← Ünite 7
İş Sağlığı ve Güvenliği

Ünite 7: Meslek Hastalıları

Dünya Sağlık Örgütü Yıllık Vaka İstatistikleri
Dünya Sağlık Örgütü (WHO) verilerine göre, dünya genelinde her yıl yaklaşık 11.000.000 yeni meslek hastalığı vakası teşhis edilmektedir. Bu vakaların 700.000'i ne yazık ki ölümle sonuçlanmakta olup, ölümcül meslek hastalıklarının yüzde 32'sini mesleki kanserler oluşturmaktadır.
Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) Ölüm Oranları
Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) tarafından yayımlanan raporlara göre, iş yaşamı ile ilişkili olarak meydana gelen tüm ölümlerin 4/5 gibi çok büyük bir oranı, ani iş kazalarından ziyade uzun süreli maruziyetler sonucu gelişen meslek hastalıkları nedeniyle gerçekleşmektedir.
Çalışma Ortamındaki Kimyasal ve Kanserojen Sayısı
Modern endüstriyel çalışma ortamlarında günümüz itibariyle aktif olarak kullanılan 100.000'den fazla kimyasal madde tanımlanmıştır. Yapılan toksikolojik araştırmalar, bu kimyasallardan 700'den fazlasının doğrudan insan hücresinde kansere yol açan kanserojen maddeler olduğunu göstermektedir.
Pnömokonyoz İçin Yasal Çalışma Süresi Sınırı
Türkiye'deki yasal mevzuata göre, bir akciğer hastalığının pnömokonyoz meslek hastalığı olarak kabul edilebilmesi için, işçinin tozlu iş yerlerinde en az 3 yıl (maruziyet süresi) çalışmış olması şartı aranmaktadır.

Anahtar Kavramlar

Meslek HastalığıSigortalının çalıştığı veya yaptığı işin niteliğinden dolayı tekrarlanan bir sebeple veya işin yürütüm şartları yüzünden uğradığı geçici veya sürekli hastalık, bedensel veya ruhsal özürlülük halleridir. Etiyolojisi genellikle tek ve tanımlanabilir bir iş yeri etkenine dayanır.
İşle İlgili HastalıklarOrtaya çıkış nedeni çok etkenli (multi-faktöriyel) olan, oluşmasında ve gelişmesinde çalışma ortamı ile çalışma şeklinin diğer sebepler arasında önemli bir faktör olduğu hastalıklardır. İş yerindeki olumsuz faktörler doğrudan hastalığa neden olmasa bile seyrini ağırlaştırır veya hızlandırır.
Yükümlülük SüresiZararlı mesleki etkinin veya çalışmanın sona ermesi ile hastalığın ortaya çıkması arasında geçebilecek, yasal olarak kabul edilebilir en uzun süredir. Bu süre aşıldıktan sonra ortaya çıkan hastalıklar yasal olarak meslek hastalığı sayılmayabilir.
Maruziyet SüresiZararlı etkenin vücuda etki etmeye başlamasıyla birlikte, meslek hastalığı belirtilerinin ortaya çıkabilmesi için geçmesi gereken yasal olarak belirlenmiş en az çalışma süresidir.
İkame (Substitüsyon)İş yerinde kullanılan tehlikeli, toksik veya zararlı bir kimyasal maddenin ya da sürecin, çalışan sağlığı açısından tehlikesiz veya daha az tehlikeli olan başka bir madde ya da yöntemle değiştirilmesi işlemidir.
Yaş Yöntemİş ortamında çalışma esnasında oluşabilecek zararlı tozların havaya partiküller şeklinde karışmasını engellemek amacıyla, çalışma alanının veya işlenen malzemenin ıslak tutulması esasına dayanan teknik korunma yöntemidir.
Pnömokonyozİş yeri havasında bulunan mineral ve metal tozlarının solunması sonucu akciğerlerde birikmesi ve buna bağlı olarak akciğer dokusunda gelişen kronik, geri dönüşümsüz lifsel doku (fibrozis) oluşumu ile karakterize akciğer hastalığıdır.
SilikozisÇapı 10 mikrometreden küçük solunabilir serbest silika partiküllerinin uzun süre solunması sonucu akciğerlerde kalıcı ve yıkıcı hasar oluşturan, özellikle maden, seramik ve kot taşlama işçilerinde görülen dejeneratif bir hastalıktır.
Dekompresyon Hastalığı (Vurgun)Yüksek basınçlı ortamlarda (örneğin derin dalışlarda) çalışanların, normal basınca aniden dönmesiyle vücut sıvılarında erimiş halde bulunan azot gazının kabarcıklar oluşturarak damarları tıkaması sonucu meydana gelen ölümcül tablodur.
Kontakt Dermatitİş yerindeki kimyasal, biyolojik veya fiziksel irritan maddelerin cilt ile teması sonucu ortaya çıkan, mesleki deri hastalıklarının yüzde 90'ından fazlasını oluşturan yangısal bir cilt rahatsızlığıdır.
StannozisKalay ve kalay bileşiklerinin tozlarının solunması sonucu akciğerlerde birikmesiyle oluşan, akciğerde fibrotik değişikliklere yol açmayan iyi huylu (benign) bir pnömokonyoz türüdür.
Maden İşçileri NistagmusuYetersiz ve düşük ışıklı yeraltı maden ocaklarında uzun yıllar çalışan işçilerde görülen, göz kürelerinin istemsiz, hızlı ve ritmik bir şekilde salınım yapmasıyla karakterize mesleki göz hastalığıdır.
SiderozÖzellikle demir ve demir oksit tozlarının solunması sonucu akciğerlerde birikmesiyle oluşan, akciğer dokusunda ciddi bir fonksiyon kaybı veya fibrozis yaratmayan iyi huylu bir mesleki akciğer hastalığıdır.
LejyonellozisÖzellikle durgun sularda ve binaların havalandırma sistemlerinde çoğalan Legionella pneumophila bakterisinin solunmasıyla bulaşan, ağır seyirli ve ölümcül olabilen atipik bir akciğer enfeksiyonudur.
Şarbon (Antraks)Bacillus anthracis bakterisinin yol açtığı, enfekte hayvanlarla veya bunların yün, deri gibi ürünleriyle temas eden çiftçi ve deri işçilerinde görülen, ciltte karakteristik siyah lezyonlar oluşturan bulaşıcı meslek hastalığıdır.

