Ünite 1: Eser-Elementler — Önemli Kavramlar

Tek tip atomlardan oluşan ve kimyasal yollarla daha basit maddelere ayrıstırılamayan saf maddelerdir. Karbon, hidrojen, oksijen ve demir gibi örnekler canlıların yapı taşını oluşturur.

Temel organik yapıyı oluşturan C, H, O, N ve kükürt dışındaki, vücudun normal yapı ve işlevleri için dışarıdan alınması zorunlu inorganik elementlerdir.

Günlük gereksinimi 100 mg'dan fazla olan mineral grubudur. Sodyum, potasyum, kalsiyum ve fosfor bu gruba örnek olarak gösterilebilir.

Günlük gereksinimi 100 mg'dan az olan ve vücuttaki konsantrasyonları çok düşük bulunan mikrominerallerdir. Bakır, çinko ve demir esansiyel eser elementlerdendir.

Vücudun normal yapı ve işlevleri için gerekli olan, yetersiz alımı işlev bozukluğuna yol açan ve alım ile bu bozukluğun düzeldiği hayati elementlerdir.

Moleküler ağırlığı yaklaşık 7000 olan, sülfidril gruplarından zengin ve 20 sistein kalıntısı içeren küçük metal bağlayıcı proteinlerdir. Hücreleri metal toksisitesinden korur.

Demir depolayan, suda çözünebilen bir protein kompleksidir. Plazma düzeyi vücuttaki toplam demir deposu hakkında klinik olarak önemli fikir verir.

Suda çözünmeyen ve aşırı demir yüklenmesi durumlarında dokularda biriken demir depo formudur. Doku hasarı ile ilişkili demir birikimlerinde görülür.

Dokular arasında demir taşınmasını sağlayan transferrin proteininin demir bağlanmamış ham formudur. İki adet Fe+3 iyonu bağlayarak holoprotein olan transferrini oluşturur.

Karaciğer tarafından sentezlenen 25 amino asitlik bir peptit olup demir metabolizmasının negatif düzenleyicisidir. Bağırsaktan demir emilimini ve makrofajlardan demir salınımını inhibe eder.

Karaciğer, pankreas, kalp ve deride demir birikimiyle karakterize patolojik demir yüklenme durumudur. Karaciğer sirozu ve kardiyomiyopatiye yol açabilir.

Ferroksidaz aktivitesi gösteren ve plazma bakırının %90'ını bağlayan bakır içeren bir plazma proteinidir. Demir metabolizmasında Fe+3 oluşumuna katkı sağlar.

X'e bağlı çekinik geçiş gösteren, bakır taşınma bozukluğudur. Bağırsaktan emilen bakır kana geçemez; kıvırcık saçlar, gelişme geriliği ve mental bozukluklarla seyreder.

Otozomal çekinik geçişli genetik bir bozukluk olup bakırın safraya atılamaması sonucu karaciğer, beyin ve korneada birikmesiyle karakterizedir.

Wilson hastalığında korneada bakır birikmesi sonucu gözün dış tabakasında oluşan karakteristik halka bulgusudur.

Bazı proteinlerin yapısındaki çinkonun histidin ve sistein kalıntılarıyla oluşturduğu stabil komplekslerdir. Transkripsiyon faktörleri ve hormon reseptörlerinde bulunur.

Çinko emilim ve taşınmasında bozuklukla karakterize, diyare, alopesi ve hiperpigmente deri lezyonları ile seyreden otozomal resesif genetik hastalıktır.

Trivalan krom (Cr+3) içeren ve insülinin hücrelerdeki etkinliğini artırarak glukoz metabolizmasını düzenleyen biyolojik bileşendir.

Çocukluk döneminde iyot eksikliği ve hipotiroidizm sonucu ortaya çıkan, fiziksel ve zihinsel gelişme geriliği ile karakterize ciddi bir klinik tablodur.

Erişkin dönemde görülen şiddetli iyot eksikliği ve tiroid hormonu yetersizliği sonucunda ortaya çıkan hipotiroidik klinik tablodur.

Gümüş içeren bileşiklerin uzun süreli kullanımı veya yanık tedavisinde birikmesi sonucu deri, mukoza ve iç organlarda grileşme ile karakterize durumdur.

Silisyumun amorf oksitleri olan asbest tozlarının solunması sonucu akciğer dokusunda gelişen ve akciğer kanseri ile mezotelyomaya yol açabilen hastalıktır.

Hem sentez yolunda görev yapan ve kurşun toksisitesinden doğrudan etkilenerek inhibe olan, protoporfirine demir eklenmesini katalize eden bir enzimdir.

Yapısında 4 selenyum atomu bulunduran, hücreleri oksidatif stres ve hidrojen peroksit toksisitesinden koruyan önemli bir antioksidan enzimdir.

Bir ilacın veya farmakolojik ajanın toksik dozunun tedavi edici dozuna oranıdır. Lityum gibi maddelerde bu indeks oldukça düşüktür.