Ünite 3: Binalarda Kimyasal Etkenler

1990 Yılı Amerikan Kimya Derneği Verisi

Amerikan Kimya Derneği, 1990 yılında insan yapımı 10 milyondan fazla kimyasal maddeyi kaydetmiştir. Bu sayıya her yıl ortalama 600.000 yeni sentetik kimyasal eklenmektedir.

İnşaat Sektöründe PVC Tüketimi

Plastik endüstrisinin en yaygın ürünü olan PVC'nin dünya genelindeki pazar talebinin yaklaşık %40'ı inşaat sektörüne aittir ve bu miktar yıllık 40 milyon ton civarındadır.

Asbest Maruziyeti ve Hastalık Gelişimi

Asbest liflerinin solunmasıyla oluşan asbestozis, mezotelyoma ve akciğer kanseri gibi ölümcül hastalıklar, ilk maruziyet anından sonraki 10 ila 40 yıl boyunca hiçbir belirti göstermeden gizlice gelişebilir.

Formaldehitin Küresel Üretim Hacmi

1880'lerde ticari olarak üretilmeye başlanan formaldehitin günümüzdeki yıllık küresel endüstriyel üretim miktarı 20 milyon tonu aşmış durumdadır.

Anahtar Kavramlar

Uçucu Organik Bileşikler (VOC)Kaynama noktaları 50 °C ile 260 °C arasında değişen, kapalı ortamlardaki yapı malzemeleri, boyalar ve mobilyalardan havaya yayılarak solunum yoluyla vücuda giren karmaşık yapılı hidrokarbonlardır.

Çok Uçucu Bileşikler (VVOC)Kaynama noktaları 0 °C ile 50 °C arasında olan ve oda sıcaklığında son derece hızlı bir şekilde gaz fazına geçerek kapalı ortam havasını kirleten en uçucu organik bileşik grubudur.

Yarı Uçucu Organik Bileşikler (SVOC)Kaynama noktaları 260 °C ile 380 °C arasında olan, malzemelerden çok yavaş salınan ve kapalı ortamlarda hem havada hem de toz zerrecikleri üzerinde uzun süre birikebilen kimyasal bileşiklerdir.

Parçacık Maddelerle Birleşmiş Organik Bileşikler (POM)Kaynama noktası 380 °C'nin üzerinde olan ve kapalı ortamlardaki ince toz partiküllerine tutunarak havada asılı kalan organik bileşik sınıfıdır.

AsbestIsıya, yangına ve kimyasal reaksiyonlara son derece dayanıklı, mikroskobik lifli doğal bir silisyum mineralidir; solunması durumunda akciğer kanseri ve mezotelyomaya yol açtığı için kullanımı yasaklanmıştır.

FormaldehitOda sıcaklığında keskin kokulu, renksiz bir gaz olan, yalıtım malzemelerinde bağlayıcı ve laminant parke gibi ahşap ürünlerinde yapıştırıcı olarak kullanılan yüksek toksik etkili bir hava kirleticisidir.

Polivinil Klorür (PVC)İnşaat sektöründe boru, kablo ve pencere profili yapımında korozyon direnci ve ucuzluğu nedeniyle en çok tercih edilen, dünya genelinde yıllık tüketimi 40 milyon tonu bulan plastik malzemedir.

Madde Güvenlik Bilgi Formu (MSDS)Kimyasal maddelerin riskleri, zararları, taşıma ve depolama koşulları ile acil durum önlemleri hakkında en doğru ve detaylı bilgileri içeren standartlaştırılmış dökümanlardır.

AlkilfenollerYaklaşık 50 yıldır deterjanlar, yapıştırıcılar, boyalar ve yangın geciktiricilerin üretiminde fenolik reçine bileşeni olarak kullanılan endüstriyel kimyasallardır.

FitalatlarFtalik asit esterleri olup, plastik malzemelerin (özellikle PVC'nin) esnekliğini, şeffaflığını ve dayanıklılığını artırmak amacıyla plastikleştirici olarak kullanılan katkı maddeleridir.

NanopartiküllerBina teknolojisinde TiO2, Al2O3, Fe2O3 ve SiO2 gibi formlarda katkı maddesi olarak kullanılan, çok küçük boyutları nedeniyle biyolojik ve toksik etkileri henüz tam olarak çözülememiş yeni nesil malzemelerdir.

Diğer Önemli Bilgiler

Formaldehit Reaksiyon Eşiği

Kapalı ortamlarda 0,1 ppm seviyesindeki formaldehit maruziyeti bile hassas bireylerde gözlerde sulanma, boğazda yanma, mide bulantısı ve nefes darlığına yol açabilmektedir.

Roma Döneminden Beri Kullanılan Kurşun

Kurşun metali, işlenebilirliği ve korozyona karşı direnci nedeniyle Roma döneminden beri su borularında ve çatı kaplamalarında yaygın olarak kullanılmıştır; ancak 1970'lerden itibaren toksik etkileri nedeniyle sınırlandırılmıştır.

Civa Birikimi ve Beyin Hasarı

Oda sıcaklığında sıvı olan ve kolayca buharlaşabilen civa, küresel sanayileşmeyle birlikte doğaya endüstri öncesi döneme kıyasla üç kat daha fazla salınmakta ve insan vücudunda özellikle beyinde birikerek ağır hasarlar vermektedir.

Silikozis ve Nano SiO2 Belirsizliği

Mikro boyuttaki SiO2 (silis) partiküllerinin silikozis hastalığına yol açtığı tıp dünyasında çok iyi bilinirken, yapı malzemelerinde yeni kullanılan nano boyuttaki SiO2'nin yaratacağı sağlık riskleri henüz tam olarak tespit edilememiştir.

Sınavda Dikkat Et

Sınavda kaynama noktası aralıklarına dikkat edin; VVOC (0-50), VOC (50-260), SVOC (260-380) ve POM (>380) derecelerini eşleştiren sorular sıklıkla sorulur.
Laminant parkelerin en önemli formaldehit salınım kaynağı olduğunu unutmayın; zemin kaplaması ve kanserojen gaz ilişkisi kritik bir sınav bilgisidir.
Asbestin kesinlikle kanserojen olduğunu ve günümüzde kullanımının tamamen yasaklandığını bilin; geçmişte ısı yalıtımında çok sık kullanılmış olması onu ayırt edici kılar.
Kimyasal maddelerin en güvenilir risk ve korunma bilgilerinin MSDS (Madde Güvenlik Bilgi Formu) dökümanlarından elde edildiğini unutmayın; kısaltma sorusu olarak gelebilir.
PVC'nin inşaat sektöründe en çok tüketilen plastik malzeme olduğunu ve dünya pazarının %40'ına (yaklaşık 40 milyon ton) denk geldiğini aklınızda tutun.
Kapalı ortamlardaki uçucu kimyasalları uzaklaştırmanın en birincil ve etkili yolunun 'iyi ve etkin bir havalandırma sistemi' olduğunu unutmayın.