Ünite 2: Terminoloji, Anatomi ve Fizyoloji

Tıbbi Terimlerin Kökeni

Tıbbi terminolojideki kelimelerin büyük çoğunluğu tarihsel olarak Yunan ve Latin kökenlidir. Ancak günümüzde pacemeker ve kardiyopulmoner resüsitasyon (CPR) gibi yeni eklenen terimlerin çoğu İngilizce kökenlidir.

Vücut Ağırlığının Su Oranı

Sağlıklı bir yetişkin bireyin vücut ağırlığının %60'ını su oluşturur. Bu suyun 2/3'ü hücre içinde (intrasellüler), geri kalan 1/3'ü ise hücre dışında (ekstrasellüler) bulunur.

Kemik Sayısı

İnsan vücudunda anatomik olarak toplam 206 adet kemik bulunmaktadır. Paramedikal acil bakımda özellikle kırık ve travma riski yüksek olan majör kemiklerin bilinmesi yeterlidir.

Normal Kan pH Değeri

İnsan vücudunun canlılığını sürdürebilmesi için arter kanındaki pH değerinin 7,35 ile 7,45 gibi son derece dar ve hassas bir sınırda tutulması zorunludur.

Anahtar Kavramlar

KökTıbbi terimlerde anlamlı en küçük dil birimidir. Ön ve son ekler alarak yeni anlamlar kazanır ve terimin temel anlam iskeletini oluşturur.

Ön EkTek başına belirli bir anlamı olmayan, ancak önüne geldiği kök kelimeye yön, miktar, derece veya olumsuzluk gibi yeni anlamlar kazandıran eklerdir.

Son EkKök kelimeden sonra gelen, tek başına kullanılamayan ancak birleştiğinde hastalık, cerrahi işlem veya tanısal uygulamaları tanımlayan eklerdir.

Anatomiİnsan vücudunu oluşturan organların yapısal özelliklerini, konumlarını ve birbirleriyle olan komşuluk ilişkilerini inceleyen bilim dalıdır.

FizyolojiOrganizmanın, sistemlerin ve hücrelerin yaşamı sürdürmek için gerçekleştirdiği işlevleri ve metabolik mekanizmaları inceleyen bilim dalıdır.

Epitelyal DokuTüm vücudu dıştan saran, hücreleri arasında boşluk bulunmayan, kan damarı içermeyen koruyucu ve örtücü doku tipidir.

Konnektif Dokuİç organlara destek sağlayan, onları paketleyen, kemik, kıkırdak, yağ ve kan gibi alt grupları bulunan destek dokusudur.

Sagittal DüzlemVücudun tam ortasından dikey olarak geçerek organizmayı sağ ve sol olmak üzere iki simetrik bölüme ayıran hayali düzlemdir.

Frontal DüzlemVücudu dikey bir hatla ön (anterior) ve arka (posterior) olmak üzere iki ana bölüme ayıran koronal düzlemdir.

Retroperitoneal OrganlarKarın boşluğunda periton zarının arkasında yer alan, mezenter bağlantısı bulunmayan böbrek, pankreas ve mesane gibi organlardır.

OsmozSuyun, yarı geçirgen bir membrandan, çözünmüş madde derişimi düşük olan alandan derişimi yüksek olan alana doğru kendiliğinden geçişi mekanizmasıdır.

İzotonik SıvıVücut sıvıları ve hücre içi sıvıyla aynı ozmotik basınca ve çözünmüş madde derişimine sahip olan dengeli sıvılardır.

DehidratasyonVücudun kaybettiği su miktarının alınan su miktarından fazla olması sonucu ortaya çıkan sistemik sıvı yetersizliği tablosudur.

HiponatremiKandaki sodyum konsantrasyonunun normal sınırların altına düşmesiyle karakterize, kas krampları ve bilinç değişikliklerine yol açan tablodur.

HiperpotasemiKandaki potasyum düzeyinin tehlikeli şekilde yükselmesiyle oluşan, EKG'de sivri T dalgası veren ve kardiyak arreste yol açabilen tablodur.

