← Ünite 10
Aile Eğitimi

Ünite 10: Aile İçi Demokrasi, Çocuk Hakları, İstismar ve İhmal

1924 Cenevre Bildirgesi
26 Eylül 1924 tarihinde Milletler Cemiyeti tarafından kabul edilen bu bildirge, uluslararası alanda çocukların haklarını ve korunmasını doğrudan konu edinen ilk resmi belge olma özelliğine sahiptir.
Türkiye'nin ÇHS'yi Onaylaması
Türkiye, Birleşmiş Milletler Çocuk Haklarına Dair Sözleşme'yi 14 Eylül 1990 tarihinde imzalamış, 9 Aralık 1994 tarihinde ise bazı maddelerine ihtirazi kayıt koyarak resmi olarak onaylamıştır.
TÜİK 2017 Güvenlik Verileri
TÜİK verilerine göre 2017 yılında güvenlik birimlerine gelen veya getirilen 335 bin 242 çocuğun %46,2'sinin mağdur, %32,2'sinin ise suça sürüklenen çocuk olduğu tespit edilmiştir.
Çocuk İzleme Merkezleri İstatistiği
Türkiye'de 27 farklı ilde faaliyet gösteren 30 Çocuk İzleme Merkezi'ne (ÇİM), Ocak 2011 ile Mayıs 2016 tarihleri arasında toplam 21 bin 68 olgu başvurusu yapılmıştır.

Anahtar Kavramlar

Demokrasiİnsanların birbirlerine anlayış göstermeleri, insan hak ve özgürlüklerine önem vermeleri ve halkın egemenliği esasına dayanan bir yönetim biçimi ve yaşam felsefesidir.
Demokratik AileÜyelerinin birbirine güven ve saygı duyduğu, kararların birlikte alındığı, çocukların haklarının gözetildiği ve bağımsız birer birey olarak desteklendiği aile yapısıdır.
Çocuk Hakları18 yaşına kadar olan her bireyin doğumundan itibaren sahip olduğu yaşama, gelişme, korunma ve toplumsal yaşama katılım haklarını güvence altına alan haklar bütünüdür.
Çocuk Hakları Cenevre Bildirgesi26 Eylül 1924 tarihinde Milletler Cemiyeti tarafından kabul edilen ve uluslararası alanda çocukların korunmasına yönelik hazırlanan ilk resmi sözleşme niteliğindeki belgedir.
Çocuk Haklarına Dair Sözleşme (ÇHS)Birleşmiş Milletler tarafından 20 Kasım 1989'da kabul edilen, çocukları hak sahibi birer birey konumuna getiren ve 54 maddeden oluşan en kapsamlı uluslararası sözleşmedir.
Suça Sürüklenen ÇocukKanunlarda suç olarak tanımlanan bir fiili işlediği iddiasıyla güvenlik birimlerine getirilen veya adli mercilerce hakkında işlem yapılan çocukları ifade eden hukuki terimdir.
Çocuk İzleme Merkezi (ÇİM)İstismara uğramış çocukların adli ve tıbbi işlemlerinin, ikincil travma yaşamalarını önlemek amacıyla tek bir merkezde ve uzmanlar eşliğinde yürütüldüğü kurumlardır.
Çocuk İstismarıÇocuğun sağlığına, yaşamına, gelişimine veya onuruna zarar veren her türlü fiziksel, duygusal, cinsel kötü muamele ve sömürü eylemlerinin tümüdür.
Fiziksel İstismarÇocuğun bakımından sorumlu kişiler tarafından kaza dışı yöntemlerle vurma, tekmeleme, yakma gibi eylemlerle çocuğun bedenine zarar verilmesi durumudur.
Duygusal İstismarÇocuğun sağlıklı psikolojik gelişimi için gerekli olan sevgi, ilgi ve destekleyici çevrenin sağlanamaması; çocuğun sürekli aşağılanması ve reddedilmesidir.
Cinsel İstismarÇocuğun tam olarak kavramadığı, bilişsel olarak rıza gösteremeyeceği cinsel nitelikli aktivitelere yetişkinler veya diğer kişiler tarafından dahil edilmesidir.
Çocuk İhmaliEbeveynlerin veya bakıcıların, sahip oldukları maddi ve sosyal imkanlara rağmen çocuğun beslenme, barınma, eğitim ve sağlık gibi temel gereksinimlerini karşılamamasıdır.
Çocuk PornografisiÇocukların cinsel içerikli görsel veya işitsel materyallerde sömürülmesi eylemidir ve Türk Ceza Kanunu'nun 226. maddesinde ağır cezai yaptırımlara bağlanmıştır.
Onarıcı Hukuk SistemiSuça sürüklenen çocukların cezalandırılmasından ziyade, topluma geri kazandırılmasını ve verdikleri zararı telafi etmelerini amaçlayan adalet yaklaşımıdır.
İhtiyari ProtokolBir ana sözleşmeye ek olarak hazırlanan, çocuk satışı, çocuk pornografisi veya çocukların silahlı çatışmalara katılımı gibi özel alanlarda devletlere ek yükümlülükler getiren anlaşmalardır.
Velayet HakkıEbeveynlerin, ergin olmayan çocuklarının bakımı, eğitimi, korunması ve temsil edilmesi hususunda sahip oldukları yasal hak ve sorumlulukların bütünüdür.
Sosyal SömürüÇocuğun eğitiminden ve gelişiminden mahrum bırakılarak iş yerlerinde veya sokakta ekonomik kazanç elde etmek amacıyla gücünün sınırları dışında çalıştırılmasıdır.

