Ünitenin tamamını tek sayfada görPremium
Çevre eğitimi, her çocuğun sağlıklı bir ortamda büyüme, eğitim alma ve gelişme hakkına sahip olduğu evrensel gerçeği üzerine inşa edilmiştir. Bu hakların çocuklara sağlanması kadar, onlara birer vatandaş olarak sorumluluklarının öğretilmesi de büyük önem taşır. Yetişkinlerin ve eğitimcilerin en temel görevlerinden biri, çocuklara bu sorumluluk bilincini aşılamaktır.
Çevreyi koruma sorumluluğu, bireylere yaşamlarının ilerleyen dönemlerinde aniden kazandırılabilecek bir olgu değildir. Bu sorumluluk duygusunun temelleri okul öncesi dönemden itibaren atılmalı ve geliştirilmelidir. Bu ancak planlı, programlı ve ciddi bir çevre eğitimi süreci sayesinde mümkün olabilmektedir.
Çevre eğitiminin genel amacı dünya genelinde ortak bir paydada buluşur. Bu amaç, çevresel kaliteyi artırmak, mevcut kaliteyi sürdürülebilir kılmak ve gelecekte ortaya çıkabilecek olası çevresel problemleri henüz oluşmadan önlemektir. Bu yönüyle çevre eğitimi hem koruyucu hem de geliştirici bir niteliğe sahiptir.
Çevre eğitimi programları tasarlanırken öğrencilerin yaş grupları ve gelişim düzeyleri dikkate alınır. Farklı öğrenim basamaklarında öncelikle ele alınması gereken amaçlar ile daha az öncelikli olanlar değişiklik gösterir. Ancak bu süreçte değişmeyen tek unsur, 'Tutumlar' amacının tüm kademelerde birincil öncelik olarak korunmasıdır.
Anasınıfından 3. sınıfa kadar olan erken çocukluk ve ilk çocukluk döneminde 'Farkındalık' ve 'Tutumlar' öncelikli amaçlar arasındayken, 'Bilgi', 'Beceri' ve 'Katılım' daha az önceliklidir. 3. sınıftan 6. sınıfa geçildiğinde ise 'Bilgi' ve 'Tutumlar' öncelikli hale gelirken, farkındalık, beceri ve katılım arka planda kalır.
Ortaokul düzeyini kapsayan 6. ve 9. sınıflar arasında 'Bilgi', 'Beceri' ve 'Tutumlar' öncelikli amaçlar olarak belirlenir. Lise düzeyini kapsayan 9. ve 12. sınıflarda ise artık öğrencilerin 'Bilgi', 'Beceri', 'Katılım' ve 'Tutumlar' boyutlarının tamamında yetkinleşmesi beklenirken, 'Farkındalık' daha az ele alınan bir amaç haline gelir.
Çevre eğitiminin başarısı beş temel bileşenin dengeli bir şekilde hayata geçirilmesine bağlıdır. Bu bileşenlerden ilki olan 'Farkındalık', çocukların çevrelerine ve çevre problemlerine karşı duyarlılık kazanmalarını sağlar. Uyarıcıları algılama ve ayırt etme becerilerini geliştirerek bu algıları farklı alanlarda kullanmalarına yardımcı olur.
İkinci bileşen olan 'Bilgi', çevrenin nasıl işlediğini, insanların çevreyle etkileşim biçimlerini ve çevre sorunlarının nasıl ortaya çıkıp çözüldüğünü anlamayı kapsar. Üçüncü bileşen olan 'Tutumlar' ise çocukların çevreye ilgi duymasını, sürdürülebilir bir dünya için sorumluluk almasını ve bu konuda motive olmasını sağlayan değerleri kazandırır.
Son iki bileşen olan 'Beceriler' ve 'Katılım', teorik bilginin eyleme dönüşmesini sağlar. Beceriler, çocukların çevresel problemleri belirleme, araştırma ve çözüm üretme yeteneklerini geliştirirken; katılım ise çocukların bu bilgi ve becerileri kullanarak çevre sorunlarının çözümüne yönelik olumlu ve düşünceli eylemler başlatmalarına imkan tanır.
Okul öncesi dönemde etkili bir çevre eğitimi gerçekleştirmek için geleneksel ve öğretmen merkezli yöntemlerden tamamen uzak durulmalıdır. Eğitim süreci çocukların aktif katılımını, keşfetmesini ve deneyimlemesini destekleyecek şekilde tasarlanmalıdır. Öğretmenlerin bu süreçte çevre konusunda üst düzey bir uzman olmalarına gerek yoktur; rehberlik etmeleri yeterlidir.
Çevre eğitiminin en temel ilkelerinden biri 'küresel düşünüp, yerel hareket etmek'tir. Çocuklar dünya genelindeki çevre sorunlarının farkında olurken, eylemlerini kendi yakın çevrelerinde, okullarında veya evlerinde gerçekleştirmelidir. Ayrıca, eğitim sürecinin mutlaka doğada ve yerinde yapılması, çocukların çevreyle doğrudan temas kurmasını sağlar.
Eğitim programlarının çocukların yaratıcılığını ve yapıcı eleştiri becerilerini desteklemesi gerekir. Çocukların içinde bulundukları grubun gelişimsel özellikleri çok iyi analiz edilmeli ve etkinlikler bu özelliklere göre uyarlanmalıdır. Böylece çocukların duyuları uyarılır, ayırt etme ve problem çözme becerileri en üst düzeye çıkarılır.
Çevre eğitimi sadece sınıfta anlatılan teorik derslerden ibaret kalmamalı, uygulamalı etkinliklerle desteklenmelidir. Örneğin, 'Her nesnenin bir şekli varmış!' etkinliğiyle çocuklar doğadaki geometrik şekilleri keşfederken, 'Benim renklerim!' etkinliğiyle doğadaki varlıklara kendi hayal güçleriyle isim vererek görsel algılarını ve yaratıcılıklarını geliştiriler.
Duyusal gelişimi destekleyen etkinlikler de çevre eğitiminin önemli bir parçasıdır. 'Farklılıklar ne güzel!' etkinliğinde çam ve sedir gibi aromatik ağaçların kokularıyla ayırt etme becerisi geliştirilirken, 'Nesi var?' etkinliğinde ise gözleri bağlı olan çocukların diğer duyularını kullanarak canlıları tanımlaması ve bulması sağlanır. Bu etkinlikler çocukların doğaya olan duyarlılığını artırır.
Çevre kirliliği ve geri dönüşüm gibi konular ise doğrudan gözlem ve alan gezileriyle işlenmelidir. 'Çöpler nereye gidiyor?' etkinliğinde çocukların evdeki çöplerin yolculuğunu gözlemlemesi ve ardından şehir çöplüğüne yapılan alan gezisiyle bu süreci yerinde incelemesi sağlanır. Bu tür uygulamalar, çocukların demokratik değerlere bağlı, çevreye duyarlı ve sorumluluk sahibi bireyler olarak yetişmelerine katkıda bulunur.