Ünite 18: Kaya Kütlesi İndisi Sistemi (Rmı) — Önemli Kavramlar

Kaya kütlelerinin dayanım karakterizasyonuna olan ihtiyacı karşılamak için geliştirilen, sayısal ve üstel formüller içeren bir kaya sınıflama sistemidir. Metinde belirtildiği üzere, kaya içerisindeki eklemlerin kesişmesinin dayanımı düşüreceği prensibine dayanır.

Doğal kayaç örnekleri üzerinde laboratuvar testleriyle veya arazi yaklaşımlarıyla hesaplanmış olan, kayacın MPa cinsinden tek eksenli basınç dayanımıdır. RMI formülünün temel girdilerinden biridir.

Doğal kayaçta eklemlenmeler sebebiyle meydana gelen dayanım kaybını ifade eden parametredir. Blok hacmi ve eklem durumu faktörünün ortak işleviyle hesaplanır.

Eklemlerin yoğunluğu veya eklem derecelerinin ölçülmesi ile hesaplanan, kayanın geometrisini doğru tanımlamak için kritik olan blok büyüklüğü değeridir. Örneklerde 0.1 m³ veya 0.001 m³ gibi değerlerle ifade edilmiştir.

Bloklar arası sürtünme özelliğini ifade eden ve eklem büyüklük faktörü, pürüzlülük ile ayrışma faktörlerinin kombinasyonuyla bulunan katsayıdır.

Eklemler için büyüklük ve devamlılık faktörünün doğru seçilmesini sağlayan parametredir. Uzun kırık ve çatlakların kayaya etkisi bu faktörle değerlendirilir.

Duvar yüzeylerindeki eklemin düzlemselliğini ve pürüzlülüğünü ifade eden, Q sistemindeki Jr parametresine benzer bir özelliktir.

Duvar ekleminin izafi karakterini ve ayrışma durumunu gösteren, Q sistemindeki Ja parametresiyle benzerlik gösteren faktördür.

RMI değerinin, gerilme etkisi (SL) ve yeraltı suyu (GW) faktörleriyle çarpılmasıyla elde edilen, tahkimat yapılacak bölgenin büyüklüğü veya geometrisi ile orantılı bileşiktir.

Eklemli kayalarda ve bloklu zeminlerde tünel stabilitesini etkileyen gerilme durumunu ifade eden RMI bileşenidir.

Tünel ve kaya kütlesi içerisindeki su varlığının zemin durum faktörüne (Gc) etkisini yürüten parametredir.

Tahkimat ve geometri hesaplamalarında, Sr oranının pay kısmında yer alan tünel açıklık ölçüsüdür.

Sr oranında tünel çapına oranlanan ve kaya kütlesindeki ortalama blok boyutunu temsil eden parametredir.

Tünel eksenine veya zemin geometrisine göre ana eklemlerin uzanım durumunu belirten ve Sr hesaplamasında kullanılan parametredir.

Kaya kütlesi içerisindeki ana eklem takım sayısını ifade eden ve geometrik oranlarda paydada yer alan parametredir.

Parametre değerlerinin toplanmasıyla elde edilen, tünel stabilitesi sınıflandırmasında yaygın kullanılan ancak aşırı gerilme problemlerini (25 MPa sınırı nedeniyle) doğrudan kapsamayan bir sistemdir.

Seçilen veriler üzerinde çarpma ve bölme işlemleri yapılarak kaya kalitesinin belirlendiği, zayıf zonların derinlik ve bileşimine göre tanımlandığı bir kaya sınıflama yöntemidir.

RMR sisteminde yeterince ele alınmayan, tünellerde squeezing (sıkışan zemin) ve kaya patlamalarına yol açabilen teğetsel gerilme yoğunlaşması durumudur.