İnfografik
← Ünite 4
Radyo ve Televizyonda Temel Kavramlar

Ünite 4: Televizyonun İşlevleri

II. Dünya Savaşı ve Radyo-Televizyon Gelişimi
II. Dünya Savaşı sırasında radyo hızlı bir haberleşme ve propaganda aracı olarak büyük önem kazanmıştır. Aynı dönemdeki ağır ekonomik ve siyasi koşullar televizyon teknolojisine yapılacak yatırımları sınırlamış, bu nedenle televizyonun yaygınlaşma süreci radyoya göre gecikmiştir.
Marshall McLuhan ve Küresel Köy
Ünlü düşünür Marshall McLuhan'ın kavramlaştırdığı 'Küresel Köy', televizyon ve uydu teknolojileri sayesinde dünyanın neresinde olursa olsun bilgilerin ve olayların anında tüm dünyaya yayılarak evreni küçük bir köye dönüştürmesini ifade eder.
3984 Sayılı Kanun ve RTÜK'ün Kuruluşu
Türkiye'de özel radyo ve televizyon yayıncılığını düzenlemek ve denetlemek amacıyla '3984 Sayılı Radyo ve Televizyonların Kuruluş ve Yayınları Hakkında Kanun' 1994 yılında yürürlüğe girmiş ve bu kanunla RTÜK kurulmuştur.
TRT GAP Kanalının İşlevi
TRT GAP, dönemin kalkınma politikalarından biri olan 'Güneydoğu Anadolu Projesi (GAP)' kapsamında, kırsal kesimde yaşayan halkı bilinçlendirmek ve tarımsal uygulamalar hakkında eğitmek amacıyla bir dönem yayın yapmıştır.

Anahtar Kavramlar

Küresel KöyMarshall McLuhan’ın ortaya attığı ve televizyonun uydu yayıncılığı ile internet sayesinde dünyayı küçük bir köy haline getirerek bilgiyi anında yaymasını ifade eden kavramdır. Bu sayede insanlar hiç gitmedikleri coğrafyaları görebilmekte ancak aynı zamanda kültürel hâkimiyet süreçlerine maruz kalmaktadır.
Popüler SanatTelevizyonun sinema, radyo, tiyatro ve fotoğraf gibi farklı disiplinlerin anlatım tekniklerini birleştirerek heterojen ve geniş bir izleyici kitlesine hitap etme özelliğidir. Maliyetleri karşılamak için geniş kitlelerin beğenisine odaklanmayı zorunlu kılar.
Simgeleri GenelleştirmeTelevizyonun sunduğu görsel sembollerin, karakterlerin giyim tarzlarının veya müziklerin anında geniş kitleler tarafından benimsenerek ortak bir nokta hâline gelmesidir. Olumlu yönde toplumsal duyarlılık yaratırken, olumsuz yönde tek tip değerler üretir.
PrompterTelevizyon stüdyolarında kameraların alt kısmına yerleştirilen, sunucunun metni okurken kamera ve dolayısıyla izleyiciyle göz temasını kaybetmesini engelleyen akış ekranıdır. Bu araç okuma değil anlatım izlenimi uyandırır.
Prime TimeTelevizyon kanalları için en çok izleyicinin ekranda olduğu ve dolayısıyla en fazla reklam geliri elde edildiği akşam 20.00 ile 23.00 saatleri arasındaki altın saatler dilimidir.
Örgün EğitimTelevizyonun okullarda verilen eğitimi desteklemek ve doğrudan bilgi sunmak amacıyla (örneğin geçmişteki TRT açıköğretim yayınları) kullandığı resmi eğitim işlevi türüdür.
Yaygın EğitimOkul eğitimini tamamlayamamış veya örgün eğitimin dışında kalmış bireylerin bilgi ve kültür seviyesini artırmak amacıyla belgeseller ve kültür programları aracılığıyla yapılan halk eğitimi türüdür.
Ürün YerleştirmeBir dizi, film veya program içerisinde, bir markaya ait ürün veya logonun göze batmayacak şekilde hikâyenin doğal bir parçası olarak gösterilmesi suretiyle yapılan dolaylı reklam yöntemidir.
Tematik KanalGenel yayın yapan kanallardan farklı olarak sadece haber, belgesel, spor, yemek veya müzik gibi tek bir konuya odaklanarak dar ve özel bir hedef kitleye yayın yapan ihtisaslaşmış kanallardır.
Kullanımlar ve Doyumlar Yaklaşımıİzleyicinin televizyon karşısında tamamen pasif olmadığını, aksine bazı psikolojik ve sosyal ihtiyaçlarını (eğlenme, bilgi alma, rahatlama) karşılamak için medyayı bilinçli ve aktif olarak kullandığını savunan yaklaşımdır.
RTÜK (Radyo ve Televizyon Üst Kurulu)1994 yılında yürürlüğe giren 3984 sayılı Kanun ile kurulan, üyeleri TBMM tarafından seçilen ve Türkiye'deki özel radyo ve televizyon yayınlarını yasalara, etik değerlere göre denetleyip yaptırım uygulayan üst kuruldur.
Bant ReklamTelevizyonda program akışı kesilmeden ekranın alt kısmında şerit şeklinde yayımlanan, programı bölmeden ticari tanıtım yapmaya olanak tanıyan bir reklam türüdür.

