İnfografik
Ana Sayfa » Ankara Üniversitesi ANKADEM » Sosyal Hizmet Bölümü » Madde Bağımlılığı ve Sosyal Hizmet
← Ünite 1
Madde Bağımlılığı ve Sosyal Hizmet

Ünite 1: Madde Bağımlılığı Giriş

DSM-I (1952) Sınıflandırması
1952 yılında yayınlanan ilk DSM kılavuzunda bağımlılık bağımsız bir klinik bozukluk olarak kabul edilmemiş, 'sosyopatik kişilik bozukluğu' başlığı altında ahlaki ve karakterolojik bir sapma olarak değerlendirilmiştir.
DSM-III (1980) Devrimi
1980 yılında DSM-III'ün yayınlanmasıyla psikiyatri tarihinde ilk kez 'madde kötüye kullanımı' ve 'madde bağımlılığı' ayrımı yapılmış ve fizyolojik bağımlılık kavramı resmiyet kazanmıştır.
DSM-5'te Zaman Kriteri
DSM-5 tanı sisteminde bir bireye madde kullanım bozukluğu teşhisi konulabilmesi için, belirtilen 11 kriterden en az ikisinin son 12 aylık süre içinde sürekli veya yineleyici şekilde görülmesi şartı aranmaktadır.
Madde Bağımlılığı Tedavi Merkezleri Yönetmeliği
Türkiye'deki yasal mevzuatta bağımlılık; bedensel, ruhsal ve sosyal problemlere yol açan maddelerin kullanım arzusunun durdurulamaması hali olarak tanımlanarak yasal ve tıbbi çerçeve çizilmiştir.

Anahtar Kavramlar

ToleransKullanılan maddenin başlangıçtaki etkisini gösterebilmesi için dozunun zamanla artırılması veya aynı dozda kullanılmasına rağmen elde edilen etkinin belirgin şekilde azalması durumudur.
YoksunlukUzun süre ve yoğun miktarda kullanılan bir maddenin alımı kesildiğinde ya da azaltıldığında ortaya çıkan, vücutta ve ruhsal yapıda ciddi sıkıntılara yol açan özgül belirtiler bütünüdür.
Aşerme (Craving)Maddeyi kullanmak için duyulan çok yoğun, durdurulamaz ve kompülsif nitelikteki arzu ve istek durumudur.
RemisyonBağımlılık tanısı almış bir bireyde, madde kullanımına bağlı belirtilerin ve kullanım davranışının belirli bir süre boyunca tamamen veya kısmen ortadan kalkması, iyileşme dönemidir.
Detoksifikasyon (Arınma)Bağımlılık yapıcı maddenin ve toksik ürünlerinin, tıbbi gözetim altında ve uygun tedavi protokolleriyle vücuttan güvenli bir şekilde temizlenmesi sürecidir.
Relapse (Nüks)Maddeyi bırakma ve arınma sürecinin ardından, bireyin tekrar eski yoğun ve kontrolsüz madde kullanım örüntüsüne geri dönmesi durumudur.
Slip (Sürçme)Tedavi sürecinde olan bir bireyin, bağımlılık döngüsüne tamamen geri dönmeden, tek seferlik veya çok kısa süreli olarak maddeyi tekrar denemesi veya kullanmasıdır.
Zarar AzaltmaMaddeyi tamamen bırakamayan veya bırakmaya hazır olmayan bireylerde, madde kullanımının hem bireye hem de topluma verdiği zararları en aza indirmeyi amaçlayan yaklaşımdır.
Entoksikasyon (Zehirlenme)Bir maddenin yakın zamanda vücuda alınması sonucunda ortaya çıkan, merkezi sinir sistemini etkileyen ve geçici olan psikolojik ve fizyolojik değişimler tablosudur.
Kompülsif DavranışBireyin kendi iradesiyle engel olamadığı, olumsuz sonuçlarını bilmesine rağmen tekrarlamaktan kendisini alıkoyamadığı zorlayıcı davranış kalıplarıdır.

Diğer Önemli Bilgiler

Ergenlerde Kullanım Örüntüsü Aşamaları

Ergenlerde bağımlılık süreci doğrusal bir hat izler: Maddeden kaçınma ile başlayan süreç sırasıyla deneysel kullanım, erken dönem kullanım, kötüye kullanım ve nihayetinde klinik bağımlılık olmak üzere 5 aşamadan oluşur.

DSM-IV-TR Sınıflandırma Yapısı

DSM-IV-TR sisteminde bozukluklar iki ana başlıkta ele alınmıştır: Doğrudan madde alımıyla ilişkili 'Madde kullanım bozuklukları' ve maddenin fizyolojik etkilerinden doğan 'Madde kullanımının yol açtığı bozukluklar'.

Sınavda Dikkat Et

  • DSM sürümlerinin kronolojik gelişimine dikkat edin; özellikle DSM-I, DSM-III ve DSM-5 arasındaki kavramsal farklar sınavlarda sıkça sorulur.
  • DSM-5'teki '12 ayda en az 2 kriter' kuralını mutlaka ezberleyin; bu süre ve miktar sınırları doğrudan soru olarak gelebilir.
  • Slip (sürçme) ve Relapse (nüks) kavramları arasındaki farkı iyi öğrenin; geçici kullanım ile tamamen geri dönüş ayrımı kritik bir sınav sorusudur.
  • Ergenlerdeki 5 aşamalı kullanım örüntüsünün sırasını (kaçınma, deneysel, erken dönem, kötüye kullanım, bağımlılık) karıştırmadan aklınızda tutun.
  • Tolerans ve yoksunluk kavramlarının tanımlarını netleştirin; bu iki kavram fizyolojik bağımlılığın en temel iki göstergesidir.