Ünitenin tamamını tek sayfada görPremium
Mudanya Mütarekesi sonrası İtilaf Devletleri, Lozan Barış Konferansı'na hem TBMM hem de İstanbul Hükümeti'ni davet ederek Türk tarafındaki ikilikten yararlanmak istemiştir. Bu durum, yeni Türk devletinin egemenlik haklarına yönelik bir tehdit olarak algılanmıştır.
1 Kasım 1922'de TBMM'de kabul edilen kanunla Saltanat ve Hilafet birbirinden ayrılmış, Saltanat resmen kaldırılmıştır. Bu karar, Osmanlı Devleti'nin hukuki varlığına son vermiş ve İstanbul-Ankara hükümetleri arasındaki ikiliği bitirmiştir.
Saltanatın kaldırılması, laiklik yolunda atılan ilk önemli adım olmuş ve Lozan Konferansı'nda Ankara Hükümeti'nin elini güçlendirmiştir. Padişah Vahdettin'in ülkeyi terk etmesiyle hanedan üyeleri üzerindeki siyasi nüfuz da zayıflamıştır.
I. TBMM'nin görev süresinin dolması ve inkılapların gerçekleştirilmesi ihtiyacı, 1 Nisan 1923'te seçime gitme kararını doğurmuştur. Mustafa Kemal Paşa, bu süreci 'Dokuz Umde' (Dokuz İlke) adlı seçim beyannamesiyle yönetmiştir.
Dokuz Umde; ulusal egemenlik, hukuk reformu, eğitim birliği ve ekonomik kalkınma gibi temel hedefleri içermektedir. Bu ilkeler, 9 Eylül 1923'te kurulan Halk Fırkası'nın (daha sonra Cumhuriyet Halk Fırkası) temel felsefesini oluşturmuştur.
II. TBMM, 11 Ağustos 1923'te açılmış ve inkılapçı bir meclis kimliğiyle Cumhuriyet'in ilanına zemin hazırlamıştır. Siyasi partilerin kurulması, demokrasiye geçiş sürecinde atılan en kritik adımlardan biridir.
İstanbul'un işgalden kurtulmasının ardından başkent sorunu gündeme gelmiştir. Ankara'nın jeopolitik konumu, güvenliği ve Milli Mücadele'nin merkezi olması nedeniyle 13 Ekim 1923'te Türkiye'nin başkenti ilan edilmiştir.
29 Ekim 1923'te Cumhuriyet'in ilanı, devletin rejim belirsizliğini ve hükümet krizlerini (Meclis Hükümeti Sistemi'nden kaynaklanan) çözmek için zorunlu hale gelmiştir. Çankaya'da hazırlanan tasarı ile devletin adı Türkiye Cumhuriyeti olmuş ve Mustafa Kemal Paşa ilk Cumhurbaşkanı seçilmiştir.
Cumhuriyetin ilanıyla kabine sistemine geçilmiş, devlet başkanlığı sorunu çözülmüş ve ulusal egemenlik ilkesi tam anlamıyla kurumsallaşmıştır.
Halifelik, Hz. Muhammed'in vefatından sonra ortaya çıkan ve tarihsel süreçte Osmanlı'ya geçen dini-siyasi bir makamdır. Ancak I. Dünya Savaşı'nda 'Cihat Fetvası'nın beklenen etkiyi yaratmaması ve Milli Mücadele sürecindeki olumsuz tutum, kurumun itibarını zedelemiştir.
3 Mart 1924'te Halifeliğin kaldırılması, laik devlet düzeninin önündeki en büyük engeli ortadan kaldırmıştır. Bu inkılap, sadece siyasi değil, aynı zamanda dini bir ihtilal niteliğindedir.
Halifeliğin kaldırılmasıyla ümmetçilik anlayışı yerini milliyetçiliğe bırakmış, dış politikada daha bağımsız hareket etme imkanı doğmuş ve yapılacak diğer inkılapların önü açılmıştır.