Ünite 8: Akut Medikal ve Cerrahi Problemler 2

GKS Koma Sınırı

Glaskow Koma Skalasında (GKS) hastanın alabileceği en yüksek puan 15, en düşük puan ise 3'tür. Toplam puanın 8 ve altında olması hastanın koma öncesi dönemde veya komada olduğunu gösterir ve bu seviyedeki hastalar için havayolu güvenliği tehlikede kabul edilir.

Geçici İskemik Atak Süresi

İnme benzeri nörolojik defisitlerin ortaya çıkıp, kalıcı hasar bırakmaksızın tamamen düzeldiği tablolarda sınır süre 24 saattir. 24 saatten kısa süren ve düzelen bu ataklar, gelecekteki büyük bir inmenin habercisi olarak kabul edilir.

Status Epileptikus Zaman Sınırı

Nöbet aktivitelerinde tedavi başlama ve müdahale sınırı 5 dakikadır. 5 dakikadan uzun süren veya hastanın bilinci açılmadan tekrarlayan nöbetler status epileptikus olarak tanımlanır ve acil havayolu yönetimi gerektirir.

Hipoglisemi Tanı Sınırı

Klinik olarak kan glukoz seviyesinin 70 mg/dl'nin altına düşmesi hipoglisemi olarak tanımlanır. Bu değerin altındaki seviyelerde beyin hücrelerinin enerji ihtiyacı karşılanamadığı için hızlıca nörolojik semptomlar gelişir.

Anahtar Kavramlar

OryantasyonHasta veya yaralının kendisini ve çevresindeki kişileri doğru teşhis edebilmesi, bulunduğu coğrafi konumu/yeri bilmesi ve içinde bulunulan zaman dilimini gün, ay, yıl bazında doğru algılaması durumudur.

Penumbraİnme sırasında beynin beslenmesi bozulan ana hasarlı bölgesinin komşuluğunda yer alan, perfüzyonun sınırda olduğu ancak doğru tansiyon yönetimiyle kurtarılabilecek olan risk altındaki canlı beyin dokusudur.

Geçici İskemik AtakBeyin kan akımının geçici olarak kesilmesiyle oluşan, inme benzeri nörolojik bulguların ortaya çıktığı ancak bu bulguların 24 saat içinde hiçbir kalıcı hasar bırakmadan tamamen düzeldiği tablodur.

Status EpileptikusNöbet aktivitesinin kesintisiz olarak 5 dakikadan uzun sürmesi veya hastanın bilinci yerine gelmeden ardışık olarak tekrarlayan nöbetler geçirmesi durumudur; acil sedasyon ve entübasyon gerektirir.

Diyabetik KetoasidozKan şekerinin 250 mg/dl'nin üzerine çıkmasıyla hücrelerin glukozu kullanamayıp yağları yıkması sonucu keton cisimciklerinin birikmesi ve vücutta asidoz tablosunun gelişmesiyle karakterize ölümcül metabolik acildir.

Kussmaul SolunumuDiyabetik ketoasidoz gibi derin metabolik asidoz durumlarında, vücudun biriken asidi karbondioksit yoluyla dışarı atmak için geliştirdiği derin, hızlı ve gürültülü solunum paternidir.

HiperkalemiSerum potasyum seviyesinin 5 mmol/L'nin üzerine çıkması durumudur; özellikle böbrek yetmezliği olan hastalarda EKG'de T sivriliği ve ölümcül aritmilerle kendini gösterir.

HipotermiVücut çekirdek sıcaklığının normal sınırların altına düşerek 35°C veya daha düşük seviyelerde ölçülmesiyle karakterize, kalp ve solunum fonksiyonlarını baskılayan klinik durumdur.

AnafilaksiVücuda giren bir alerjene karşı dakikalar içinde gelişen, en az iki organ sistemini etkileyen, larengeal ödem ve hipotansiyon gibi ölümcül bulgularla seyreden sistemik aşırı duyarlılık reaksiyonudur.

ŞokHücre ve dokuların hayati fonksiyonlarını sürdürebilmesi için gerekli olan oksijen ve besin maddelerinin yetersiz perfüzyon nedeniyle sağlanamaması ve atıkların uzaklaştırılamaması durumudur.

SepsisVücudun ağır bir enfeksiyona karşı geliştirdiği, kendi doku ve organlarına zarar vermesine yol açan, organ yetmezliği ve ölüm riski yüksek olan kontrolsüz sistemik yanıttır.

Tahta Karınİçi boş organ perforasyonlarında (yırtılmalarında) karın içi zarların irritasyonu sonucu karın duvarı kaslarının istemsiz olarak aşırı kasılması ve dokunulduğunda tahta sertliğinde hissedilmesi bulgusudur.

