Profesyonel sağlık uygulayıcılarının tıbbi terimleri uygun ve doğru şekilde kullanmaları, hasta yönetiminde, klinik süreçlerin takibinde ve sağlık personeli arasındaki iletişimde önemli ölçüde kolaylık sağlamaktadır. Tıbbi terminoloji, dünya genelinde ortak olarak kabul görmüş ve standartlaştırılmış bir dildir. Günümüzde kullanılan tıbbi terimlerin büyük bir kısmı tarihsel olarak Yunan ve Latin kökenli kelimelerden oluşmaktadır. Ancak modern tıbbın gelişimiyle birlikte, özellikle teknolojik cihazlar ve yeni resüsitasyon teknikleri kapsamında İngilizce kökenli kelimeler de (örneğin pacemaker, kardiyopulmoner resüsitasyon) bu dile sıklıkla dahil olmaktadır.
Tıbbi terimlerin temel yapı taşı kök adı verilen anlamlı en küçük dil birimleridir. Kök kelimeler genellikle değiştirilemez, ancak önlerine gelen ön ekler (prefix) veya sonlarına gelen son ekler (suffix) ile birleşerek yepyeni anlamlar kazanırlar. Bir tıbbi terim en az bir kökten oluşmak zorundadır. Bazı durumlarda bir terim hem ön ek hem de son ek alarak çok daha spesifik bir klinik durumu veya anatomik bölgeyi tanımlayacak hale gelebilir. Bu nedenle, köklerin ve eklerin anlamlarını sistematik olarak bilmek, binlerce tıbbi terimi ezberlemek yerine mantıksal olarak çözümlemeyi sağlar.
Vücut ve eklem hareketlerinin terminolojisi de klinik muayene ve travma değerlendirmesinde kritik öneme sahiptir. Eklem hareketleri adlandırılırken, eklem açıklığının eklemi oluşturan yapılara göre değişimi esas alınır. Örneğin, bükme veya katlama anlamına gelen fleksiyon ile düzleştirme veya dışa doğru açma anlamına gelen ekstansiyon hareketleri birbirine zıttır. Benzer şekilde, orta hattan uzaklaşmayı ifade eden abdüksiyon ile orta hatta yaklaşmayı ifade eden addüksiyon terimleri, ekstremite yaralanmalarının ve nörolojik muayenelerin doğru belgelenmesinde hayati rol oynamaktadır.
Anatomi, insan vücudunu oluşturan organ ve oluşumların yapısal özelliklerini, birbirleriyle olan fonksiyonel ve bölgesel komşuluk ilişkilerini inceleyen bilim dalıdır. İnsan anatomisi ile normal vücut fonksiyonları arasındaki ilişkiyi kavramak, paramedik düzeyindeki acil bakım hizmetlerinin merkezini oluşturur. Organizmanın en temel yapı taşı hücredir. Benzer görev ve özelliklere sahip hücrelerin bir araya gelmesiyle dokular, dokuların birleşmesiyle organlar, organların organize olmasıyla sistemler ve sistemlerin bütünleşmesiyle de organizma (insan vücudu) meydana gelir.
Hücre, dış ortamdan hücre zarı ile ayrılan, içi sitoplazma sıvısıyla dolu bir yapıdır. Sitoplazma içerisinde spesifik görevleri olan organeller yer alır. Örneğin, nükleus hücrenin genetik kodunu barındırırken, mitokondri hücrenin enerji (ATP) üretim merkezidir. Ribozomlar protein sentezini gerçekleştirir, golgi cisimciği karbonhidrat sentezi ve protein paketlemesinden sorumludur, lizozomlar ise hücre içi sindirim sistemidir. Bu organellerin uyumlu çalışması, hücrenin ve dolayısıyla tüm dokuların canlılığını sürdürmesini sağlar.
Vücutta dört temel doku tipi bulunur. Epitelyal doku, tüm vücudu dıştan saran, hücreleri arasında boşluk bulunmayan ve kan damarı barındırmayan koruyucu bir tabakadır; aynı zamanda içi boş organların iç yüzeyini de kaplar. Konnektif (destek) doku, organları destekleyen ve paketleyen adipoz, kollajen, kıkırdak, kemik ve hematopoetik (kan hücresi üreten) dokuları içerir. Kas dokusu, kasılabilme yeteneğiyle hareketi sağlayan iskelet, düz ve kalp kasından oluşur. Sinir dokusu ise aksiyon potansiyeli üreterek vücut içi iletişimi ve koordinasyonu sağlar.
Vücut yapılarının birbirleriyle olan ilişkilerini standart bir şekilde tanımlayabilmek için hayali anatomik düzlemler kullanılır. Sagittal düzlem, vücudu dikey olarak tam ortadan bölerek sağ ve sol olmak üzere iki yarıya ayırır. Frontal (koronal) düzlem, vücudu ön (anterior) ve arka (posterior) bölümlere ayırırken; yatay (horizontal/transvers) düzlem ise gövdeyi üst (süperior) ve alt (inferior) olmak üzere ikiye böler. Bu düzlemler, travma mekanizmalarını ve yaralanma bölgelerini tanımlarken ortak bir dil birliği sağlar.
