Ünitenin tamamını tek sayfada görPremium
Çoktan seçmeli maddeler, bir sorunun veya ifadenin yanıtının, önceden hazırlanmış birkaç seçenek arasından bulunmasını gerektiren yaygın bir sınav türüdür. Bu sınavların yazılması ciddi bir uzmanlık gerektirir ve zaman alır; ancak puanlanması diğer sınav türlerine kıyasla çok daha kısa sürede, kolayca ve nesnel biçimde gerçekleştirilebilir. Test içinde çok sayıda madde kullanılması, ölçme aracının güvenirliğinin ve geçerliğinin artmasında doğrudan etkilidir.
Doğru yanıtın seçenekler arasında açıkça verilmiş olması, öğrencilere şansla veya görünce tanıma yoluyla doğru cevabı bulma olasılığı sunar. Bu durum, testin güvenirliğini zedeleyebilen temel unsurlardan biridir. Öte yandan, çok çeşitli madde biçimleri geliştirilebildiği için farklı bilgi ve beceri alanlarını yoklayan yapılar oluşturmak mümkündür.
Çoktan seçmeli testlerde yanıtlama işlemi tamamen işaretlemeye dayalıdır. Öğrenciler sınav süresinin neredeyse tamamını metni okumaya ve doğru yanıtı bulmaya harcarlar. Bu durum, hızlı okuma ve hızlı düşünme becerisine sahip bireylerin avantaj elde etmesine yol açarak testin geçerliğini olumsuz etkileyebilmektedir.
Çoktan seçmeli testlerin en büyük avantajlarından biri puanlamanın tamamen nesnel olmasıdır. Yanıt anahtarı önceden bellidir ve kağıdı puanlayan kişi değişse bile not değişmez. Puanlamayı etkileyebilecek yazı güzelliği, öğrencinin genel okul başarısı veya çözügünün gidiş yolu gibi sübjektif etkenler bu testlerde tamamen devre dışıdır.
Puanlama ve yanıtlama sürelerinin kısa olması, teste çok sayıda madde eklenmesine olanak tanır. Çok fazla madde kullanılması ölçmenin birimini küçültür, öğrencilerin daha fazla davranışı yoklanmasını sağlar ve böylece kapsam geçerliği ile güvenirlik yükselir. Ayrıca uygun saklama koşulları sağlandığında maddeler tekrar kullanılabilir.
Buna karşın, çoktan seçmeli testlerin önemli sınırlılıkları da bulunmaktadır. Yaratıcılık, eleştirel düşünme, karar verme, problem çözme, güzel konuşma ve bildiklerini mantıksal bir sırayla örgütleme gibi üst düzey düşünme becerilerini bu test formatıyla ölçmek oldukça zordur. Bu nedenle üst düzey bilişsel alanlar için başka sınav türleri tercih edilmelidir.
Nitelikli bir çoktan seçmeli test oluşturabilmek için madde yazım aşamasından önce bazı planlama ve hazırlık adımlarının tamamlanması şarttır. İlk olarak, test kapsamındaki her bir hedeflenen davranış en az bir madde ile yoklanmalıdır. Eğitmenler, müfredat içinde daha önemli ve kritik buldukları davranışları testte daha fazla soruyla temsil edebilirler.
Test hazırlama sürecinde mutlaka yedek maddeler yazılmalıdır. Yazım sonrasında yapılan redaksiyon yani iyileştirme ve düzeltme çalışmalarında kusurlu bulunarak elenen soruların yerine yenilerini arama riskini ortadan kaldırmak için yedek sorular büyük bir güvencedir.
Madde yazımına geçilmeden önce, yoklanacak davranışların bilişsel düzeyleri (bilgi, kavrama, uygulama vb.) net bir şekilde belirlenmelidir. Böylece testin amacı ile ölçülen özellikler arasında tam bir uyum sağlanmış olur.
Çoktan seçmeli madde yazarken uyulması gereken en temel kural, maddelerin dersin hedefleriyle doğrudan ilişkili olması ve önemli bir davranışı yoklamasıdır. Maddede yalnızca o davranışı kazanmış olan öğrencilerin bilebileceği gerekli bilgiler yer almalı, konuyu bilmeyenler için ipucu teşkil edecek gereksiz detaylardan kesinlikle kaçınılmalıdır.
Her maddenin bilimsel açıdan kesinlikle doğru ve tutarlı olması, ayrıca belirgin ve tartışmasız bir tek doğru yanıtının bulunması gerekir. Aynı test içerisindeki sorular birbirinin yanıtlanmasını kolaylaştıracak ipuçları içermemeli, madde kökleri ise olabildiğince kısa ve öz yazılmalıdır.
Çeldiriciler, konuyu tam bilmeyen veya yanlış bilen öğrencileri çekecek nitelikte tasarlanmalıdır; doğru bilen öğrencileri gereksiz yere şaşırtacak kurnazlıklardan kaçınılmalıdır. Çeldiriciler yazılırken öğrencilerin yaygın yanlış öğrenmelerine dayalı mantıksal hatalar kullanılmalıdır.
Testteki bütün maddelerin seçenek sayıları eşit olmalı ve bu sayı hedef kitlenin yani öğrencilerin gelişim düzeyine uygun seçilmelidir. Maddelerin dil düzeyi yanıtlayıcıların dil seviyesini aşmamalı, yazım kurallarına titizlikle uyularak yanlış anlamalara meydan verilmemelidir. Sayısal seçenekler ise mantıksal olarak artan veya azalan bir sırada düzenlenmelidir.
Seçenekler arasında "hepsi" ve "hiçbiri" gibi ifadelere kesinlikle yer verilmemelidir çünkü bu ifadeler güçlü birer çekici yanıt oluşturur. Özellikle "en doğru" yanıtı aratan sorularda "hiçbiri" seçeneğinin bulunması anlatım bozukluğuna yol açar; "hepsi" seçeneğinde ise iki şıkkın doğruluğunu bilen biri kalanı kolayca işaretler.
Öğrencilerin şıkları daha rahat fark edebilmesi için seçeneklerin büyük harfle başlaması önerilir. Ayrıca seçenekler birbirini kapsamayacak veya binişik olmayacak şekilde, tamamen bağımsız alternatifler olarak kurgulanmalıdır.