← Ünite 12
Aile Eğitimi

Ünite 12: Özel Gereksinimlilere Hizmet Veren Kurumlar

0-36 Ay Sınırı
Millî Eğitim Bakanlığı Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği'ne göre, erken çocukluk dönemi özel eğitim hizmetleri tam olarak 0-36 aylık özel gereksinimli çocuklara yönelik olarak planlanır ve yürütülür.
36 Ay Okul Öncesi Zorunluluğu
Eylül ayı itibarıyla 36 ayını tamamlayan tüm özel gereksinimli çocuklar için okul öncesi eğitime kayıt yaptırmak yasal olarak zorunlu kılınmıştır.
Okul Öncesi Sınıf Mevcudu Kuralı
Kaynaştırma eğitimi uygulanan okul öncesi sınıflarında, sınıf mevcudu 10 çocuk ise en fazla iki, sınıf mevcudu 20 çocuk ise en fazla bir özel gereksinimli çocuk yerleştirilebilir.
12 Hafta Koşulu
Bir öğrencinin evde eğitim hizmetinden yararlanabilmesi için sağlık problemi nedeniyle en az 12 hafta süreyle örgün eğitim kurumuna devam edemeyeceğini belgelemesi şarttır.

Anahtar Kavramlar

Rehberlik ve Araştırma Merkezi (RAM)İl veya ilçelerde rehberlik ve özel eğitim hizmetlerinin planlanması, koordine edilmesi ve izlenmesi amacıyla faaliyet gösteren, Millî Eğitim Bakanlığına bağlı resmî kurumlardır. Özel gereksinimli bireylerin eğitsel değerlendirme ve tanılama süreçlerinin ilk basamağını oluşturur.
Özel Eğitim Değerlendirme KuruluRAM bünyesinde yer alan, özel gereksinimli bireylerin eğitsel değerlendirme, tanılama ve izleme süreçlerini yürüterek uygun eğitim ortamına (kaynaştırma, özel sınıf vb.) yönlendirilmesini sağlayan kuruldur.
Eğitsel Değerlendirme ve TanılamaBireyin tüm gelişim alanlarındaki özelliklerinin, yeterliliklerinin ve eğitim ihtiyaçlarının standart ölçme araçları ve gözlemler kullanılarak belirlenmesi sürecidir. RAM'larda gerçekleştirilen bu işlem, bireye en uygun eğitim ortamının seçilmesini sağlar.
Bireyselleştirilmiş Eğitim Planı (BEP)Özel gereksinimli bireyin gelişim özellikleri, eğitsel performans düzeyi ve ihtiyaçları doğrultusunda hazırlanan, bireye sunulacak destek eğitim hizmetlerini ve hedefleri içeren özel eğitim programıdır.
Erken Çocukluk Dönemi Özel Eğitimi0-36 aylık özel gereksinimli çocukların gelişimlerini desteklemek ve ailelerini bilgilendirip güçlendirmek amacıyla evde veya kurumlarda yürütülen eğitim hizmetidir.
Kaynaştırma EğitimiÖzel eğitim ihtiyacı olan bireylerin, gerekli destek hizmetler sunularak akranlarıyla birlikte tam zamanlı ya da yarı zamanlı olarak genel eğitim sınıflarında eğitim görmelerini sağlayan uygulamadır.
Destek Eğitim OdasıOkul öncesi, ilköğretim ve ortaöğretim kurumlarında tam zamanlı kaynaştırma eğitimi alan öğrencilerin, ihtiyaç duydukları derslerde birebir veya küçük gruplar hâlinde destek eğitimi alabilmeleri için okul bünyesinde açılan özel sınıflardır.
Özel Eğitim ve Rehabilitasyon MerkeziEğitsel değerlendirme sonucunda destek eğitimine ihtiyacı olduğu belirlenen engelli bireylere, yeteneklerini geliştirmek ve bağımsız yaşam becerileri kazandırmak amacıyla bireysel ve grup eğitimi sunan özel öğretim kurumlarıdır.
