Ana Sayfa » Atatürk Üniversitesi ATA AÖF » Çocuk Gelişimi Önlisans Programı » Özel Eğitimde Araç Gereç Geliştirme
← Ünite 1
Özel Eğitimde Araç Gereç Geliştirme

Ünite 1: Görme Engelli Çocukların Gereksinimlerine Uygun Araç-Gereç Tasarlama

573 Sayılı Kanun Hükmünde Kararname
Türkiye'de özel eğitim hizmetlerini düzenleyen bu kararname, yetersizliği olan bireylerin eğitim performansları doğrultusunda araç-gereç ve öğretim süreçlerinde uyarlamalar yapılarak akranlarıyla birlikte eğitilmelerini yasal güvenceye bağlamıştır.
Gören Bireylerde Bilgi Edinme Oranı
Alan yazındaki tahminlere göre, gören bir birey dış dünyadan edindiği toplam bilginin yaklaşık %85'ini görme duyu kanalı aracılığıyla elde etmektedir. Bu durum görme organının zedelenmesi halinde diğer duyuların önemini ortaya koyar.
GİGDA Geliştirilme Yılı ve Kapsamı
Gazi İşlevsel Görme Değerlendirme Aracı (GİGDA), Çakmak, Şafak, Kan ve Aydın O'dwyer tarafından 2013 yılında TÜBİTAK 1001 projeleri kapsamında az gören öğrencilerin görme becerilerini değerlendirmek amacıyla geliştirilmiştir.
GİGDA Türkiye Örneklem Çalışması
GİGDA'nın geçerlik ve güvenirlik çalışmaları kapsamında Türkiye'nin 52 farklı ilinde, 2. sınıf ile 8. sınıf düzeyleri arasında eğitim gören toplam 330 az gören öğrencinin görme becerileri başarıyla değerlendirilmiştir.

Anahtar Kavramlar

Az GörenGörme duyusunu öğrenme amacıyla birincil olarak kullanabilen, ancak görme potansiyelini en üst düzeye çıkarmak için optik araçlara, büyük puntolu materyallere ve çevresel uyarlamalara ihtiyaç duyan bireydir.
Total KörGörme duyusunu öğrenme amacıyla hiç kullanamayan, eğitim ve günlük yaşam süreçlerinde tamamen dokunsal (Braille) ve işitsel materyallere gereksinim duyan bireydir.
İşlevsel Görme DeğerlendirmesiKlinik göz ölçümlerinin dışında, eğitimciler tarafından bireyin gerçek yaşamında ve eğitim ortamında mevcut görme gücünü ne kadar etkili kullanabildiğini belirlemek amacıyla yapılan değerlendirmedir.
Sözelcilik (Verbalism)Görme engelli çocukların, görsel deneyimden yoksun olmaları nedeniyle, anlamlarını tam olarak kavramadan veya yanlış şemalarla kelimeleri ve kavramları sadece sözel olarak kullanmayı öğrenmesi durumudur.
Gazi İşlevsel Görme Değerlendirme Aracı (GİGDA)Az gören öğrencilerin yakın ve uzak görme becerilerini, odaklanma, izleme ve okuma-yazma gibi eğitsel süreçlerini değerlendirmek amacıyla Türkiye'de geliştirilmiş bilimsel bir ölçme aracıdır.
Bielefeld Gelişimsel Testi (BOS-BLIND)0-4 yaş aralığındaki görme engelli küçük çocukların bilişsel, dil ve motor becerilerini görme yetisinden bağımsız olarak değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş özel bir testtir.
Callier Azusa Gelişim Ölçeği0-5 yaş aralığındaki kör, sağır ve çoklu yetersizliği olan çocukların motor, bilişsel, sosyal ve dil gelişimlerini doğrudan ve dolaylı gözlemlerle değerlendiren disiplinler arası bir ölçektir.
Bayley Bebek ve Küçük Çocuklar için Gelişim Ölçeği1-42 aylık bebek ve çocukların bilişsel, dil, motor, sosyal-duygusal ve uyumsal gelişimlerini değerlendirerek gelişimsel gerilikleri saptayan bir araçtır.
Denver Gelişimsel Tarama Testi0-6 yaş aralığındaki çocuklarda muhtemel gelişimsel problemleri ve gerilikleri saptamak, riskli bebekleri izlemek amacıyla kullanılan nesnel bir tarama testidir.
Ölçüt Bağımlı Ölçü Aracı (ÖBT)Öğretmenler tarafından hazırlanan, öğrencinin belirli bir akademik veya gelişimsel beceriyi ne derecede gerçekleştirebildiğini ölçütlere göre belirleyen informal bir değerlendirme aracıdır.
Taban PerformansGelişimsel değerlendirmede, çocuğun kronolojik yaşından geriye doğru gidilerek tüm maddelerini eksiksiz ve başarıyla yapabildiği en alt gelişim düzeyidir.
Tavan PerformansGelişimsel değerlendirme sürecinde, çocuğun yaşından ileriye doğru gidilerek artık hiçbir maddeyi yapamadığı ve değerlendirmenin sonlandırıldığı en üst gelişim düzeyidir.
Küptaş KasaGörme engelli öğrencilerin matematik derslerinde sayıları, rakamları ve matematiksel işlemleri dokunsal olarak yapabilmelerini sağlayan, üzerinde kabartma semboller bulunan küplerden oluşan özel bir eğitim aracıdır.
Braille TabletGörme engelli bireylerin özel karton veya kağıt üzerine çivi benzeri bir kalem (stilus) yardımıyla kabartma noktalar üreterek yazı yazmalarını sağlayan mekanik araçtır.
Izgara Arama YöntemiGörme engelli bireyin bağımsız hareket becerileri kapsamında, kaybolan bir nesneyi bulmak için alanı yatay ve dikey hayali çizgilerle tarayarak sistematik arama yapması yöntemidir.
Paralel Arama YöntemiGörme engelli bireyin düz bir hat boyunca, sağa ve sola paralel hareketlerle el veya baston yardımıyla nesneleri sistematik olarak arama tekniğidir.
Dairesel Arama YöntemiBireyin bulunduğu merkez noktadan başlayarak dışa doğru genişleyen daireler çizmek suretiyle yerdeki veya masadaki bir nesneyi dokunarak arama yöntemidir.

