Ünitenin tamamını tek sayfada görPremium
Ekonomik Botanik, insanların gereksinimlerine cevap veren, çoğu insan tarafından yetiştirilen ve ekonomik hayatımızda önemli yeri olan bitki türlerini inceleyen botanik dalıdır. Bu bilim dalı, bitkilerin insan yaşamındaki maddi ve sosyal değerini bilimsel bir perspektifle ele alır.
Ekonomik değeri bakımından bitkiler genel olarak üç ana gruba ayrılarak incelenmektedir. Bunlar ekonomik değeri olan bitkiler, herhangi bir ekonomik değeri bulunmayan yabani bitkiler ve zararlı ile parazit bitkilerdir.
Bitkisel ürünlerin üretimi ve dağılımı ulusların ekonomik ve sosyal hayatlarında hem iç hem de uluslararası ilişkileri etkileyen kritik bir öneme sahiptir. Endüstride kullanılan hammaddelerin ve besinlerin yeterince temin edilebilmesi bir ulusun refahı kadar varlığı için de temel bir unsurdur.
İnsanlar varlıklarını sürdürebilmek için insan ırkının başlangıcından bu yana bitkilere bağımlı kalmışlardır. Başlangıçta yiyecek ve barınaktan başka çok az şeye ihtiyaç duyan insanın uygarlık geliştikçe ihtiyaçları artmış ve çeşitlenmiştir; bu durum hammaddeleri faydalı ürünlere çevirme ihtiyacını doğurmuştur.
Yiyecek, giyim, barınak gibi temel ihtiyaçlarla beraber diğer faydalı ürünlerin kökeni doğrudan bitkilere dayanmaktadır. Ayrıca hastalık tedavisinde kullanılan drogların çoğu bitkilerden elde edilmekte ve birçok hammadde bakımından endüstri tamamen bitkilere bağımlı olmaktadır.
Ormanların sel ve erozyonu kontroldeki etkisi ve bitkilerin sunduğu estetik değerler, insanlara sağladığı ekolojik katkılar arasında yer alır. Ancak tarımla ilgili problemlerin en ciddilerinden biri, artan nüfusa karşın fazla ürün ve yeni kaynaklar elde edilmesi ile boş arazilerin yeteri kadar değerlendirilememesidir.
Her faydalı bitki kültür bitkisi değildir; doğada çeşitli şekillerde yararlanılan pek çok yabani bitki türü de bulunmaktadır. Kültür bitkisi ise yararlanmak amacıyla insanlar tarafından yetiştirilen ve ekonomik değer taşıyan bitkileri ifade eder.
Bugün tarımı yapılan kültür bitkileri geçmişte insanlar tarafından yabani atalarından ıslah edilmiştir. Islah yoluyla insanların arzuladıkları doğrultuda yabani formlara göre değişim ve gelişim sağlanmıştır.
Islah çalışmalarının temel amaçları arasında cesamet artışı (iri yapılı meyve ve çiçekler), renk ve şekil bakımından farklı kültür varyeteleri elde etmek yer alır. Ayrıca meyve tekstür ve tadında değişim (taş hücrelerinin azaltılması veya acı tadın yok edilmesi), çimlenme devrelerinde paralellik ve gelişim devrelerini kısaltarak turfandacılıkta çabuk ürün almak hedeflenmiştir.
Ekonomik ve faydalı bitkiler geniş bir yelpazede altı ana grupta sınıflandırılır: Besin bitkileri, endüstri bitkileri, baharat bitkileri, uyarıcı bitkiler, tıbbi bitkiler ve süs bitkileri. Bu sınıflandırma bitkilerin endüstriyel, tıbbi ve besinsel kullanım alanlarına göre detaylandırılır.
Besin bitkileri kendi içinde alçak bitkiler (algler, mantarlar) ve yüksek bitkiler (tahıl bitkileri, baklagiller, sebzeler, meyveler, yağ bitkileri) olarak alt gruplara ayrılır. Tamamı veya herhangi bir kısmı beslenme amacı ile kullanılan bitkilere genel olarak besin bitkileri adı verilmektedir.
Bugün besin bitkisi olarak kullanılan tahıllar, sebze ve meyveler binlerce yıl önce insanlar tarafından keşfedilip kültüre alınmıştır. Günümüzde tükettiğimiz besin maddelerinin çoğu, geçmişteki yabani atalarının uzun süreli ıslah süreçleri sonucunda bugünkü formuna kavuşmuştur.