Ünite 8: Ergonomi

Açık Ofislerde Gürültü Sınırı

Ergonomik gürültü yönetimi kapsamında, özellikle açık ofis ortamlarında arka plan gürültüsünün 45 dB(A) seviyesinin altında tutulması önerilmektedir. Bu sınır değerin aşılması konsantrasyon azalmasına ve iletişim bozukluklarına yol açar.

Görsel Algılama Oranı

İnsanlarda algılamanın %80 ile %90 gibi çok büyük bir oranı en temel duyu organı olan göz kanalıyla gerçekleşir. Bu yüksek oran nedeniyle, çalışma ortamlarındaki aydınlatma yetersizlikleri doğrudan göz zorlanmasına ve yorgunluğa yol açar.

Önerilen Termal Konfor Değerleri

Oturarak yapılan hafif işler için iş yerlerinde önerilen konfor sıcaklık aralığı 20-24°C olarak belirlenmiştir. Bu ortamlarda nem oranının ise %40 ile %60 arasında tutulması çalışan performansı için ideal kabul edilir.

Asgari Taze Hava Girişi Standardı

İç ortam hava kalitesini korumak ve karbondioksit birikimini önlemek amacıyla, havalandırma sistemlerinin kişi başına saniyede en az 10 litre (10 L/sn/kişi) taze hava girişi sağlayacak şekilde tasarlanması gerekmektedir.

Anahtar Kavramlar

ErgonomiÇalışan bireyin doğasına uyumlu iş ve çalışma ortamı tasarımı üzerine odaklanmış, maksimum performansı minimum insani maliyetle elde etmeyi amaçlayan çok disiplinli bir bilim dalıdır.

Antropometriİnsan vücut ölçüleri, vücut hareketlerinin mekanik yönleri, bu hareketlerin frekans ve sınırları gibi vücut özelliklerini inceleyen ve tasarımlara veri sağlayan bilim disiplinidir.

Statik Antropometriİnsan vücudunun sabit ve durağan pozisyonlardaki boyutlarının ölçülmesiyle elde edilen verilerdir. Örneğin, mobilya boyutları veya giysi bedenlerinin belirlenmesinde bu verilerden yararlanılır.

Dinamik Antropometriİnsanın hareket hâlindeki vücut ölçülerinin bulgularını veren veri türüdür. Uzanma, eğilme ve dönme gibi hareketlerin sınırlarını ölçerek iş düzeni ve insan-makine ara kesitlerinin tasarımında kullanılır.

Kuvvetsel Antropometriİnsan vücudu üzerindeki yüklerin mekanik analizini yapmada kullanılan, eklemlerin üzerine aşırı yük binmesini engellemeyi ve ürün tasarımlarında malzeme dayanıklılığını belirlemeyi amaçlayan veri türüdür.

GürültüÇalışma ortamında veya dışında insanı rahatsız eden, işitme sağlığı üzerinde doğrudan etkili olmanın ötesinde dikkat dağınıklığı, stres ve iletişim zorluklarına yol açan rahatsız edici sestir.

Termal KonforÇalışanın ortamdaki sıcaklık, nem, hava akımı ve radyant ısı gibi iklimsel koşullar açısından kendini rahat ve huzurlu hissetmesi durumudur.

Meslek Hastalığıİş ortamında fiziksel, kimyasal veya biyolojik etkenlere maruz kalma sonucu ortaya çıkan, mesleğe özgü olan ve iş yerinde alınacak önlemlerle önlenebilir nitelikteki sağlık sorunlarıdır.

Postür (Duruş)Çalışma yaşamında oturma ve ayakta durma gibi temel vücut pozisyonlarıdır. Doğru postürde amaç, vücut parçalarının birbirlerine fiziksel desteğini sağlamak ve kan dolaşımını kolaylaştırmaktır.

Bilişsel Ergonomiİnsan-bilgisayar sistemlerinde daha verimli çalışma düzeni üzerine odaklanan, zihinsel iş yükü, karar verme ve insan-makine etkileşimini inceleyen ergonomi alt alanıdır.

Risk Değerlendirmesiİş yerinde var olan veya dışarıdan gelebilecek tehlikelerin belirlenmesi, bunların analiz edilerek derecelendirilmesi ve kontrol tedbirlerinin kararlaştırılması amacıyla yapılan sistematik çalışmalardır.

Kişisel Koruyucu Donanım (KKD)Çalışanın iş ile ilgili bedensel zarar görebileceği durumlarda, bedenini koruyacak fiziksel engeller oluşturan, tasarımı ergonomi ilkelerine uygun olması gereken ekipmanlardır.

Psikososyal Çevreİş yerinde stres yaratan etmenler, sosyal destek sistemleri, kontrol eksikliği ve örgütsel adalet gibi çalışanın ruhsal durumunu ve iş doyumunu etkileyen sosyal boyutlardır.

Raynaud SendromuÖzellikle el-kol titreşimine (HAV) yol açan titreşimli el aletleriyle uzun süre çalışan bireylerde görülen, parmaklarda kan dolaşımı bozukluğu ile karakterize mesleki bir rahatsızlıktır.

AydınlatmaGörsel performans ve psikolojik konfor açısından en önemli çevre faktörlerinden biri olup, cisimlerin biçim ve renklerinin göz yoluyla algılanmasını sağlayan fizyolojik süreci destekleyen sistemdir.

