Ünite 5: Çocuk İhmali ve Türleri Giriş

Ankara Üniversitesi ve Prof. Dr. Aynur Bütün Ayhan

Ünitenin yazarı Prof. Dr. Aynur Bütün Ayhan, Ankara Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Çocuk Gelişimi Bölümü'nde görev yapmakta olup çocuk istismarı ve ihmali konusunda kapsamlı akademik çalışmalar yürütmektedir.

İntrauterin Dönem ve Anne Sorumluluğu

Anne adayının gebelik süresince alkol, sigara veya madde kullanması ile yetersiz beslenmesi, bebeğin henüz doğmadan 'intrauterin ihmal' adı verilen anne karnındaki ihmal türüyle karşı karşıya kalmasına yol açar.

Ev Kazalarına Zemin Hazırlayan Fiziksel Riskler

Korkuluksuz balkonlar, içi dolu su kovaları, korumasız prizler ve küçük çocukların ulaşabileceği temizlik malzemeleri fiziksel ihmal barındıran sağlıksız ev ortamlarının en yaygın unsurlarıdır.

Duygusal İhmal Gören Çocukların Davranış Kalıpları

Duygusal ihmale maruz kalan bebek ve çocuklar anneyle etkileşimde genellikle pasif kalır, içe kapanır ve annenin varlığına karşı tamamen kayıtsız olma eğilimi gösterirler.

Anahtar Kavramlar

Çocuk İhmaliÇocuğun beslenme, barınma, sağlık, eğitim ve duygusal gelişim gibi temel gereksinimlerinin bakımından sorumlu kişilerce karşılanmamasıdır. Örneğin, 6 yaşına gelen bir çocuğun okula yazdırılmaması temel bir ihmal göstergesidir.

Fiziksel İhmalÇocuğun kaza riski taşıyan evde yaşaması, bakımsız kalması, uygunsuz giyinmesi veya terk edilmesidir. Örneğin, prizlerin açıkta bırakıldığı veya temizlik malzemelerinin çocukların erişebileceği dolaplarda saklandığı evler fiziksel ihmal ortamıdır.

Tıbbi İhmalEkonomik imkanlar olmasına rağmen çocuğun tıbbi bakımının temin edilememesi ve sağlık kontrollerinin aksatılmasıdır. Örneğin, aşı zamanı gelen bebeğin sağlık ocağına götürülmemesi tıbbi ihmaldir.

İntrauterin İhmalDoğmamış bebeğin, anne karnındayken maruz kaldığı ihmal türüdür. Örneğin, annenin gebelik süresince sigara, alkol ve zararlı madde kullanması intrauterin ihmal kapsamına girer.

Duygusal İhmalÇocuğun sağlıklı duygusal gelişimi için ihtiyaç duyduğu sevgi, şefkat ve ilgi koşullarının sağlanmamasıdır. Örneğin, ebeveynlerin çocuğun başarılarını tamamen görmezden gelmesi duygusal ihmaldir.

Denetimsel İhmalÇocuğa sınır konulmaması, nerede olduğunun ve kiminle arkadaşlık kurduğunun takip edilmemesidir. Örneğin, çocuğun sokakta saatlerce kiminle vakit geçirdiğinin ebeveynler tarafından hiç bilinmemesi denetimsel ihmaldir.

Bilişsel İhmalÇocuğun zihinsel gelişimi için gerekli olan uyaranların ve zihinsel desteğin verilmemesidir. Örneğin, ebeveynlerin çocuklarıyla hiç oyun oynamaması ve kitap okumaması bilişsel ihmaldir.

Eğitimin İhmaliÇocuğun eğitimsel ihtiyaçlarının tutarlı olarak karşılanmaması veya tamamen göz ardı edilmesidir. Örneğin, çocuğun kardeşine bakması için okuldan alınarak evde tutulması eğitimin ihmalidir.

Pasif ve İçe Kapanık Çocuk ProfiliDuygusal ihmale uğrayan çocukların gösterdiği genel davranışsal uyum bozukluğudur. Örneğin, bu çocuklar annenin varlığına kayıtsız kalır ve stres anında destek istemezler.

Kaza Riski Taşıyan Ev OrtamıFiziksel ihmalin alt boyutu olup çocukların yaralanmasına zemin hazırlayan koşullardır. Örneğin, korunkasız sobalar, açık kablolar ve balkonlar bu ortamı yaratır.

Gelişimsel Gerilik ve Özel EğitimÇocuğun yaşına uygun gelişim basamaklarını geriden takip etmesi durumudur. Örneğin, gelişimsel geriliği olan bir çocuğun özel eğitim kurumlarından mahrum bırakılması eğitimin ihmali olarak değerlendirilir.

Uyuşturucu ve Alkol Bağlantılı İhmalEbeveynlerin maddi kaynaklarını çocukları yerine zararlı maddelere harcamasıdır. Örneğin, çocuğun eğitim bütçesinin alkol veya uyuşturucuya harcanmasıyla eğitim olanaklarından mahrum bırakılmasıdır.

Diğer Önemli Bilgiler

Denetimsel İhmal ve Arkadaşlık İlişkileri

Denetimsel ihmal, ebeveynlerin çocukların kimlerle arkadaşlık kurduğunu, nerede vakit geçirdiğini ve ne yaptığını bilmemesini, dolayısıyla çocuk üzerinde hiçbir sınır koymamasını ifade eder.

Zihinsel Gelişimi Engelleyen Bilişsel İhmal

Ebeveynlerin çocuklarıyla hiç kitap okumaması, oyun oynamaması, ödevleriyle ilgilenmemesi ve çocukların basit sorularını dahi yanıtsız bırakması bilişsel ihmalin temel göstergelerindendir.

Eğitimin İhmali ve Kardeş Bakımı

Eğitimin ihmalinin en somut örneklerinden biri, altı yaşına gelen çocuğun okula yazdırılmaması ya da evde küçük kardeşine bakması için okula gönderilmeyerek zorla alıkonulmasıdır.

Uluslararası ve Ulusal Kaynak Raporları

Metnin kaynakça kısmında UNICEF tarafından hazırlanan 'Türkiye’de Çocuk İstismarı ve Aile İçi Şiddet Araştırması' gibi kritik raporlar ve akademik makaleler yer almaktadır.

Ekonomik Kaynakların Kötüye Kullanımı

Ebeveynlerin çocuklarının bakımına ve eğitimine harcaması gereken parayı uyuşturucu ve alkole harcaması, çocukları hem fiziksel hem de eğitimsel açıdan yoksulluğa ve ihmale mahkum eder.

Sınavda Dikkat Et

İntrauterin ihmal kavramının doğmamış bebeği kapsadığını ve anne karnındaki süreci ifade ettiğini unutmayın.
Fiziksel ihmal ile fiziksel istismarı karıştırmayın; fiziksel ihmal bir yoksunluk ve bakım vermeme durumudur.
Duygusal ihmale uğrayan çocukların pasif ve içe kapanık profil çizdiğini sınavda test sorularında arayın.
Bilişsel ihmal ile eğitimin ihmalini ayırt edin; bilişsel ihmal oyun ve uyaran eksikliğiyken, eğitim ihmali okul ve okullaşma sürecidir.
Denetimsel ihmalde temel odak noktasının sınır koymama ve arkadaş çevresini denetlememe olduğunu unutmayın.
Tıbbi ihmalde ekonomik koşulların yeterli olmasına rağmen bakım sağlanmadığı vurgusuna dikkat edin.