İnsanoğlu var olduğu andan itibaren çevresini bilme, anlama ve öğrenme çabası içerisindedir. Bu merak duygusu zamanla bilgiye daha hızlı ve kolay ulaşma arzusuna dönüşmüş, bu doğrultuda çeşitli yöntemler ve araçlar geliştirilmiştir. Bu sürecin doğal bir sonucu olarak ortaya çıkan 'medya' sözcüğünün kullanımı Oxford İngilizce Sözlüğü'ne göre ilk kez 1920'lerde başlamıştır. 1950'lere gelindiğinde ise dünya genelinde bir 'iletişim devrimi' yaşandığından söz edilmeye başlanmıştır.
Başlangıçta sadece görsel ya da işitsel olarak adlandırılan ve dar kapsamlı bir çerçeveye sahip olan medya, teknolojik gelişmelerin etkisiyle hızla çeşitlenmiştir. Önceleri belirli zaman ve mekân sınırlarına bağlı olan kitle iletişim araçları, internet teknolojisinin yaygınlaşmasıyla bu sınırları aşmıştır. Örneğin, kâğıt üzerine basılan geleneksel gazeteler günümüzde internet ortamına taşınarak dijital ve etkileşimli mecralara dönüşmüştür.
İletişimin merkezine yerleşen medya araçları, çocukların gelişim süreçlerini de doğrudan etkilemeye başlamıştır. Medyadaki dönüşüme paralel olarak çocukların erişebildiği içeriklerin sayısı ve çeşidi artmış, bu durum çocukların gelişim düzeylerine uygun olmayan zararlı içeriklerle karşılaşma riskini de beraberinde getirmiştir.
Medya; gazete, radyo, televizyon ve internet gibi kitle iletişim araçlarının tamamını kapsayan, modern dünyada yaygın olarak kullanılan bir kavramdır. Türk Dil Kurumu (TDK) Türkçe Sözlük'te medya; 'Büyük iletişim ve yayın organlarının tümü; iletişim ortamı, iletişim araçları, kitle iletişim araçlarının tümü' şeklinde tanımlanmıştır. Günümüzde bu kavram kitle iletişiminin yanı sıra bireysel iletişimi ve bu süreçte kullanılan dijital araçları da kapsamaktadır.
Medyanın gelişim süreci üç temel aşamada incelenebilir. Birinci aşama, sözel dil sembollerinin kullanılması, yazının icadı ve ardından Jean Gutenberg tarafından matbaanın icat edilmesiyle başlar. Matbaanın icadı, görsel mesajların çoğaltılarak geniş kitlelere ulaştırılmasını sağlamış ve gazete, dergi, kitap gibi yazılı medyanın doğuşuna zemin hazırlamıştır. Uzun süre en önemli kitle iletişim aracı olan gazeteler, günümüzde hareketli görüntülerin ve kullanıcı yorumlarının yer aldığı etkileşimli dijital platformlara dönüşmüştür.
İkinci aşama, kablolu ve kablosuz iletişim teknolojilerinin geliştirilmesiyle şekillenmiştir. İtalyan mucit Guglielmo Marconi'nin radyoyu icat etmesiyle kablosuz sinyal gönderimi başlamış, okuma-yazma bilmeyen kitlelerin de medyaya erişimi kolaylaşmıştır. Bu aşamanın en önemli adımı ise 1923 yılında John Logie Baird tarafından televizyonun icat edilmesidir. Üçüncü aşama ise internet teknolojilerinin gelişmesiyle başlamış, tüm medya araçları tek bir dijital ortamda toplanarak etkileşimli 'Yeni Medya' dönemine geçilmiştir.
Kitle iletişim işlevi gören medya araçları, hitap ettikleri duyu organlarına ve kullanım biçimlerine göre dört ana grupta sınıflandırılır. Bunlar; işitsel medya araçları, görsel medya araçları, görsel-işitsel medya araçları ve etkileşimli medya araçlarıdır. İşitsel medya araçları, doğrudan duyma organını hedef alır. Yazının icadından önceki sözlü iletişimden başlayarak radyo, plak, kaset ve CD gibi araçlarla gelişimini sürdürmüştür.
