← Ünite 6
İş Sağlığı ve Güvenliği

Ünite 6: Yapı İşlerinde ve Maden İş Yerlerinde İSG

Ön Bildirim Zorunluluğu Kriterleri
Yapı işinin 30 işgününden fazla süreceği ve devamlı olarak 20'den fazla çalışan istihdam edileceği işlerde veya işin büyüklüğünün 500 yevmiyeden fazla çalışma gerektireceği durumlarda Bakanlığa bildirim yapılması zorunludur.
Yapı İş Defterinin Onaylanması
Yapı iş defteri, işveren tarafından iş yerinin bağlı bulunduğu bölge çalışma müdürlüğüne her sayfası mühürletilmek suretiyle onaylatılmak zorundadır.
Açık Ocaklarda Kademe Yüksekliği Sınırı
Elle kazı ve yükleme yapılan açık maden ocaklarında çalışanların güvenliğini sağlamak amacıyla kademe yüksekliğinin 3 metreyi geçmemesi yasal bir zorunluluktur.
Yer Altı Planlarının Güncellenme Sıklığı
Yer altı maden çalışmalarını açıkça gösterecek ölçekli yer altı çalışma planlarının ayda bir kez güncellenerek iş yerinde hazır bulundurulması zorunludur.

Anahtar Kavramlar

İşverenBir iş sözleşmesine dayanarak herhangi bir işte ücret karşılığı işçi çalıştıran gerçek veya tüzel kişilere yahut tüzel kişiliği olmayan kurum ve kuruluşlara verilen addır.
Alt işverenAsıl işverenden, iş yerinde yürütülen yardımcı işlerde veya uzmanlık gerektiren bölümlerde iş alan ve sadece bu iş için görevlendirdiği işçilerini o iş yerinde çalıştıran gerçek veya tüzel kişidir.
Kendi nam ve hesabına çalışanÇalışan istihdam etmeksizin kendi nam ve hesabına mal ve hizmet üretimi yapan ve projenin tamamlanmasında profesyonel katkı sağlayan kişiyi ifade eder.
ProjeYapı işlerinin tasarım aşamasından başlayarak, inşaatın tamamlanmasına kadar geçen süreçte yürütülen bütün iş ve işlemlerin toplamıdır.
Proje sorumlusuİşveren tarafından görevlendirilen ve işveren adına projenin hazırlanmasından, uygulanmasından ve kontrolünden sorumlu olan gerçek veya tüzel kişidir.
Sağlık ve güvenlik koordinatörüProjenin hazırlık ve uygulama aşamalarında, işveren veya proje sorumlusu tarafından sağlık ve güvenlikle ilgili görevleri yürütmek üzere görevlendirilen gerçek veya tüzel kişidir.
Sağlık ve güvenlik planıYapı sahasında muhtemel riskleri değerlendirip alınacak tedbirleri, çalışma yöntemlerini ve ekipler arası koordinasyonu belirlemek amacıyla işe başlanmadan önce hazırlanan plandır.
Yapı alanıYapı işlerinin fiilen yürütüldüğü, şantiye sınırları ve çalışma alanlarının tamamını kapsayan bölgedir.
GaleriMaden ocaklarında yer altında ulaşımı, taşımayı ve havalandırmayı sağlamak amacıyla açılan yatay veya hafif eğimli yer altı yollarıdır.
GrizuMetan gazının belirli oranlarda havayla karışarak oluşturduğu, patlama özelliği taşıyan tehlikeli gaz karışımıdır.
KavlakMaden ocaklarında tavan veya yan duvarlardaki ana kütleden ayrılmış, her an düşebilecek durumda olan tehlikeli kaya ve cevher parçalarıdır.
NefeslikMaden ocağında temiz havanın içeri girmesini ve kirli havanın dışarı çıkmasını sağlayan özel havalandırma yollarıdır.
Ters ıskarpaKademe alınlarının kazı ya da lağımlarla altından oyularak tehlikeli bir şekilde askıya alınması yöntemidir ve uygulanması yasaktır.
VaragelDolu arabanın aşağıya inerken boş arabanın yukarıya çıkmasını sağlayan, karşılıklı ağırlık esasına göre eğimli düzeyde halat ve frenle çalışan taşıma sistemidir.
TopukMaden işletmelerinde tavanın çökmesini önlemek veya güvenlik sınırını korumak amacıyla kazılmadan bırakılan maden kısımlarıdır.

Diğer Önemli Bilgiler

Bağımsız Çıkış Yolu Zorunluluğu

Tüm yer altı maden çalışmalarında, çalışanların güvenli tahliyesi için kolayca ulaşılabilen, birbirinden bağımsız en az iki ayrı yer üstü bağlantısı bulunmalıdır.

İSG Teftişinden Sorumlu Birim

Türkiye'de iş hayatını ve işçi sağlığı ile iş güvenliği konularını denetleme yetkisi Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı bünyesindeki İş Teftiş Kurulu'na aittir.

İSGÜM ve ÇASGEM'in Rolü

Bakanlık bünyesinde doğrudan denetim yapmayan ancak İSG konusunda araştırma, eğitim ve ölçüm hizmetleri sunan birimler İSGÜM ve ÇASGEM'dir.

Ek-2 Riskli İşler Listesi Yetkisi

Yapı işlerinde yüksek risk içeren işlerin belirlendiği Ek-2 listesine yeni işler eklemeye ve karar vermeye sadece Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı yetkilidir.

Madenlerde Havalandırma Yönü

Maden ocaklarında, özellikle grizu riski bulunan alanlarda biriken tehlikeli gazların tahliyesi için havalandırmanın aşağıdan yukarıya doğru yapılması zorunludur.

Yapı İş Defterinin Sayfa Yapısı

Yapı iş defterinin sayfaları, yazılan tavsiye ve tespitlerin bir kopyasının saklanabilmesi amacıyla bir asıl ve bir suret (kopya) olacak şekilde tasarlanmıştır.

Karanlıkta Çalışma Koşulu

Yapı işlerinin gündüz yapılması esas olup, gece çalışılmasının zorunlu olduğu durumlarda tüm çalışma yerlerinin ve geçitlerin uygun şekilde aydınlatılması şarttır.

Sınavda Dikkat Et

  • Yapı işleri tanımında maden ocaklarının bu kapsam dışında tutulduğunu unutmayın; bu ayrım sınavlarda sıkça yanıltmaca olarak sorulur.
  • Ön bildirim sınırları olan '30 iş günü ve 20 çalışan' ile '500 yevmiye' kriterlerini ezberleyin, doğrudan sayısal soru olarak gelebilir.
  • Toplu korunma önlemlerinin her zaman kişisel korunma önlemlerinden (KKD) öncelikli olduğunu ve bu ilkenin İSG'nin temel felsefesi olduğunu aklınızda tutun.
  • Yapı iş defterinin kırtasiyeden alınan sıradan bir defter olmadığını, bölge çalışma müdürlüğünce onaylanması ve fenni yeterliliği olanlarca tutulması gerektiğini unutmayın.
  • Ters ıskarpa yönteminin kademe altlarının oyularak askıya alınması olduğunu ve iş güvenliği açısından kesinlikle yasaklanmış bir yöntem olduğunu bilin.
  • Maden terimlerinden 'bür' (yer üstüyle bağlantısız kuyu) ve 'lağım' (taşta sürülen galeri) kavramlarını karıştırmamaya dikkat edin, terim eşleştirme sorularında çıkabilir.