← Ünite 14
Aile Eğitimi

Ünite 14: Aile Danışmanlığında Uygulama Süreci ve Danışman Nitelikleri

Rogers ve Truax-Carkhuff Modeli (1957-1967)
Rogers (1957) ile Truax ve Carkhuff (1967) yaptıkları çalışmalarda, etkili bir danışma süreci için danışmanda bulunması gereken en temel üç niteliği empatik anlayış, koşulsuz olumlu saygı ve doğru iletişim olarak belirlemişlerdir.
Carkhuff'ın Genişletilmiş Becerileri (1969)
Carkhuff, 1969 yılında daha önceki terapötik becerilere ek olarak danışmanların somutluk, kendini açıklama, yüzleşme ve şimdi ve burada olma (anlık olma) becerilerine de sahip olması gerektiğini savunarak literatüre katkıda bulunmuştur.
Terapötik Mesafe Standardı
Aile danışmanlığı seanslarında danışman ile danışanlar arasında bırakılması gereken fiziksel boşluğun, her toplumun kültürel yapısına göre değişmekle birlikte genel olarak 50 ila 100 cm arasında olması kabul edilmektedir.
Egan'ın Kişiler Arası Nitelikleri (1990)
Gerard Egan, 1990 yılındaki çalışmasında danışmanların sahip olması gereken kişiler arası becerileri empati, saygı, gerçeklik ve danışanın güçlendirilmesi ile öz sorumluluğunun teşvik edilmesi olarak formüle etmiştir.

Anahtar Kavramlar

EmpatiDanışanın yaşadığı, hem açıkça ifade ettiği hem de örtük bıraktığı duygu ve anlamlara odaklanarak onu derinlemesine anlama ve bu anlamayı ona iletme becerisidir.
Çıkarımsal EmpatiDanışmanın, danışanın seans esnasında dile getirdiği ifadeleri ve sergilediği davranışları analiz ederek ona derinlemesine bir geri bildirimde bulunması sürecidir.
Temel EmpatiPsikolojik danışmanın verdiği tepkinin ve yanıtın, danışanın o an ifade ettiği duygu ve düşüncelerle doğrudan paralel ve aynı düzeyde olması durumudur.
Eklemeli (Katkılı) EmpatiDanışmanın, danışanın sunduğu fikir, duygu ve düşünceleri daha da genişleterek, onun farkında olmadığı yönleri görmesini sağlayacak şekilde ona geri sunmasıdır.
Seçici DikkatDanışmanın, danışanın anlattığı konunun belirli bir bölümüne bilinçli olarak vurgu yapıp dikkat çekerek danışanı o yönde konuşmaya ve derinleşmeye yönlendirmesidir.
GenogramBir ailedeki üyeleri, onların birbirleriyle olan ilişkilerini, sınırlarını ve aile yapısını en az üç kuşak boyunca sembollerle gösteren klinik bir aile ağacı haritasıdır.
Birinci Dereceden DeğişimAile sisteminin temel yapısını ve kurallarını değiştirmeden, sadece yüzeysel veya davranışsal düzeyde yapılan geçici ve sınırlı değişikliklerdir; örneğin çocuğun eve dönüş saatinin değiştirilmesi gibi.
İkinci Dereceden DeğişimAile içindeki rol dağılımlarının, iletişim örüntülerinin ve kuralların kökten değişerek sistemin yapısının daha demokratik ve işlevsel bir hale gelmesini sağlayan kalıcı dönüşümlerdir.
Değerlendirme SözleşmesiDanışman ile danışanların süreçten beklentilerini netleştirmek, gizlilik sınırlarını belirlemek ve çalışma koşullarında ortak bir anlaşmaya varmak amacıyla yapılan sözlü veya yazılı mutabakattır.
SosyodramaKişilerin bireysel ve grup davranışlarını etkileyen sosyal, çevresel ve kültürel faktörleri netleştirmek amacıyla, tüm grubun katılımıyla gerçekleştirilen bir rol oynama tekniğidir.
Cathartik ÇalışmaDanışanın geçmişte yaşadığı acı verici, travmatik ve zor olayları seans esnasında aynı orijinal duygu yoğunluğuyla yeniden yaşayarak duygusal bir boşalım ve rahatlama elde etmesini amaçlayan tekniktir.
Aşamalı Maruz BırakmaDanışanda yoğun kaygı ve korku uyandıran durumların en düşükten en yükseğe doğru sıralanarak, gevşeme egzersizleri eşliğinde danışanın bu durumlarla yavaş yavaş yüzleştirilmesi tekniğidir.
Tepki Gecikmesi veya ÖnlemeÖzellikle obsesif-kompulsif bozukluğu olan danışanlarda, belirli bir uyarıcı karşısında ortaya çıkan istenmeyen tepki veya ritüellerin süresini kademeli olarak erteleyerek kontrol altına alma yöntemidir.
Mucizevi SorularDanışanların sorunlarının tamamen çözüldüğü hayali bir geleceği görselleştirmelerini isteyerek, tedavi hedeflerini ve arzuladıkları yaşamı netleştirmelerine yardımcı olan soru sorma tekniğidir.
Döngüsel SorularAile üyelerinin birbirleriyle olan ilişkisel bağlarını, etkileşim kalıplarını ve iletişim şekillerini ortaya çıkarmak amacıyla kullanılan, sistemik bakış açısını destekleyen sorulardır.