Evde Eğitim HizmetiZorunlu öğrenim çağındaki öğrencilerden sağlık problemi nedeniyle en az 12 hafta süreyle okula devam edemeyecek olanlara, ders yılı süresince ev ortamında sunulan eğitim hizmetidir.
Hastanede Eğitim HizmetiSağlık problemleri nedeniyle hastanede yatarak tedavi gören okul öncesi, ilkokul, ortaokul ve lise çağındaki öğrencilerin eğitimlerinin aksamaması için hastane bünyesinde açılan sınıflarda sunulan eğitimdir.
Engelli Öğrenci BirimiYükseköğretim kurumlarında rektör yardımcısı başkanlığında kurulan, engelli üniversite öğrencilerinin idari, fiziksel, barınma, sosyal ve akademik ihtiyaçlarını tespit edip karşılamakla görevli birimdir.
Sosyal Hizmet MerkeziAile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığına bağlı olarak çalışan, özel gereksinimli bireylere ve ailelerine yönelik koruyucu, önleyici, destekleyici ve danışmanlık odaklı sosyal hizmetleri sunan il/ilçe merkezleridir.
Bakım HizmetiDurumları gereği bağımsız yaşama becerilerini kazanamayan veya özel ilgi, destek ve korunmaya gereksinim duyan özel gereksinimli bireylere sunulan yatılı veya gündüzlü destek ve gözetim hizmetidir.
Evde Bakıma Destek HizmetiMeslek elemanlarının önerileri doğrultusunda, engelli bireye kendi ikametgâhında bakıcı personel tarafından bakım hizmeti sunulması ve ailesine psiko-sosyal destek verilmesi sürecidir.
Rehabilitasyon HizmetiDoğuştan veya sonradan oluşan engellerin etkilerini en aza indirmek ve bireye fiziksel, zihinsel, sosyal ve ekonomik alanlarda en üst düzeyde bağımsızlık kazandırmak amacıyla sunulan psiko-sosyal hizmetler bütünüdür.
Aile Danışmanlığı HizmetiÖzel gereksinimli bireyi ve ailesini yasal hakları konusunda bilgilendirmek, aile içi iletişimi güçlendirmek ve psikolojik destek sağlamak amacıyla sunulan hizmetlerin tamamıdır.
Umut EvleriAile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı bünyesinde, bakıma muhtaç engelli bireylerin toplum içinde, ev ortamında korumalı ve destekli bir şekilde yaşamlarını sürdürebilmeleri amacıyla açılan yatımevi benzeri küçük yaşam birimleridir.
Sosyal BelediyecilikYerel yönetimlerin, kentsel hizmetlerin yanı sıra çocuk, kadın, yaşlı ve engelli gibi dezavantajlı grupların yaşam kalitesini artırmaya, onları sosyal risklere karşı korumaya yönelik yürüttüğü hizmet anlayışıdır.
Alo Engelliyim Destek HattıBelediyeler bünyesinde kurulan, hareket kısıtlılığı olan engelli vatandaşların fatura ödeme, ev temizliği, basit onarım ve resmi dairelerdeki işlemlerini onlar adına gerçekleştirmek üzere ekipler yönlendiren destek hattıdır.

Diğer Önemli Bilgiler

3 Uzman Tabip Raporu

Evde eğitim hizmeti alabilmek için velinin yazılı talebinin yanında, en az biri ilgili daldan olmak üzere üç uzman tabip tarafından düzenlenmiş 'Durum Bildirir Sağlık Kurulu Raporu' sunulmalıdır.

Hastane Sınıfı Mevcut Sınırı

Hastanede yatarak tedavi gören öğrenciler için açılan hastane sınıflarında, sınıf mevcudu okul öncesi, ilkokul, ortaokul ve lise düzeylerinin tamamında en fazla 10 öğrenciden oluşur.