Diğer Önemli Bilgiler

Portaque Gelişim Envanteri Alt Beceri Dağılımı

Portaque Gelişim Envanteri; bilişsel gelişimde 108, dil ve iletişimde 97, sosyal gelişimde 81, fiziksel gelişimde 140 ve öz-bakım/günlük yaşamda 105 olmak üzere toplamda yüzlerce alt beceriyi değerlendirme imkanı sunar.

Bielefeld Testi (BOS-BLIND) Yaş Aralığı

Brambring ve Troster tarafından 1994 yılında geliştirilen Bielefeld Gelişimsel Testi, özellikle 0-4 yaş aralığındaki görme engelli küçük çocukların bilişsel, dil ve motor becerilerini ölçmek için tasarlanmıştır.

Callier Azusa Ölçeği Geliştiricisi ve Yılı

Robert Stillman ve arkadaşları tarafından 1978 yılında geliştirilen Callier Azusa Gelişim Ölçeği, özellikle kör, sağır ve çoklu engeli olan çocukların gelişimsel düzeylerini ölçmek amacıyla tasarlanmıştır.

Bayley Gelişim Ölçeği Hedef Kitlesi

Bayley Bebek ve Küçük Çocuklar için Gelişim Ölçeği, gelişimsel geriliği olan çocukları saptamak amacıyla 1 ile 42 aylık arasındaki bebek ve küçük çocukların gelişimsel işlevlerini beş ana kategoride değerlendirir.

Denver Testi Yaş Sınırı

Denver Gelişimsel Tarama Testi, 0-6 yaş aralığındaki çocukların motor, dil, bilişsel ve sosyal gelişimlerini değerlendirerek riskli bebekleri izlemek ve gelişimsel gerilikleri nesnel olarak saptamak için kullanılır.

GİGDA Yapısı

Gazi İşlevsel Görme Değerlendirme Aracı, yakın görme becerileri ve uzak görme becerileri olmak üzere iki ana bölümden oluşmakta ve odaklanma, izleme gibi gelişimsel alanları ölçmektedir.

Performans Değerlendirmede Derecelendirme Ölçeği

MEB performans belirleme formlarında çocukların kazanımları gerçekleştirme düzeyleri; 0 (hiç yapılmadı), 1 (kısmen), 2 (çoğunlukla) ve 3 (tamamen yapıldı) şeklinde dörtlü bir sayısal sistemle puanlanır.

Gazi İşlevsel Görme Aracı Alt Başlık Sayısı

Gazi İşlevsel Görme Değerlendirme Aracı'nda (GİGDA), işlevsel görme becerileri ile ilgili üç temel başlık altında toplanmış toplam 20 alt başlık yer almaktadır.

Sınavda Dikkat Et

  • Az gören ve kör tanımları arasındaki farka dikkat edin; az gören optik araçlarla görme duyusunu kullanabilirken, kör birey tamamen dokunsal ve işitsel kanallara bağımlıdır.
  • GİGDA'nın Türkiye'de geliştirilmiş yerli bir araç olduğunu, 2013 yılında TÜBİTAK projesiyle oluşturulduğunu ve az görenlerin yakın/uzak görme becerilerini ölçtüğünü unutmayın.
  • Callier Azusa Gelişim Ölçeği'nin sadece görme değil, 'kör, sağır ve çok engelli' çocukların değerlendirilmesinde kullanıldığını sınavda ayırt edici bir bilgi olarak aklınızda tutun.
  • Sözelcilik (verbalism) kavramının, görme engelli çocukların kelimeleri anlamlarını tam kavramadan kullanmaları anlamına geldiğini ve bunun yaşantı eksikliğinden kaynaklandığını unutmayın.
  • Bağımsız hareket becerileri formunda yer alan 'paralel, ızgara ve dairesel' arama yöntemlerinin isimlerini ve bunların bağımsız hareket alanına ait olduğunu mutlaka ezberleyin.
  • Performans değerlendirme formlarındaki puanlama derecelerinin anlamını bilin: 0 hiç yapamama, 1 kısmen, 2 çoğunlukla, 3 ise tamamen bağımsız yapabilme düzeyini gösterir.