Diğer Önemli Bilgiler

Cormier ve Hackney'nin Nesnellik Kriterleri (2005)

Cormier ve Hackney (2005), danışmanın oturum boyunca nesnel kalabilmesi için aktif dinleme, anlama, ilişki kurabilme, düşünebilme ve danışanın ifadelerindeki çelişkileri tanımlayabilme becerilerine sahip olması gerektiğini belirtmiştir.

Hizmet Bilgileri ve İzni Formu (Tablo 14.1)

Aile danışmanlığında seansların rutin olarak video kaydına alınması veya kaset kullanılması durumunda, aile üyelerinden gönüllü katılım, ücretler, gizlilik ve terapist niteliklerini içeren yazılı bir onay formu imzalatılması zorunludur.

İlk Hipotez Kurma Zamanı

Aile danışmanı, aile üyeleriyle henüz yüz yüze gelmeden, sekreter veya ön büro aracılığıyla telefonla alınan ilk kısa bilgiler doğrultusunda aileye dair ilk hipotezlerini oluşturmaya başlar.

Seans Süresi ve Sıklığı Standardı

Yapılandırma aşamasında aile üyelerine seansların genellikle haftada bir veya iki defa düzenleneceği ve her bir oturumun yaklaşık olarak bir saat (60 dakika) süreceği bilgisi açıkça aktarılır.

Genogram (Aile Haritası) Kullanım Zamanı

Genogram çizimi ve aile ağacı oluşturma süreci, aile danışmanlığında rutin olarak ilk aile değerlendirme oturumlarında hem bilgi toplama hem de müdahale aracı olarak sürece dâhil edilir.

İzleme Seanslarının Zaman Planlaması

Aile danışmanlığı süreci başarıyla sonlandırıldıktan sonra, değişimin kalıcılığını test etmek amacıyla aile üyeleriyle ayda bir, üç ayda bir ve yılda bir olmak üzere takip seansları planlanır.

Nazlı (2014) Aile Danışmanlığı Yaklaşımı

Sibel Nazlı (2014) çalışmasında, aile danışmanlığında ilk bağlantının genellikle bir aile üyesinin telefon aramasıyla başladığını ve tüm ailenin katılımının beklendiği bir randevu sürecinin organize edildiğini belirtmiştir.

Sınavda Dikkat Et

  • Rogers, Truax ve Carkhuff'ın ortaklaştığı temel terapötik beceriler ile Carkhuff'ın sonradan eklediği 4 beceriyi (somutluk, kendini açıklama, yüzleşme, anlık olma) ayırt edin; sınavda hangisinin kime ait olduğu sorulabilir.
  • Ivey'nin empati sınıflandırmasındaki üç türü (çıkarımsal, temel, eklemeli) iyi öğrenin; özellikle danışanın ifadelerini genişleten tepkinin 'eklemeli empati' olduğunu unutmayın.
  • Ev ödevlerinin ne zaman verilmesi gerektiğine dikkat edin; ödevler ancak danışan değişime hazır göründüğünde ve basit düzeyde tasarlanarak verilmelidir.
  • Birinci ve ikinci dereceden değişim farkını unutmayın; yüzeysel ve kuralları değiştirmeyen durumlar birinci derece, aile yapısını ve iletişimini kökten değiştiren durumlar ikinci dereceden değişimdir.
  • Soru türlerinin işlevlerini karıştırmayın; özellikle 'mucizevi sorular' hedefleri görselleştirmek, 'istisna soruları' ise problemin olmadığı anları fark ettirmek için kullanılır.
  • Genogramın (aile haritası) ilk aile değerlendirme oturumunda rutin olarak kullanıldığını ve en az üç kuşağı kapsayan klinik bir araç olduğunu aklınızda bulundurun.