Ünite 42: Makale — Önemli Kavramlar

İşyerlerindeki üretime yönelik hiyerarşik yapının haricinde, İSG görev, yetki ve sorumluluklarını en alttan en üste kadar net bir zincir şeklinde dağıtan, olası kazaları önlemeyi ve kusur dağılımını adil kılmayı amaçlayan özgün iç yapı düzenlemesidir.

İş Kanunu'nun 2. maddesine göre işveren adına hareket eden ve işin, işyerinin ve işletmenin yönetiminde görev alan kimselerdir; işveren için öngörülen sorumluluklar ve zorunluluklar doğrudan işveren vekilleri hakkında da uygulanır.

6331 sayılı Kanun ve ilgili yönetmeliklerle işverenin sorumluluğunun nesnel kriterlere bağlanması, yazılı kuralların yanı sıra bilimsel ve teknolojik gelişmelerin gerekli kıldığı önlemlerin alınmasını zorunlu kılan hukuki yaklaşımdır.

Asıl işveren ile alt işverenin (taşeron), alt işveren işçilerinin uğrayacağı iş kazası veya meslek hastalığı zararlarından dolayı kanunen birlikte ve zincirleme olarak sorumlu olmaları durumudur.

Türk Ceza Kanunu'na göre dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılık dolayısıyla, bir davranışın suçun kanuni tanımında belirtilen neticesi öngörülmeyerek gerçekleştirilmesidir.

Failin suçun kanuni tanımındaki neticeyi fiilen öngörmesine rağmen istemediği, ancak gerekli dikkat ve özeni göstermeyerek sonucu gerçekleştiği ve bu nedenle cezasının artırıldığı taksir türüdür.

Failin somut olayın koşullarına göre suçun neticesinin meydana gelebileceğini öngörmesine rağmen hareketinden vazgeçmeyerek sonucu göze alması ve iradesinin bu sonucu da kapsaması durumudur.

İşverenin eylemi veya aldığı önlemsizlik ile işçinin uğradığı zarar arasındaki sebep-sonuç ilişkisidir; bu bağın mücbir sebep veya üçüncü kişinin ağır kusuruyla kesilmesi halinde işverenin sorumluluğu ortadan kalkar.

İş sözleşmesinden doğan, işverenin işçilerin beden ve ruh bütünlüğünü korumak, çalışma ortamında gerekli tüm İSG şartlarını noksansız sağlamakla yükümlü olduğu temel borcudur.

Bir işverenden, işyerinde yürüttüğü mal veya hizmet üretimine ilişkin bir işte veya bir işin bölüm veya eklentilerinde iş alan ve kendi sigortalılarını çalıştıran bağımlı işverendir.

Yüklenicinin bir eser ortaya koymayı, iş sahibinin de bunun karşılığında bedel ödemeyi üstlendiği sözleşmedir; iş kazalarında asıl-alt işveren ilişkisi yerine eser sözleşmesinin kabul edilmesi tazminat davalarında görevsizlik kararlarına yol açabilmektedir.

İş kazası nedeniyle işçiye veya SGK'ya tazminat ödemek zorunda kalan işverenin, zararın oluşumunda kusuru bulunan üçüncü kişilere veya çalışanlara ödediği bedeli rücu etme (geri isteme) yetkisidir.

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'nun 26. maddesi gereğince, yasada yer alan yükümlülüklerin ihlal edilmesi durumunda işverenlere uygulanan idari yaptırım sistemidir.

İş Kanunu'nun 22. maddesi kapsamında, işçinin görev tanımlarında veya İSG hiyerarşisi gereği yapılacak esaslı değişikliklerin yazılı usul ve hukuki altyapıyla gerçekleştirilmesi zorunluluğudur.

İşletmelerin İSG alanındaki yetersizliklerini iki kolda inceleyen kavramdır; teknik eksiklikler teknoloji ve bütçe yetersizliğini, yapısal eksiklikler ise hukuki görev dağılımı yokluğunu ifade eder.

Taksirli suçlarda ve kusur belirlemelerinde, matematiksel hesaplamalar yapılamayacağı için hakim tarafından somut olayın özellikleri göz önüne alınarak yapılan hukuki ve değer yargısına dayalı değerlendirmedir.

İşverenin veya üst düzey yöneticilerin sahip olduğu karar ve yönetim yetkilerinin alt birimlere devredilmesi sürecidir; İSG alanında yasal sorumluluklar devredilemese de operasyonel görevler rasyonel şekilde paylaştırılabilir.

6331 sayılı Kanun gereğince işyerlerinde kurulan, iş sağlığı ve hizmetlerinin yürütüldüğü asgari yapıdır ancak tek başına iç hiyerarşide görev dağılımını tamamlamaya yetmez.

İşyerlerine işyeri hekimliği ve iş güvenliği uzmanlığı hizmeti sunmak üzere dışarıdan yetkilendirilen ortak sağlık ve güvenlik kuruluşudur.