Ünite 1: Hastane Öncesi Acil Bakım — Önemli Kavramlar

Sağlık çalışanları tarafından afet, kaza veya bir hastalık durumu sonucunda acil yardıma ihtiyaç duyan hastalara hastaneye ulaşmadan önce verilen tıbbi bakımdır. Bu bakım, ölüm ve sakatlık riskini en aza indirmeyi hedefler. Örneğin, bir trafik kazası sonrasında olay yerinde başlatılan temel yaşam desteği bu kapsamdadır.

Hastaya yapılacak tıbbi müdahalenin amacı, riskleri ve sonuçları hakkında bilgi verilerek rızasının alınması sürecidir. Hastane öncesi bakımda bu onam genellikle sözlü olarak alınır ve tanıklar huzurunda belgelenir. Örneğin, bilinci açık bir hastaya damar yolu açılmadan önce durumun açıklanıp onayının alınmasıdır.

Hayatı tehdit eden acil durumlarda, hastanın bilincinin kapalı olması veya şokta olması nedeniyle rızasının alınamadığı durumlarda tedavinin rıza aranmaksızın uygulanabilmesidir. Bu istisna sadece yaşamı kurtarmak veya durumun ciddi şekilde kötüleşmesini önlemek amacıyla sınırlıdır. Örneğin, bilinci kapalı bir travma hastasına acil entübasyon yapılması bu kapsamdadır.

Bir sağlık profesyonelinin karşılaştığı klinik durumlarda yetkin ve standartlara uygun bir şekilde müdahale etme sorumluluğudur. Acil müdahale ekiplerinde görev yapan kişiler bu sorumluluğu peşinen kabul etmiş sayılırlar. Örneğin, 112 ekibinin çağrı üzerine olay yerine gidip hastaya müdahale etmesi yasal bir eylem yükümlülüğüdür.

Bir sağlık çalışanının yapması gereken tıbbi müdahaleyi veya görevi kabul edilmiş mesleki standartlara uygun şekilde yerine getirmemesi durumudur. Bu durum ihmal veya hatalı eylem şeklinde ortaya çıkabilir. Örneğin, solunum sıkıntısı olan bir hastaya oksijen desteği sağlanmaması görevin ihlali olarak değerlendirilir.

Sağlık çalışanının özen yükümlülüğünü yerine getirmemesi sonucu hastada bir zararın veya kötüleşmenin meydana gelmesi durumudur. İhmalin kanıtlanması için eylem yükümlülüğü, görev ihlali, zarar ve nedensellik bağının bulunması gerekir. Örneğin, yanlış ilaç uygulaması sonucu hastanın durumunun kötüleşmesi bu duruma örnektir.

Kardiyopulmoner resüsitasyon (KPR) işlemlerinin, hastanın geri döndürülemeyeceğinin anlaşılması üzerine bilimsel kriterlere dayanarak durdurulması kararıdır. Bu karar hekim veya yetkili sağlık personeli tarafından tarafsız ve bilimsel kılavuzlara uygun olarak verilir. Örneğin, İKYD sonlandırma kriterlerinin tamamının karşılanması durumunda KPR sonlandırılır.

Hastanın ileride bilincini kaybetmesi veya ciddi bir hastalık durumunda kendisine uygulanmasını istediği veya istemediği tedavi şekillerini önceden belirttiği yazılı belgedir. Hastane öncesi bakımda bu belgelere erişim genellikle kısıtlıdır. Örneğin, terminal dönemdeki bir hastanın resüsitasyon istemediğini belirten yazılı beyanı bu kapsama girer.

Her türlü acil durumda olay yerinde ve ambulans içerisinde hasta ve yaralılara gerekli acil tıbbi müdahaleyi yapabilecek ekibe, teknik ve tıbbi donanıma sahip kara aracıdır. Bu araçlar tam donanımlı olup acil tıp teknisyeni, paramedik veya doktor barındırır. Örneğin, kalp krizi vakasına yönlendirilen 112 ambulansı bu sınıftadır.

Acil tıbbi müdahale gerektirmeyen hasta veya yaralıların nakli amacıyla kullanılan, en az bir sağlık personeli bulunan teknik ve tıbbi donanıma sahip kara aracıdır. Bu araçlar hayati tehlikesi olmayan stabil hastaların taşınmasında tercih edilir. Örneğin, taburcu olan bir hastanın evine taşınması bu araçla yapılır.

Hastaların nakli esnasında ileri seviyede izlenmesine, takibine ve tedavisine yönelik tasarlanmış, yüksek teknik ve tıbbi donanıma sahip kara aracıdır. Ventilatör ve gelişmiş monitörler gibi yoğun bakım ünitelerinde bulunan cihazları barındırır. Örneğin, entübe bir hastanın bir hastaneden diğerine naklinde kullanılır.

Ambulansların trafikte fark edilebilirliğini artırmak amacıyla kullanılan yanıp sönen (flaşlı) ve dönen tepe lambaları ile arka lambalardır. Bu ışıkların düzensiz ve değişik renklerde olması dikkat çekiciliği artırır. Örneğin, ambulansın tavanında bulunan mavi-kırmızı tepe lambaları görsel uyarı işaretidir.

Ambulansın trafikteki diğer sürücüler ve yayalar tarafından duyulmasını sağlayan siren, korna ve mikrofondan oluşan sesli sistemlerdir. Bu sistemler farklı tonlarda, kesik kesik veya artıp azalan sesler çıkaracak şekilde tasarlanmıştır. Örneğin, ambulans sürücüsünün yol açmak için kullandığı hızlı mod siren sesi bu gruba girer.

Türkiye'de farklı acil yardım numaralarının tek bir çatı altında birleştirilmesiyle oluşturulan ve tüm acil durum ihbarlarının tek merkezden koordine edilmesini sağlayan sistemdir. Bu sistem sayesinde zaman ve kaynak israfının önüne geçilmesi amaçlanmıştır. Örneğin, polis, itfaiye ve sağlık ekiplerinin aynı çağrı üzerinden olay yerine yönlendirilmesidir.