Diğer Önemli Bilgiler

RTÜK Reklam Süresi Sınırlaması

Radyo ve Televizyon Üst Kurulu (RTÜK) yönetmeliklerine göre, televizyon kanallarında her bir saatlik yayın diliminde izin verilen maksimum reklam yayını süresi 12 dakikadır.

Küresel Reklam Pazarı ve Televizyon Payı (2016-2017)

2016 yılında küresel reklam harcamalarında televizyon yüzde 35 ile ilk sırada yer alırken, 2017 yılında yüzde 34'e düşmüş ve yüzde 38 paya sahip olan dijital reklam mecralarının gerisinde kalmıştır.

Türkiye Reklam Pazarı Oranları (2016-2017)

Türkiye'deki reklam harcamaları incelendiğinde, televizyon mecrası 2016 yılında yüzde 51, 2017 yılında ise yüzde 48 oranlarıyla liderliğini korumuş ancak küresel trende benzer şekilde düşüş yaşamıştır.

Neil Postman ve Eğlence Söylemi

Medya eleştirmeni Neil Postman, televizyonun temel sorununu sadece eğlence programları yayınlaması olarak değil, haber dahil tüm ciddi programları birer eğlence ve haz kaynağı olarak sunması biçiminde açıklamıştır.

Televizyon İzleme Süresi İstatistikleri

Yapılan araştırmalar, bireylerin uyku saatleri dışındaki günlük yaşam zamanlarının yaklaşık üçte birini televizyon karşısında geçirdiklerini ve televizyonu belirli saatlerde rutin olarak izlediklerini ortaya koymuştur.

Sınavda Dikkat Et

  • Televizyonun radyo ile en temel farkının görüntüyü de kullanması olduğunu, ancak sesin her zaman yardımcı unsur kabul edildiğini unutmayın.
  • A. Aziz'in belirlediği karakteristik özelliklerden 'evreni küçültme' kavramının arkasında Marshall McLuhan'ın 'Küresel Köy' tanımı olduğunu karıştırmayın.
  • Prompter cihazının sunucunun izleyiciyle göz temasını kesmeden metni okumasını sağlayan teknik ekipman olduğunu mutlaka aklınızda tutun.
  • RTÜK'ün 1994 yılında 3984 sayılı Kanun ile kurulduğunu ve saatlik maksimum reklam süresinin 12 dakika olduğunu sınav soruları için ezberleyin.
  • Televizyonun eğitim işlevinin 'örgün eğitim' ve 'yaygın eğitim' olarak ikiye ayrıldığını, TRT GAP ve TRT Okul gibi örneklerin bu bağlamda değerlendirildiğini unutmayın.
  • Neil Postman'ın televizyondaki en büyük sorunun programların eğlence kaynağı olarak sunulması olduğunu savunduğunu eleştiri sorularında hatırlayın.