YÖK Engelliler Danışma Yönetmeliği

Yükseköğretim kurumlarında engelli öğrencilerin akademik ortamlarını düzenlemek amacıyla yürürlüğe giren temel yasal dayanak, 'Yükseköğretim Kurumları Engelliler Danışma ve Koordinasyon Yönetmeliği'dir.

3 Aralık Dünya Engelliler Günü

Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ve belediyeler, toplumda farkındalık oluşturmak amacıyla her yıl 3 Aralık Dünya Engelliler Günü'nde özel etkinlikler ve bilgilendirme kampanyaları düzenler.

10-16 Mayıs Engelliler Haftası

Her yıl 10-16 Mayıs tarihleri arasında kutlanan Engelliler Haftası kapsamında, engelli bireylerin sorunlarına dikkat çekmek ve toplumsal duyarlılığı artırmak amacıyla ulusal düzeyde paneller ve sanatsal etkinlikler organize edilir.

Özel Bakım Merkezleri Yaş Grupları

Özel bakım merkezlerinde barınan muhtaç bireyler yaş ve cinsiyetlerine göre 5 farklı gruba (0-12 yaş ortak, 13-18 yaş kız, 13-18 yaş erkek, 19+ yaş kadın, 19+ yaş erkek) ayrılarak hizmet alırlar.

5393 Sayılı Belediye Kanunu

Belediyelerin engelli bireylere yönelik bütçe ayırmasını ve engelli merkezleri kurmasını yasal bir görev olarak tanımlayan temel kanun, 5393 sayılı Belediye Kanunu'nun 39. maddesidir.

5216 Sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu

Büyükşehir belediye başkanlarına engelli faaliyetlerine destek olmak üzere engelli merkezleri oluşturma yetki ve görevi veren yasal düzenleme, 5216 sayılı Kanun'un 18. maddesidir.

Çankaya Belediyesi Örneği

Sosyal belediyecilik kapsamında 2004 yılı Temmuz ayında 11 tekerlekli sandalye basketbol oyuncusu ile kurulan Çankaya Belediyesi Tekerlekli Sandalye Basketbol Takımı, yerel yönetimlerin spora desteğine somut bir örnektir.

Sivil Toplum Katkısı

Özel eğitim alanında kamu dışında faaliyet gösteren en önemli sivil toplum örgütleri arasında Türkiye Sakatlar Konfederasyonu, Görme Engelliler Federasyonu ve Tohum Otizm Vakfı yer almaktadır.

Sınavda Dikkat Et

  • RAM'ların iki bölümden (Rehberlik ve Özel Eğitim) oluştuğunu ve eğitsel tanılamanın ilk başvuru merci olduğunu unutmayın. Sınavda sıkça sorulur.
  • Erken çocukluk dönemi özel eğitiminin 0-36 ay arasını kapsadığını ve veli talebiyle başladığını mutlaka aklınızda tutun.
  • Okul öncesi eğitimin özel gereksinimli çocuklar için 36. aydan itibaren zorunlu olduğunu unutmayın; bu yaş sınırı kritik bir bilgi.
  • Evde eğitim hizmeti için 'en az 12 hafta' örgün eğitime devam edememe şartı ve '3 uzman tabip' raporu gerektiğini sayısal olarak ezberleyin.
  • Yükseköğretim kurumlarındaki Engelli Öğrenci Birimlerinin doğrudan rektörlüğe bağlı çalıştığını ve başkanının rektör yardımcısı olduğunu bilin.
  • 5393 sayılı Belediye Kanunu ile 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu'nun belediyelere engelli merkezi kurma görevi verdiğini unutmayın.
  • Özel bakım merkezlerinde 19 yaş ve üzeri bireylerin kadın ve erkek olarak ayrı gruplandırıldığını, bir arada planlanmadığını unutmayın.