Ünite 2: Dünyada ve Ülkemizde İlk Yardım, Acil Sağlık Hizmetleri ve Afetlerde Sağlık Organizasyonu

1487 Malaga Kuşatması

Tarihte ilk kez ambulans benzeri atlı arabaların İspanyol ordusu tarafından savaş meydanındaki yaralıları taşımak amacıyla kullanıldığı askeri kuşatmadır.

1793 Uçan Ambulanslar

Napolyon'un baş cerrahı Baron Dominique Larrey tarafından Prusya seferi sırasında kurulan, yaralıları hızla cephe gerisine taşımayı sağlayan ilk organize askeri ambulans sistemidir.

1897 Londra Ambulans Servisi

İngiltere'nin başkenti Londra'da kurulan, dünyadaki ilk tam gün (24 saat) kesintisiz hizmet veren sivil ambulans servisidir.

1970 Cincinnati Üniversitesi

Dünyada acil tıp alanının müstakil bir uzmanlık dalı olarak kabul edilerek ilk kez Acil Tıp Anabilim Dalı'nın kurulduğu Amerika Birleşik Devletleri'ndeki üniversitedir.

Anahtar Kavramlar

Anglo-Amerikan ModeliHastane öncesi acil sağlık hizmetlerinde 'kucakla ve hızlı hareket et' felsefesini benimseyen, hastayı en az girişimle en hızlı şekilde hastaneye ulaştırmayı hedefleyen ve sahada hekim dışı personelin görev yaptığı sistemdir.

Franko-German ModeliHastane öncesi acil sağlık hizmetlerinde 'kal ve stabilize et' felsefesini benimseyen, doktoru ve tıbbi teknolojiyi olay yerine götürerek hastayı sahada tedavi etmeyi amaçlayan sistemdir.

SAKOM (Sağlık Afet Koordinasyon Merkezi)Sağlık Bakanlığı bünyesinde, afet ve olağanüstü durumlarda sağlık hizmetlerinin kesintisiz sunulması, iller arası koordinasyonun sağlanması ve kriz yönetiminin yapılması amacıyla 7/24 çalışan merkezdir.

UMKE (Ulusal Medikal Kurtarma Ekibi)Afet ve olağandışı durumlarda olay yerinde medikal kurtarma ve acil tıbbi müdahale hizmetlerini sunmak amacıyla gönüllü sağlık çalışanlarından oluşturulmuş uzman ekiptir.

AFAD (Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı)Türkiye'de afetlerin önlenmesi, müdahale edilmesi ve iyileştirme çalışmalarının tek elden koordine edilmesi amacıyla 2009 yılında kurulmuş şemsiye kurumdur.

Hastane Afet Planı (HAP / HEICS)Hastanelerin afet durumlarında kapasitelerini aşan hasta yükünü yönetebilmeleri, kendi kendilerine yetebilmeleri ve organize olabilmeleri için hazırlanan acil durum yönetim planıdır.

Alt Düzey Acil Bakım BirimiKüçük şehirlerdeki hastaneler, semt poliklinikleri ve dispanserler gibi pratisyen hekimlerin görev yaptığı ve ileri müdahale gerektiren hastaları sevk eden acil birimlerdir.

Üst Düzey Acil Bakım BirimiÜniversite, bölge eğitim araştırma ve tam teşekküllü hastanelerde bulunan, uzman hekim kadrosuna ve gelişmiş teknolojik tanı-tedavi imkanlarına sahip acil servislerdir.

FEMAAmerika Birleşik Devletleri'nde afet yönetimi, finansman, eğitim ve iyileştirme programlarını ulusal düzeyde koordine eden Federal Acil Durum Yönetim Birimi'dir.

EMERCOMRusya Federasyonu'nda sivil savunma, acil durumlar ve doğal afetlerin etkilerinin azaltılması amacıyla kurulmuş olan bakanlık düzeyindeki afet organizasyonudur.

EPCKanada'da Millî Savunma Bakanlığına bağlı olarak çalışan ve acil durumlarda kurumlar arası iş birliği ile hazırlığı koordine eden acil durum hazırlık teşkilatıdır.

UNDPBirleşmiş Milletler Genel Kurulu tarafından ülkelerin afet azaltma, önleme ve hazırlık kapasitelerini güçlendirmekle görevlendirilmiş kalkınma programıdır.

ICRC (Uluslararası Kızılhaç Komitesi)Merkezi Cenevre'de bulunan, silahlı çatışma ve afet kurbanlarına tarafsızlık ilkesiyle insani yardım, koruma ve sağlık desteği sağlayan bağımsız kuruluştur.

Diğer Önemli Bilgiler

1911 Aksaray Yangını

Türk Hilal-i Ahmer Cemiyeti'nin ilk yardım ekipleri kurarak müdahale ettiği ve Türkiye'de organize ilk yardım hizmetlerinin başlangıcı kabul edilen büyük İstanbul yangınıdır.

1994 Yılı Dönüşümü

Türkiye'de hastane öncesi acil hizmetlerde kullanılan eski '077 Hızır Acil' hattından modern '112 Acil Yardım ve Kurtarma' sistemine resmen geçiş yapılan yıldır.

13 Ekim Dünya Günü

Afetlerin öldürücü ve yıkıcı etkilerine karşı toplumsal farkındalığı canlı tutmak amacıyla her yıl kutlanan 'Dünya Afet Risklerinin Azaltılması Günü'dür.

2004 UMKE'nin Kuruluşu

Türkiye genelinde afetzedelere olay yerinde hızlı ve doğru medikal müdahale sunmak amacıyla gönüllü sağlık çalışanlarından oluşan kurtarma ekibinin kurulduğu yıldır.

2009 AFAD'ın Kurulması

Türkiye'de afet ve acil durum yönetiminde çok başlılığı önlemek ve koordinasyonu tek bir şemsiye altında toplamak amacıyla AFAD'ın kurulduğu yıldır.

Sınavda Dikkat Et

Anglo-Amerikan ve Franko-German modellerinin felsefe farklarına dikkat edin; Anglo-Amerikan 'kucakla ve hızlı hareket et' derken, Franko-German 'kal ve stabilize et' der.
Türkiye'de organize ilk yardımın başlangıç yılı olarak 1911 Aksaray Yangını kabul edilir, sınavda tarih sorularında bu yılı unutmayın.
112 Acil Yardım ve Kurtarma sistemine geçiş yılı 1994'tür, öncesindeki 1985 yılı ise Hızır Acil servisinin kuruluşudur; bu iki tarihi karıştırmayın.
Alt düzey ve üst düzey acil bakım birimlerinin örneklerine çalışın; semt poliklinikleri ve dispanserler alt düzey, üniversite ve bölge eğitim hastaneleri ise üst düzey birimlerdir.
UMKE'nin tamamen 'gönüllü' sağlık personelinden oluştuğunu ve dünyadaki tek/en büyük gönüllü medikal kurtarma ekibi olduğunu aklınızda bulundurun.
AFAD'ın 2009 yılında kurulduğunu ve afet yönetiminde tüm kurumları koordine eden tek yetkili 'şemsiye kurum' olduğunu unutmayın.