Ünite 9: İslam Felsefesianlamvs — Önemli Kavramlar

Varlığını devam ettirmek için kendisinden başka hiçbir şeye ihtiyaç duymayan, özü itibariyle kendi başına kaim olan varlıktır. Örneğin, bir balmumu eriyip farklı şekillere girse de özündeki balmumu olma niteliğini kaybetmez ve kendi başına var olmaya devam eder.

Kendi başına bağımsız bir varlığı bulunmayan, var olabilmek için mutlaka bir cevhere ihtiyaç duyan ikincil derecedeki niteliklerdir. Örneğin, bir insanın korkudan sıçraması veya dört sayısının çift olması, kendi başına var olamayan ancak bir özneye bağlı olarak ortaya çıkan arazlardır.

Zihin ile beden arasındaki tüm etkileşimlerin ve doğadaki neden-sonuç ilişkilerinin doğrudan Tanrı'nın müdahalesi ve aracılığıyla gerçekleştiğini savunan felsefi akımdır. İslam dünyasında el-Gazâlî'nin filozofları eleştirirken ortaya koyduğu doğadaki nedensizlik ve mucize açıklamaları bu yaklaşımla örtüşür.

Evrendeki olayların önceden belirlenmiş olmadığını, dünyada rastlantılara ve insan özgürlüğüne yer olduğunu savunan, bazı olayların nedensiz olarak ortaya çıkabileceğini öne süren metafizik öğretidir. Doğa yasalarının zorunlu olmadığını savunarak determinizme karşı çıkar.

Bilimsel yasa ve teorilerin mutlak doğrular olmadığını, sadece doğayı açıklamak için insanlar tarafından seçilmiş en elverişli ve kullanışlı uzlaşılar (konvansiyonlar) olduğunu savunan görüştür. Bu yaklaşıma göre nesnel doğrular yerine, pratik fayda sağlayan ortak kabuller vardır.

Filozof kelimesinin çoğulu olup, İslam düşünce tarihinde Antik Yunan felsefe geleneğini takip eden ve rasyonel metodolojiyi benimseyen klasik İslam filozoflarını (Fârâbî, İbn Sînâ, İbn Ruşd vb.) tanımlamak için kullanılan terimdir.

İslam filozoflarının felsefe ile eş anlamlı kabul ettikleri, Kur'an-ı Kerim kökenli bir terimdir. Varlığın hakikatini insanın gücü ölçüsünde bilmesi ve bu bilgiye uygun ahlaki/pratik davranışlar sergilemesi durumunu ifade eder.

Evrenin, İlk Prensip olan Tanrı'dan zorunlu bir taşma ve coşma sonucunda mekanik olarak meydana geldiğini savunan Neo-Platoncu teoridir. Fârâbî ve İbn Sînâ bu teoriyi İslam'ın yaratıcı Allah inancıyla uzlaştırmaya çalışmışlardır.

İslam kelamcılarının ve filozoflarının, özellikle Mutezile ekolü tarafından sıklıkla kullanılan, karşılıklı tartışma ve argüman çürütme yoluyla gerçeğe ulaşmayı hedefleyen akıl yürütme yöntemidir.

Abbasî halifesi Me'mûn döneminde Bağdat'ta kurulan, yabancı dillerdeki tıp, matematik, astronomi ve felsefe eserlerinin Arapçaya çevrilmesini sağlayarak İslam felsefesinin doğuşuna zemin hazırlayan kurumsal kütüphane ve çeviri merkezidir.