Enformasyon ErgonomisiÇalışan kişiye lüzumlu bilgilerin akustik, optik ve benzeri yollardan kolayca aktarılabilecek şekilde iş yerinin ve göstergelerin tasarımıyla ilgilenen alandır.

İşin İnsana UyumuÇalışılan yerin, üretim araçlarının, iş çevresinin (ses, aydınlatma vb.) ve iş organizasyonunun (mola zamanları vb.) insanın özelliklerine göre analiz edilip düzenlenmesidir.

İnsanın İşe UyumuPersonel planlaması ve işe yerleştirme yapılırken kişinin yaş, cinsiyet, bedensel yapı gibi bireysel yatkınlıklarının dikkate alınması ve iş eğitimi verilmesi sürecidir.

Diğer Önemli Bilgiler

Aşırı Sıcaklığa Uyum Süresi

Aşırı sıcak ortamlarda çalışmaya başlamadan önce çalışanlara uygulanacak iki-üç haftalık bir uyum süresi; terlemenin artmasını, vücut iç sıcaklığı artışının azalmasını ve kalp-dolaşım yükünün hafiflemesini sağlar.

Kuzey Amerika ve Uzak Doğu Boy Farklılıkları

Antropometrik verilere göre Kuzey Amerika'da erkek boy uzunluğu %5-%95 diliminde 1640-1870 mm iken, Uzak Doğu'da bu değerler 1560-1750 mm arasındadır. Bu durum tasarımların bölgesel yapılması gerektiğini kanıtlar.

Titreşim Kaynaklı Raynaud Sendromu

Forklift, vinç ve el aletleri gibi titreşimli ekipmanlarla uzun süre çalışan bireylerde, el-kol titreşimi (HAV) nedeniyle parmaklarda beyazlaşma ve uyuşma ile seyreden Raynaud sendromu riski ciddi oranda artmaktadır.

Gürültü Ölçüm Birimi

Gürültü düzeyleri desibel (dB) veya insan kulağının duyacağı ses seviyesini ifade eden A ağırlıklı seviye olan dB(A) şeklinde ifade edilir. Gürültü ölçümünde frekans birimi olarak ise Hertz (Hz) kullanılır.

Aydınlatma Ölçü Birimi

Çalışma ortamlarındaki aydınlatma düzeyini belirlemek ve standartlara uygunluğu denetlemek amacıyla yapılan ölçümlerde aydınlatmanın ölçü birimi olarak lüks (lux) kullanılmaktadır.

Tavanı Açık Alanlarda Aydınlatma Önerisi

Ergonomik aydınlatma tasarımlarında, tavanı açık olan veya yüksek tavanlı çalışma yerlerinde parlamayı ve göz kamaşmasını önlemek amacıyla 'gömülü ışıklılar' ile aydınlatma yapılması önerilmektedir.

Kimyasal Maddelerin Vücuda Giriş Yolları

Çalışma ortamındaki toz, duman, gaz, buhar ve sis gibi zararlı kimyasal maddeler insan vücuduna solunum yolu, sindirim yolu veya deri/göz teması olmak üzere üç ana yoldan giriş yaparak sağlık tehlikesi oluşturur.

Talaşlı İmalatta Yağ Sisi Tehlikesi

Endüstriyel ortamlarda en sık karşılaşılan sis çeşidi talaşlı imalat esnasında yüksek hızda dönen makinelerden yayılan yağ sisidir. Bu sisler solunum yoluyla doğrudan akciğerlere ulaşarak meslek hastalıklarına yol açar.

Pandemi Sonrası HEPA Filtre Kullanımı

Pandemi sonrası dönemde iş sağlığı önlemleri kapsamında, kapalı çalışma ortamlarındaki viral ve bakteriyel yükü azaltmaya yönelik olarak havalandırma sistemlerinde HEPA filtreli sistemlerin kullanımı önem kazanmıştır.

Sınavda Dikkat Et

Ergonomi kelimesinin etimolojik kökenine dikkat edin; 'ergon' (iş) ve 'nomos' (yasa) kelimelerinin birleşiminden oluşur, sınavlarda tanım sorusu olarak sıkça karşınıza çıkabilir.
Gürültü ölçüm biriminin dB(A), frekans biriminin ise Hertz (Hz) olduğunu karıştırmayın; ikisi farklı fiziksel büyüklükleri temsil eder.
Aydınlatmanın ölçü biriminin lüks (lux) olduğunu unutmayın, İSG ve çevre faktörleri sorularında ayırt edici bir bilgidir.
Antropometri türlerini (Statik, Dinamik, Kuvvetsel) tanımlarıyla eşleştirirken 'hareket' kelimesini gördüğünüzde doğrudan Dinamik Antropometriye yönelin.
Oturarak yapılan işlerde termal konfor sıcaklığının 20-24°C ve nem oranının %40-60 olduğunu ezberleyin; rakamsal değer içeren sorular sınavda seçici olmaktadır.
Ergonominin temel felsefesinin 'işi insana uydurmak' olduğunu, insanın işe uydurulmasının ise personel seçimi ve eğitimle desteklendiğini aklınızda tutun.