Görsel medya araçları ise görme duyusuna hitap eder. Yazı öncesi dönemde taşlara ve kayalara çizilen resimler görsel medyanın ilk örnekleridir. Matbaanın icadından sonra kâğıt üzerinde gelişen gazete ve dergiler ile sesin henüz görüntülere eklenemediği dönemdeki sessiz filmler görsel medyanın önemli temsilcileridir. Görsel-işitsel medya araçları ise sinema ve televizyon teknolojileriyle hayatımıza girmiş, hem göze hem kulağa hitap ederek diğer araçlardan daha fazla ilgi görmüştür.
Etkileşimli medya araçları, internet teknolojileri sayesinde kullanıcıları edilgen (pasif) birer alıcı olmaktan çıkarıp sürecin aktif birer parçası haline getirmiştir. Kullanıcılar canlı yayınlara katılarak, yorum yazarak ve kendi içeriklerini üreterek medyanın üretim sürecine dahil olurlar. Bu süreç, günümüzde yaşamın vazgeçilmez bir parçası haline gelen 'sosyal medya' kavramını ve platformlarını ortaya çıkarmıştır.
Gelişen medya teknolojileri sayesinde zaman ve mekân sınırları büyük ölçüde ortadan kalkmış, dünyanın herhangi bir noktasında meydana gelen olaylar anında küresel düzeyde yankı bulmaya başlamıştır. Medya araçlarının toplum üzerinde; bilgilendirme ve haber verme, etkileme ve kamuoyu oluşturma, bireyin toplumsallaşmasına yardımcı olma, kültürün nesilden nesile aktarılmasını sağlama, bireyi eğitme, eğlendirme ve hoşça vakit geçirtme gibi çok yönlü işlevleri bulunmaktadır.
Medya araçları geliştikçe bu işlevler derinleşmiş ve modern insanı kuşatan geniş bir iletişim ağı oluşturmuştur. Bu durum toplum yaşantısına hem olumlu hem de olumsuz yansımalar getirmiştir. Teknolojik gelişmeler az zamanda çok iş yapılmasına imkân tanıyarak zamanı genişletirken, diğer yandan insanların sürekli bir 'zamansızlık' şikayeti yaşamasına neden olmaktadır.
Medyanın kontrolsüz kullanımı, toplumda yeni bağımlılık türlerinin ortaya çıkmasına yol açmıştır. Geçmişte alkol veya sigara gibi maddelere yönelen bağımlılık eğilimleri, günümüzde yerini ekran ve sosyal medya bağımlılığına bırakmıştır. Bu durum bireylerin yüz yüze iletişim becerilerini ve sosyal ilişkilerini olumsuz yönde etkilemektedir.
Çocuk gelişimi, biyolojik özellikler ve çevresel faktörlerin etkileşimiyle gerçekleşir. Çevrenin gelişim üzerindeki etkisini açıklayan en önemli kuramlardan biri Urie Bronfenbrenner tarafından ortaya atılan Ekolojik Sistem Teorisi'dir. Bu teoride medya geleneksel olarak 'ekzosistem' düzeyinde konumlandırılmıştır. Ancak günümüzde medya, çocukların günlük yaşamına o kadar yoğun dahil olmuştur ki henüz okula başlamadan önce bile gelişim süreçlerini doğrudan etkilemeye başlamıştır.
Medyanın çocuk gelişimine yönelik olumlu etkileri arasında; dil gelişimine katkı sağlaması, yeni kavramların öğrenilmesine yardımcı olması, eğitim içerikleriyle akademik başarıyı desteklemesi, çoklu duyu organına hitap ederek algıyı güçlendirmesi ve çocuğun yakın çevresinde göremeyeceği nesneleri ve olayları tanıtması yer alır. Ancak bu olumlu etkiler, medyanın bilinçli ve sınırlı kullanımıyla mümkündür.
Buna karşın, kontrolsüz medya kullanımı çocuklarda ciddi olumsuz etkilere yol açar. Sosyalleşmeyi engellemesi, pedagojik kaygı taşımayan içeriklerdeki yanlış modellerin taklit edilmesi, şiddet ve saldırganlık davranışlarının pekişmesi, gerçek ile kurgunun karıştırılması ve zaman yönetimi becerilerinin körelmesi bu olumsuzlukların başında gelir. Bu nedenle ailelerin, medyanın çocuk üzerindeki etkilerini kontrol altında tutması ve çocuğu koruyucu tedbirler alması hayati önem taşır.