Diğer Önemli Bilgiler

ÇHS Bilinirlik Araştırması

2018 yılında Türkiye'de 700 katılımcı ile yapılan araştırmada, Çocuk Hakları Sözleşmesi'ni duyduğunu belirtenlerin oranı %67 iken, sözleşmenin içeriğini bildiğini belirtenlerin oranı %47'de kalmıştır.

Asgari Yaş Haddi Sözleşmesi

24 Ekim 1936 tarihinde kabul edilen uluslararası sözleşme uyarınca, sadece aile üyelerinin çalıştığı gemiler hariç tutulmak üzere, gemilerde 15 yaşından küçük çocukların çalıştırılması yasaklanmıştır.

Lahey Çocuk Nafakası Sözleşmesi

27 Eylül 1972 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan Lahey Sözleşmesi, evlenmemiş ve 21 yaşını doldurmamış çocukların nafaka taleplerine ilişkin kararların ülkeler arasında karşılıklı tanınmasını sağlar.

Avrupa Konseyi İnsan Ticareti Sözleşmesi

Türkiye tarafından 21 Mart 2016 tarihinde onaylanan bu sözleşme ile 18 yaşın altındaki çocukların her ne amaçla olursa olsun barındırılması veya taşınması insan ticareti suçu kapsamına alınmıştır.

Anayasa'nın 41. Maddesi

Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın 41. maddesi 'Ailenin korunması ve çocuk hakları' başlığını taşır ve devlete çocukların korunması için gerekli tedbirleri alma yükümlülüğü yükler.

Basın Kanunu'nun 21. Maddesi

Basın Kanunu'nun 21. maddesi uyarınca, medyada 18 yaşından küçük suç faili veya mağduru olan çocukların kimliklerini ifşa edecek şekilde yayın yapanlara ağır para cezaları uygulanır.

Adli Sicil 2018 Cinsel İstismar Verileri

Adli Sicil ve İstatistik Genel Müdürlüğü verilerine göre, Türkiye'de çocukların cinsel istismarı suçundan açılan dava sayısı 2016'da 15.051 iken, 2018 yılında artış göstererek 18.290'a ulaşmıştır.

12 Haziran Mücadele Günü

Her yıl 12 Haziran günü 'Dünya Çocuk İşçiliğiyle Mücadele Günü' olarak kutlanmakta, Çocuk Hakları İl Komiteleri bu tarihte farkındalık yürüyüşleri ve bilgilendirme etkinlikleri düzenlemektedir.

Sınavda Dikkat Et

  • Cenevre Bildirgesi (1924) ile Çocuk Hakları Sözleşmesi (1989) arasındaki farka dikkat edin; Cenevre Bildirgesi ilk uluslararası belgedir, ÇHS ise en kapsamlı olanıdır.
  • Türkiye'nin ÇHS'yi 1990'da imzalayıp 1994'te onayladığını unutmayın; tarihler sınavlarda doğrudan kronoloji sorusu olarak gelebilmektedir.
  • Fiziksel istismar ile ihmal belirtilerini karıştırmayın; morluklar ve kesikler istismar belirtisiyken, kirli kıyafetler ve kötü hijyen ihmal belirtisidir.
  • Duygusal istismarın çocuk üzerindeki psikolojik etkilerinin, fiziksel istismardan daha kalıcı ve belirleyici olduğunu aklınızda bulundurun.
  • TCK'nın 103. maddesinin doğrudan 'çocukların cinsel istismarı' suçunu düzenlediğini ve 15 yaş sınırını esas aldığını unutmayın.