Kussmaul SolunumuMetabolik asidoz durumunda vücuttaki fazla asidi karbondioksit şeklinde atmak için gelişen derin ve hızlı solunum paternidir.

Solunumsal AsidozYetersiz solunum (hipoventilasyon) nedeniyle karbondioksitin vücutta birikmesi sonucu kan pH değerinin 7,35'in altına düşmesidir.

Anyon AçığıPlazmadaki ölçülebilen katyonların (sodyum) toplamından, ölçülebilen anyonların (klor ve bikarbonat) çıkarılmasıyla hesaplanan metabolik parametredir.

Diğer Önemli Bilgiler

Normal Anyon Açığı Değeri

Metabolik asidoz vakalarında ayırıcı tanı için hesaplanan plazma anyon açığının normal şartlar altındaki değeri 12 mEq/L olarak kabul edilmektedir.

Potasyum Tedavi Sınırları

Hipopotasemi tedavisinde potasyum replasmanı çok yavaş yapılmalıdır; tek seferde maksimum 10 mEq, gün boyunca ise en fazla 40 mEq potasyum uygulanabilir.

Kalsiyum Glukonatın Rolü

Hiperpotasemi vakalarında uygulanan kalsiyum glukonat, kandaki potasyum seviyesini düşürmez; ancak kalp kası hücresinin membranını stabilize ederek ölümcül aritmileri önler.

Solunum Merkezinin En Önemli Uyarıcısı

Medulla oblongatada yer alan solunum merkezinin en duyarlı olduğu ve solunumu başlatan en güçlü uyarıcı, alveol havasındaki karbondioksit (pCO2) artışıdır.

Karın Boşluğunun Bölünmesi

Klinik muayeneyi kolaylaştırmak amacıyla karın boşluğu, göbek deliğinden (umblikus) geçen dikey ve yatay iki hayali çizgiyle 4 eşit kadrana ayrılır.

Retroperitoneal Organların Listesi

Böbrekler, böbrek üstü bezleri, mesane, pankreas ve kalın bağırsağın bir kısmı periton zarı taşımadıkları için retroperitoneal alanda yer alırlar.

Hücre İçi Enerji Üretimi

Hücrenin sitoplazmasında yer alan mitokondri organeli, oksijenli solunum yoluyla hücrenin ihtiyaç duyduğu ATP enerjisinin sentezlendiği ana merkezdir.

Diyaframın Ayırıcı Rolü

Göğüs boşluğu (toraks) ile karın boşluğunu (abdomen) birbirinden ayıran, solunumun ana kası olan kubbe şeklindeki yapı diyafram kasıdır.

Karışık Tip Asit-Baz Göstergesi

Bir kan gazı analizinde pCO2 düzeyi ile bikarbonat (HCO3) düzeyinin farklı yönlerde anormal değişmesi (biri artarken diğerinin azalması) karışık tip bozukluğu gösterir.

Sınavda Dikkat Et

Tıbbi terimleri ezberlemek yerine ön ve son eklerin mantığını kavrayın; çünkü sınavda yeni türetilmiş kelimelerin anlamları bu eklerden sorulmaktadır.
Karın boşluğu kadranlarındaki organ yerleşimlerine çok dikkat edin; özellikle sağ üst kadran organları ile sol üst kadran organlarının ayrımı sıkça sorulur.
Retroperitoneal organları (böbrek, pankreas vb.) çok iyi bilin; periton zarı taşımayan bu organlar sınavda ayırt edici soru olarak karşınıza çıkabilir.
Hiperpotasemi tedavisinde kalsiyum glukonatın potasyum seviyesini düşürmediğini, sadece kalbi koruduğunu unutmayın; bu klinik ayrım sınavlarda kritik bir çeldiricidir.
Potasyum replasmanı yapmadan önce idrar çıkışının kontrol edilmesi gerektiğini unutmayın; böbrek fonksiyonu yetersiz hastaya potasyum vermek ölümcüldür.
Asit-baz bozukluklarında pH, pCO2 ve HCO3 yönlerini karşılaştırarak kompanzasyon mekanizmalarını analiz edin; sınavda vaka senaryosu olarak sorulmaktadır.