Abdominal Aort AnevrizmasıKarın bölgesinden geçen ana atardamar olan aortanın duvar yapısının zayıflayarak çapının normalin üzerinde genişlemesi ve balonlaşması durumudur; yırtılması durumunda ölümcül iç kanamaya yol açar.

TrilGenişlemiş veya anevrizmatik damarların üzerinden elle yapılan muayenede (palpasyonda), kanın türbülanslı akışına bağlı olarak hissedilen titreşim veya üfürüm hissinin fiziksel algısıdır.

Mezenterik Vasküler OlayBağırsakları besleyen mezenter damarların tıkanması sonucu bağırsak dokusunda iskemi ve nekroz gelişmesiyle karakterize, yüksek mortaliteye sahip akut karın tablosudur.

Diğer Önemli Bilgiler

Diyabetik Ketoasidoz İnsülin Dozu

DKA tablosundaki hastalarda kan şekeri 250 mg/dl'nin üzerinde olduğunda uygulanacak kristalize insülin dozu kilogram başına 0.1 ünite olarak belirlenmiştir. Örneğin, 80 kg ağırlığındaki bir hastaya 8 ünite intravenöz insülin uygulanmalıdır.

Hiperkalemi Tanı Sınırı

Serum potasyum seviyesinin 5 mmol/litre ve üzerinde olması hiperkalemi olarak kabul edilir. Bu değerin üzerindeki artışlar kalp kasının uyarılabilirliğini bozarak EKG'de ölümcül değişikliklere yol açar.

Hipotermi Sıcaklık Sınırları

Vücut çekirdek sıcaklığının 35°C'nin altına düşmesi hipotermidir. 30-28°C arasında bradikardi gelişirken, sıcaklığın 27-25°C arasına düşmesi durumunda ventriküler fibrilasyon ve dolaşım durması riski en üst düzeye ulaşır.

Hipotermide Transport Süresi Kuralı

Hipotermik hastanın nakil süresi 30 dakikanın altındaysa ıslak kıyafetleri çıkarılmadan sarmalanmalıdır. Transport süresi 30 dakikayı aşıyorsa, rüzgardan korunarak elbiseler çıkarılmalı ve bariyer sistemiyle sarmalanmalıdır.

Anafilakside Adrenalin Dozu ve Yolu

Anafilaksi tedavisinde ilk tercih edilen ilaç 0.5 mg adrenalin (epinefrin) olup, emilimin en hızlı ve güvenli olduğu uyluğun ön-üst dış kısmından (vastus lateralis kası içine) 90 derecelik açıyla uygulanmalıdır.

Şokta Sıvı Resüsitasyonu Sınırı

Kardiyojenik olmayan şok tablolarında sistolik kan basıncını 100 mmHg'nin üzerinde tutmak için 1000 ml bolus kristaloid sıvı verilir. Kanamalı şoklarda ise kontrolsüz kanamayı artırmamak için sıvı sınırı 1000 ml ile kısıtlıdır.

Sepsis Kırmızı Bayrak Kriteri

Sepsis tanı algoritmasında hastanın sistolik kan basıncının 90 mmHg ve altında olması, solunum hızının dakikada 25 ve üzerinde olması veya SpO2'yi %92 üzerinde tutmak için oksijen ihtiyacı duyması doğrudan kırmızı bayrak olarak kabul edilir.

Sınavda Dikkat Et

İnme hastalarında kan basıncını düşürmeye çalışmayın; yüksek kan basıncı penumbra bölgesindeki kurtarılabilir dokuların beslenmesini sağlar.
Bilinç bulanıklığı olan her hastada ABCDE'ye ek olarak mutlaka 'F' (parmak ucu kan şekeri) ölçümü yapın; hipoglisemi en hızlı geri döndürülebilir bilinç bulanıklığı nedenidir.
Obstrüksiyon tipi akut karın olgularında metoklopramid vermeyin; bağırsak motilitesini artırarak perforasyona (yırtılmaya) neden olur.
Abdominal Aort Anevrizması (AAA) şüphesinde derin palpasyon yapmayın; anevrizmanın rüptüre olmasına ve ölümcül iç kanamaya yol açabilirsiniz.
Anafilakside adrenalin uygulamasını geciktirmeyin ve mutlaka uyluğun ön-üst dış kısmından intramusküler (kas içi) olarak yapın; en hızlı emilim bu bölgeden sağlanır.
Hipotermik hastayı ısıtırken glukoz infüzyonu eklemeyi unutmayın; aktif ve pasif ısınma süreçleri vücudun metabolizma hızını ve glikoliz ihtiyacını ciddi oranda artırır.