Diğer Önemli Bilgiler

Kot Taşlama İşçiliği ve Silika Yasağı (2010)

Türkiye'de özellikle kot pantolonların beyazlatılması (kot taşlama) sürecinde çalışan işçilerde silikozis vakalarının dramatik şekilde artması üzerine, Sağlık Bakanlığı ve ilgili kurumların girişimiyle 2010 yılında kot taşlama işinde silika içeren maddelerin kullanımı tamamen yasaklanmıştır.

Silikozis Hastalarında Tüberküloz Riski Artışı

Klinik araştırmalar, akciğerlerinde silika partikülü biriken silikozis hastalarının, akciğer savunma mekanizmalarının çökmesi nedeniyle tüberküloza yakalanma riskinin normal sağlıklı popülasyona göre 3 ila 39 kat daha fazla olduğunu ortaya koymaktadır.

Mesleki Astımın Genel Astım Vakalarındaki Payı

Tıp literatüründeki istatistiklere göre, dünya genelinde yetişkin nüfusta teşhis edilen tüm bronşiyal astım vakalarının yüzde 10 ila 15'i doğrudan çalışılan iş kolundaki alerjen ve irritan maddelerden kaynaklanan mesleki astımdır.

Dilaver Paşa Nizamnamesi (1865)

Osmanlı İmparatorluğu döneminde 1865 yılında yayımlanan Dilaver Paşa Nizamnamesi, Ereğli kömür havzasındaki maden işçilerinin çalışma koşullarını düzenleyen ve Türkiye tarihinin iş sağlığı alanındaki ilk yazılı belgesi kabul edilen düzenlemedir.

Maaddin Nizamnamesi (1869)

1869 yılında yürürlüğe giren Maaddin Nizamnamesi, Türkiye'de madenlerde çalışan işçilerin iş kazasına uğramaları durumunda kendilerine veya ailelerine tazminat ödenmesi hakkını yasal güvenceye bağlayan ilk tarihi düzenlemedir.

Kadmiyumun Vücuttaki Yarılanma Ömrü

Pil üretimi ve plastik kaplama sanayinde yoğun olarak maruz kalınan ağır metallerden kadmiyumun insan vücudundaki biyolojik yarılanma ömrü yaklaşık 10 yıldır. Bu durum, temas kesilse bile toksik etkilerin uzun yıllar devam etmesine yol açar.

Gürültüye Bağlı İşitme Kaybı Sınırı

İşitme sağlığı araştırmalarına göre, çalışma ortamındaki ses düzeyinin sürekli olarak 100 desibel (dB) sınırının üzerinde olması durumunda, kulak içindeki koklear yapıların zarar görmesiyle sensorinöral tipte kalıcı işitme kaybı gelişmektedir.

Sınavda Dikkat Et

  • Meslek hastalığı ile işle ilgili hastalık ayrımını iyi yapın; meslek hastalığında etken tektir ve doğrudan işe bağlıdır, işle ilgili hastalıkta ise çoklu etkenler (multi-faktöriyel) söz konusudur.
  • Yükümlülük süresi ve maruziyet süresi tanımlarını karıştırmayın; yükümlülük süresi işten ayrıldıktan sonraki süreyi, maruziyet süresi ise işe başladıktan sonra gereken asgari çalışma süresini belirtir.
  • Pnömokonyoz için yasal asgari çalışma süresinin (maruziyet süresi) 3 yıl olduğunu mutlaka aklınızda tutun, sınavlarda sayısal veri olarak sıkça sorulmaktadır.
  • Bernardino Ramazzini'nin meslek hastalıklarının babası kabul edildiğini ve 'De Morbis Artificium Diatriba' adlı eserin yazarı olduğunu unutmayın.
  • Hepatit C'nin aşısının olmadığını, Hepatit A ve B'nin ise aşıyla önlenebilir viral hastalıklar olduğunu sınavda ayırt edici bilgi olarak kullanın.
  • Kot taşlama işçiliğinde silikozise yol açan etkenin silika partikülleri olduğunu ve bu uygulamanın Türkiye'de 2010 yılında yasaklandığını unutmayın.