Ünitenin tamamını tek sayfada görPremium
Eğitim ve öğretim süreçlerinde öğrencilerin kendi bilişsel süreçlerine ilişkin farkındalık sahibi olmaları, öğrenmelerini düzenleme, yönetme ve iyileştirme becerileri açısından son derece kritik bir öneme sahiptir. Geleneksel eğitim anlayışından modern yaklaşımlara geçişte, öğrencinin merkeze alındığı bir yapı benimsenmiştir.
Yapılandırmacı kuramın eğitim sistemlerinde yaygınlaşmasıyla birlikte, öğrencilerin sadece pasif birer alıcı olmaktan çıkıp aktif birer değerlendirici konuma gelmesi önem kazanmıştır. Bu bağlamda, öğrencilerin nesnel bir gözle kendi bilişsel süreçlerine ilişkin ürünlerini ve arkadaşlarının ürünlerini inceleyip değerlendirmesi sürecin ayrılmaz bir parçası haline gelmiştir.
Öğrencinin kendi gelişimini izlemesi ve yönetmesi amacıyla eğitim bilimlerinde öz değerlendirme, akran değerlendirme ve grup değerlendirme olmak üzere üç temel süreç ön plana çıkmış ve alternatif ölçme-değerlendirme yaklaşımları arasında yerini almıştır.
Öz-değerlendirme, literatürde öğrencilerin öğrenme sürecinde gerçekleştirdikleri çalışmaları, daha önceden öğretmen ya da öğrenciler tarafından belirlenmiş olan belirli ölçütler doğrultusunda inceleyip değerlendirmesi olarak tanımlanmaktadır (Noonan ve Randy, 2005; Ross, 2006).
Bu süreç, öğrencilerin kendi öğrenme durumları hakkında eleştirel bir bakış açısıyla kendi kararlarını vermelerini ve güçlü ya da zayıf yönlerini fark etmelerini sağlar. Öz değerlendirme sayesinde öğrenci, dışarıdan gelen bir değerlendirmeyi beklemek yerine kendi öğrenme sorumluluğunu üstlenir.
Öğrencilerin öz değerlendirme yapabilmesi için öğretmen rehberliğinde net ve anlaşılır dereceli puanlama anahtarları veya kontrol listeleri hazırlanmalıdır. Böylece öğrenci, kendi çalışmasını bu nesnel kriterlere göre yargılayarak öz denetim mekanizmasını harekete geçirir.
Akran değerlendirme, katılımcı bir değerlendirme yaklaşımı olup öğrencilerin sınıf içerisindeki diğer arkadaşlarıyla birlikte etkin bir şekilde çalışmalarına olanak tanıyan bir süreçtir (Boud, Cohen ve Sampsom, 1999).
Bu yöntemde öğrenciler, sınıf arkadaşlarının ortaya koydukları ürünleri veya performansları belirlenmiş olan akademik ve yapısal ölçütler doğrultusunda değerlendirirler. Bu durum hem değerlendiren hem de değerlendirilen öğrenci için üst düzey düşünme becerilerini geliştirici bir ortam yaratır.
Akran değerlendirme uygulamaları, öğrencilerin başkalarının çalışmalarını eleştirel bir gözle incelemesine imkan tanırken, aynı zamanda kendi çalışmalarındaki eksiklikleri görmelerine de zemin hazırlayarak akran öğrenmesini destekler.
Öğrencilerin değerlendirme sürecine aktif olarak katıldığı bir diğer önemli yöntem ise grup değerlendirmedir. Grup değerlendirme, bir grup öğrencinin ortak bir amaç doğrultusunda işbirliği içerisinde yürüttükleri çalışmalar kapsamında gerçekleştirilir.
Bu değerlendirme türü, bireysel başarıların yanı sıra ortak çalışmanın ürünü olan grup performansının ve işbirliği süreçlerinin izlenmesinde kritik bir rol oynamaktadır. Grup üyelerinin birbirlerinin katkılarını ve ortak ürünü değerlendirmesi sürece dinamizm kazandırır.
Genel olarak öz, akran ve grup değerlendirme uygulamalarının hayata geçirilmesindeki üç temel amaç şunlardır: Öğrencilerin duyuşsal özelliklerini geliştirmek, öğrencilerin çalışmaları nesnel bir gözle değerlendirmelerini sağlamak ve öğrencilerin kendi başarılarını gerçekçi bir şekilde algılamalarına olanak tanımaktır.