← Ünite 1
Afetlerde Risk ve Kriz Yönetimi

Ünite 1: Afetlerde Risk ve Kriz Yönetimi Temel Tanımlamalar

1939 Erzincan Depremi
Türkiye'de afet yönetimi alanındaki ilk kurumsal politikaların ve yasal düzenlemelerin geliştirilmesine zemin hazırlayan, büyük can ve mal kaybına yol açan tarihi dönüm noktası niteliğindeki depremdir.
1959 Yılı Afet Kanunu
Türkiye'de afet yönetimi mevzuatının temelini oluşturan ve 'Umumi Hayata Müessir Afetler Dolayısıyla Alınacak Tedbirlerle Yapılacak Yardımlara Dair Kanun' adıyla çıkarılan yasal düzenlemedir.
1988 Yılı Yönetmeliği
Afet anında koordinasyonu sağlamak amacıyla çıkarılan 'Afetlere İlişkin Acil Yardım Teşkilatı ve Planlama Esaslarına Dair Yönetmelik' ile acil durum müdahale esasları belirlenmiştir.
AFAD'ın Kuruluşu (2009)
Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (AFAD), afetlerle ilgili yetki, sorumluluk ve dağınık yapıdaki kurumları tek bir çatı altında toplamak amacıyla 2009 yılında kurulmuştur.

Anahtar Kavramlar

Afetİnsanlar için fiziksel, ekonomik, sosyal ve çevresel kayıplar doğuran, normal yaşamı durdurarak toplulukları etkileyen ve yerel imkanlarla baş edilemeyen doğa veya insan kökenli olayların sonuçlarıdır.
Afete HazırlıkAfetlere hızlı ve etkili müdahale edebilmek için afet öncesinde yapılan planlama, eğitim, tatbikat, erken uyarı sistemleri kurma ve malzeme stoklama gibi sürekli faaliyetler sürecidir.
Afet ve Acil Durum YönetimiAfetlerin önlenmesi, zararlarının azaltılması amacıyla afet öncesi, sırası ve sonrasında yapılacak çalışmaların tüm kurum ve kaynaklarla ortak hedefler doğrultusunda planlanması ve koordine edilmesidir.
Afet BölgesiYapılan ön değerlendirmeler sonucunda afetin doğrudan etkilediği, hasar ve yıkıma sebep olduğu belirlenerek sınırları resmi olarak tespit edilen coğrafi alandır.
Afet LojistiğiAfet ve acil durumlardan etkilenen bölgelere ve insanlara gerekli yardım malzemeleri ile ekipmanların güvenli bir şekilde depolanması ve ulaştırılması sürecidir.
Afet PolitikasıSiyasi iradenin afet risklerini azaltma konusundaki misyon, vizyon, öncelik ve kaynak kullanımını gösteren ulusal nitelikteki kısa, orta ve uzun vadeli planların temelidir.
Afet RiskiBelirli bir tehlikenin gelecekte belirli bir zaman diliminde gerçekleşmesi durumunda, zarar görebilirlik oranına bağlı olarak yol açabileceği olası kayıpların matematiksel olasılığıdır.
Afet Risk YönetimiTehlike ve risklerin belirlenmesi, analiz edilmesi, azaltılması için kaynak ve önceliklerin yönetilmesi ile stratejik eylem planlarının hayata geçirilmesi sürecidir.
Afet Tehlike HaritasıDeprem, sel, çığ gibi doğa veya teknoloji kaynaklı tehlikelerin oluşum sıklığını, etki alanını, şiddetini ve yaygınlık olasılığını belirli ölçütlere göre gösteren haritadır.
RiskOrtaya çıkması muhtemel bir tehlikenin gerçekleşme olasılığı ile bu gerçekleşme durumunun yaratacağı olumsuz sonuçların ve şiddetin bütünsel ifadesidir.
KrizBir toplumun veya kuruluşun yaşamında aniden ortaya çıkan, önceden öngörülemeyen, mevcut düzeni kesintiye uğratan ve yüksek stres yaratan olağanüstü bunalım dönemidir.
Kriz YönetimiOlası kriz durumlarına karşı sinyallerin alınması, değerlendirilmesi ve krizin en az kayıpla atlatılması için gerekli proaktif ve reaktif önlemlerin uygulanması sürecidir.
Karma AfetlerSavaş gibi hem insan kaynaklı faktörlerin hem de teknolojik yıkım araçlarının bir arada etkin olduğu, birden fazla afet türünün eş zamanlı yaşandığı karmaşık durumlardır.

Diğer Önemli Bilgiler

AFAD'ın İçişleri Bakanlığına Bağlanması

Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi düzenlemeleri kapsamında, 15 Temmuz 2018 tarihli 4 Nolu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile AFAD, İçişleri Bakanlığına bağlanmıştır.

2011 Japonya Depremi ve Tsunami

Doğal bir afet olan depremin tetiklemesiyle oluşan dev tsunaminin kıyı bölgelerinde yarattığı büyük yıkım ve nükleer sızıntı gibi ikincil afetlere yol açan somut bir doğal afet örneğidir.

1998 Almanya Tren Kazası

Teknolojinin ve ulaşım sistemlerinin arızalanması sonucu aniden ortaya çıkan, çok sayıda can kaybına yol açan büyük ölçekli bir teknolojik afet örneğidir.

2001 ABD Terör Saldırıları

Doğrudan insan eylemi ve kasıtlı saldırılar sonucunda meydana gelen, küresel etkileri olan büyük boyutlu bir insan kaynaklı afet örneğidir.

Karadeniz Bölgesi Risk Analizi Örneği

Metinde verilen örnekte, heyelanların sebep olacağı ev kayması riski (puanı: 9) en öncelikli risk olarak belirlenirken, sahil yolunun sel altında kalması riski (puanı: 3) daha düşük öncelikli bulunmuştur.

Sınavda Dikkat Et

  • AFAD'ın kuruluş yılı (2009) ve 2018'de İçişleri Bakanlığına bağlandığı bilgisi sınavlarda sıkça sorulur, tarihleri karıştırmayın.
  • Risk ve tehlike kavramları arasındaki farka dikkat edin; tehlike potansiyel zarar kaynağıyken, risk olasılık ve şiddetin çarpımıdır.
  • Risk puanı hesaplamasını (Olasılık x Şiddet) ve puanlara karşılık gelen aciliyet derecelerini (özellikle 3, 6 ve 9 puan durumlarını) mutlaka ezberleyin.
  • Kriz etkenlerini içsel (örgütsel) ve dışsal (çevresel) olarak iyi ayırt edin; bütçe ve personel içselken, doğal afetler dışsal etkendir.
  • Kriz yönetiminin 6 aşamasını sırasıyla bilin; özellikle 'Krizi Dondurmak' aşamasının kan kaybını durdurma amacı taşıdığını unutmayın.
  • Karma afet kavramının savaş gibi insan ve teknoloji kökenli afetlerin birleşimiyle oluştuğunu aklınızda tutun.