İnsan vücudunda beş ana anatomik boşluk bulunur: kranial (kafa), spinal (omurga), göğüs (toraks), karın (abdomen) ve pelvik boşluklar. Göğüs boşluğu, ortada mediasten adı verilen yapı ile ikiye ayrılır; mediastenin içinde kalp, büyük damarlar, soluk borusu, yemek borusu ve timus yer alır. Göğüs boşluğunu karın boşluğundan kubbe şeklindeki diyafram kası ayırır. Karın boşluğundaki organların çoğu periton adı verilen bir zarla kaplıyken; böbrekler, böbrek üstü bezleri, pankreas ve mesane gibi organlar peritonun arkasında yer aldıkları için retroperitoneal organlar olarak adlandırılır.
İnsan vücudunda hayati fonksiyonları yürüten 10 ana organ sistemi bulunur. Cilt sistemi vücudu korur ve ısıyı düzenler; kas-iskelet sistemi hareketi sağlar ve iç organları korur; sinir ve endokrin sistemler vücudun koordinasyonunu ve hormonal dengesini yönetir. Dolaşım sistemi oksijen ve besin taşırken, solunum sistemi gaz alışverişini gerçekleştirir. Sindirim sistemi besinlerin emilimini sağlar, lenfatik sistem sıvı dengesini ve bağışıklığı korur, üriner sistem atıkları süzerek hemostazı sağlar ve genital sistem üremeden sorumludur.
İnsan vücudundaki hücrelerin tamamı sıvı bir ortamda yaşar ve metabolik reaksiyonların gerçekleşmesi için su mutlak bir gerekliliktir. Sağlıklı bir erişkinin vücut ağırlığının yaklaşık %60'ını su oluşturur. Bu suyun üçte ikisi (2/3) hücre içi (intrasellüler) alanda, üçte biri (1/3) ise hücre dışı (ekstrasellüler) alanda yer alır. Sıvı dengesi, sodyum konsantrasyonunun belirlediği ozmotik basınç farklarına göre suyun yarı geçirgen membranlardan geçişi (osmoz) ile korunur. Yoğunluğu kan plazması ile aynı olan sıvılara izotonik, yüksek olanlara hipertonik, düşük olanlara ise hipotonik denir.
Sıvı kayıpları ve dengesizlikleri dehidratasyon olarak adlandırılır ve üç grupta incelenir. Hiperosmolar dehidratasyonda su kaybı sodyum kaybından fazladır; izoosmolar dehidratasyonda su ve sodyum eşit oranda kaybedilir (kusma, ishal, yanıklar); hipoosmolar dehidratasyonda ise sodyum kaybı su kaybından daha belirgindir. Sodyum dengesizliklerinden hiponatremi, hücre dışı sodyumun azalmasıyla karakterizedir ve kas krampları ile bilinç değişikliklerine yol açar. Hipernatremi ise sodyum fazlalığı olup, kuru mukozalar, susuzluk hissi ve ödem ile kendini gösterir.
Potasyum, hücre içinin en önemli pozitif yüklü elektrolitidir ve kalp kasının uyarılabilirliğinde kritik rol oynar. Hipopotasemi, potasyum düzeyinin düşmesiyle kas zayıflığı ve kardiyak depresyona neden olur; tedavisinde potasyum çok yavaş verilmeli ve hastanın idrar çıkışı mutlaka teyit edilmelidir. Hiperpotasemi ise genellikle böbrek yetmezliğinde görülen, EKG'de sivri T dalgası ve geniş QRS ile karakterize, ölümcül disritmilere yol açabilen acil bir durumdur. Tedavisinde kalp membranını korumak için kalsiyum glukonat uygulanır.
Hücre içi enzimlerin çalışabilmesi ve hücre zarının bütünlüğünün korunması için kanın pH değerinin 7,35 ile 7,45 arasındaki çok dar bir sınırda tutulması gerekir. Vücut bu hassas dengeyi karbonik asit-bikarbonat, protein ve renal tamponlama sistemleri ile korur. Asit-baz dengesinin iki ana bileşeni vardır: solunum sistemi (karbondioksit - pCO2 düzeyini kontrol eder) ve metabolik/renal sistem (bikarbonat - HCO3 düzeyini kontrol eder). Akciğerler pCO2 düzeyini solunum hızı ve derinliğiyle dakikalar içinde değiştirebilirken, böbrekler bikarbonat geri emilimini saatler veya günler içinde düzenler.
Metabolik asidoz, vücutta üretilen asit miktarının tamponlama kapasitesini aşması veya bikarbonat kaybı (örneğin ishal veya böbrek hastalıkları nedeniyle) sonucu oluşur. Bu durumda vücut, asidi CO2 şeklinde akciğerlerden atmak için solunum derinliğini ve hızını artırarak Kussmaul solunumu geliştirir. Metabolik alkaloz ise genellikle kusma gibi nedenlerle vücuttan asit (hidrojen iyonu) kaybedilmesiyle ortaya çıkar; vücut bunu kompanze etmek için solunumu yavaşlatarak pCO2 düzeyini yükseltmeye çalışır.
Solunumsal asidoz, yetersiz solunum (hipoventilasyon) nedeniyle karbondioksitin vücutta birikmesiyle (hiperkarbi) oluşur; KOAH, astım, yabancı cisim aspirasyonu veya kafa içi basınç artışı buna yol açabilir. Solunumsal alkaloz ise aşırı solunum (hiperventilasyon) nedeniyle karbondioksitin aşırı miktarda atılması sonucu gelişir; anksiyete veya pulmoner emboli durumlarında görülebilir. Karışık tip bozukluklarda ise hem solunumsal hem de metabolik problemler aynı anda mevcuttur ve çok hızlı klinik müdahale gerektirir.