Ünite 1: Anemiye-Yaklaşım — Önemli Kavramlar

Eritrositlerin ortalama büyüklüğünü veya hacmini ortalama olarak ifade eden eritrosit indeksidir. Normal değeri 80-95 fl (veya 80-100 fl) arasındadır; anemilerin mikrositer, normositer veya makrositer olarak sınıflandırılmasında ana kriterdir.

Tek bir eritrosit içinde bulunan ortalama hemoglobin miktarını pikogram (pg) cinsinden gösteren değerdir. Normal referans aralığı 27-34 pg olup düştüğünde hipokromi varlığına işaret eder.

Belirli bir hacimdeki eritrosit kitlesi içinde bulunan hemoglobinin konsantrasyonunu g/dl cinsinden ifade eder. Normal değeri 20-35 g/dl olup, konjenital veya edinsel sferositozda artış gösterir.

Kemik iliğinde olgunlaşmasını tamamlayıp dolaşıma yeni geçen, RNA kalıntıları içeren genç eritrosit formudur. Dolaşımdaki normal oranı %0,5-1,5 olup kemik iliğinin alyuvar üretim aktivitesini doğrudan yansıtır.

Anemik hastalarda retikülosit yüzdesinin hematokrit düşüklüğüne ve kemik iliğinden erken salınım (sola kayma) faktörüne göre düzeltilmiş halidir. RÜİ < 2 olması kemik iliğinde üretimin yetersiz olduğunu (hipoproliferatif), ≥ 2 olması ise üretimin arttığını (hiperproliferatif) gösterir.

Çevre kanı yaymasında nötrofillerin %5'inden fazlasında 5 veya daha fazla lob, ya da tek bir nötrofilde 6 veya daha fazla lob bulunması durumudur. B12 vitamini veya folik asit eksikliğine bağlı DNA sentez bozukluğunun en tipik mikroskobik bulgusudur.

Demirin vücuttaki ana depo formunun suda çözünür (solubl) şeklidir. Serum ferritin düzeyi ile vücut depo demiri arasında doğrusal ilişki bulunur ve 15 ng/ml altındaki değerler demir depolarının tamamen boşaldığını gösterir.

Serumdaki transferrin proteininin demir bağlama yeteneğinin toplamını gösteren laboratuvar testidir. Demir eksikliği anemisi için %100 spesifikliğe sahip olup demir eksikliğinde belirgin şekilde yükselir (300-900 µg/dl).

Demirin plazmada taşınmasını sağlayan ana taşıyıcı proteindir. Negatif bir akut faz reaktanı olup inflamasyon ve enfeksiyonlarda azalırken, demir eksikliği, gebelik ve OKS kullanımında serum düzeyi yükselir.

Vitamin B12 metabolizmasında rol oynayan ve B12 eksikliğinde dokularda birikerek serumda yükselen (<270 nM/L üzeri) bir ara üründür. Folat eksikliğinde ise serum seviyesi tamamen normal kalır.

Metiyonin metabolizmasında ara ürün olan ve hem Vitamin B12 hem de Folik Asit eksikliğinde serumda düzeyi yükselen (<16 µM/L üzeri) bir amino asit türevidir.

Damar içi mekanik zedelenmeler veya fibrin iplikçiklerine takılma sonucu parçalanmış eritrosit mikroskobik kalıntılarıdır. Periferik yaymada görülmesi YDİP, TTP ve HÜS gibi mikroanjiyopatik hemolitik anemilerin göstergesidir.

Eritrosit yüzeyine bağlanmış olan antikorları (IgG) veya kompleman proteinlerini saptamak için yapılan immunolojik testtir. Pozitifliği immun veya otoimmun hemolitik aneminin varlığını doğrular.

Damar içinde serbest kalan hemoglobini bağlayarak karaciğere taşıyan plazma proteinidir. Hemolitik anemilerde serbest hemoglobin arttığı için tüketilir ve serum haptoglobulin seviyesi düşer.

Damar içi (intravasküler) hemoliz sırasında filtre edilen hemoglobinin böbrek tübül hücrelerinde yıkılmasıyla oluşan demir komplekslerinin idrarla atılmasıdır. Damar içi ve damar dışı hemoliz ayrımında en kritik parametredir.

Soğuk hemolizin tanısında kullanılan, hastadan alınan kan örneğinin ısıtılıp, soğutulup tekrar ısıtılması esasına dayanan ve eritrosit lizisini (yıkımını) gösteren özel bir laboratuvar testidir.

Hem sentezindeki bozukluk nedeniyle demirin eritroblastların mitokondrilerinde birikmesiyle karakterize, mikrositer hipokromik veya dimorfik anemi türüdür. Kurşun toksisitesi, alkol veya konjenital nedenlerle oluşabilir.

Kılcal damar yatağındaki fibrin birikimleri veya endotel hasarı nedeniyle eritrositlerin fiziksel olarak parçalanması sonucu ortaya çıkan, yaymada şistositlerle seyreden hemoliz tablosudur.

Anemi veya akut ihtiyaç durumunda kemik iliğinin olgunlaşmamış eritrosit precursorlarını (retikülosit ve çekirdekli eritrositler) dolaşıma erkenden salması durumudur.

Enfeksiyon, inflamasyon, doku hasarı veya malignansi durumlarında karaciğerden sentezi artan (pozitif: Ferritin) veya azalan (negatif: Transferrin) plazma proteinleridir.