Afetİnsanlar, tabii ve kültürel kaynaklar için fiziksel, ekonomik ve sosyal kayıplar doğuran, yerel imkânlarla üstesinden gelinemeyen doğal veya insan kaynaklı olayların sonucudur. Örneğin, büyük bir depremin ardından yerel ekiplerin yetersiz kalıp dış yardım talep etmesi bu durumu açıklar.
Acil DurumGenellikle yerel imkânlarla baş edilebilen çapta, toplumsal hayatı kısmen kesintiye uğratan ve ivedi müdahale gerektiren olaylar veya kriz hâlidir. Yerel bir itfaiye ekibinin müdahale ederek söndürdüğü fabrika yangını acil duruma örnek teşkil eder.
Geleneksel Afet YönetimiSadece afet oluştuktan sonraki dönemde yürütülen arama-kurtarma, acil yardım ve enkaz kaldırma gibi rehabilitasyon faaliyetlerine odaklanan sınırlı yönetim yaklaşımıdır. Bu yaklaşımda afet öncesi risk azaltma çalışmaları ihmal edilir.
Modern Afet YönetimiAfet öncesi, sırası ve sonrasındaki tüm süreçleri kapsayan, risk azaltmayı merkeze alan bütünleşik ve döngüsel bir yönetim modelidir. Bu modelde amaç, afet gerçekleşmeden önce tehlikeleri belirleyip önlem almaktır.
Zarar Azaltma (Risk Azaltma)Afetler henüz gerçekleşmeden önce tehlikelerin tanımlanması, risklerin analiz edilmesi ve bunların olası zararlarını en aza indirmek için yasal, teknik ve idari önlemlerin alınması evresidir. Yapı yönetmeliklerinin güncellenmesi bu evreye dahildir.
Hazırlık EvresiAfet risklerinin tamamen yok edilemediği durumlarda, müdahale kapasitesini artırmak amacıyla acil durum planlarının yapıldığı, tatbikatların düzenlendiği ve stokların oluşturulduğu evredir. Arama-kurtarma ekiplerinin eğitilmesi bu evrede gerçekleştirilir.
Müdahale EvresiAfetin meydana gelmesiyle başlayan, arama-kurtarma, ilk yardım, tahliye ve geçici barınma gibi hayati faaliyetlerin yürütüldüğü kriz yönetimi aşamasıdır. Afetin ilk saatlerinden başlayarak birkaç aya kadar sürebilir.
İyileştirme EvresiAfet sonrasında etkilenen topluluğun normal yaşantısına dönebilmesi için altyapının, konutların ve sosyal hayatın afet riskleri gözetilerek daha güvenli şekilde yeniden yapılandırılması sürecidir. Kalıcı konutların inşası bu evrededir.
Risk YönetimiAfet öncesi dönemde gerçekleştirilen zarar azaltma ve hazırlık evrelerini kapsayan, tehlikeleri önceden belirleyip önleyici tedbirler geliştirmeyi hedefleyen yönetim sürecidir. Afet yönetiminin ilk yarısını oluşturur.
Kriz YönetimiAfetin meydana gelmesiyle devreye giren, müdahale ve iyileştirme evrelerini kapsayan, olayın olumsuz etkilerini sınırlandırmayı ve hızlıca toparlanmayı amaçlayan süreçtir. Afet yönetiminin ikinci yarısını oluşturur.
Jeolojik Karakterli Doğal AfetlerDoğrudan yer kabuğunun hareketleri ve yapısıyla ilişkili olarak meydana gelen deprem, heyelan, kaya düşmesi ve volkan patlaması gibi doğal afetlerdir. Bu afetler büyük fiziksel hasarlara yol açar.
Meteorolojik Karakterli Doğal AfetlerAtmosferik olaylar ve hava koşullarından kaynaklanan fırtına, kasırga, çığ, hortum ve dolu gibi afetlerdir. Erken uyarı sistemleri sayesinde bu afetlerin can kayıpları önemli ölçüde azaltılabilmektedir.
Hidrolojik Karakterli Doğal AfetlerYeryüzündeki su kaynaklarının ve su hareketlerinin neden olduğu sel, su baskını ve tsunami gibi afetlerdir. 2004 yılında Sumatra Adası'nda meydana gelen tsunami bu gruba en net örnektir.
Teknolojik ve İnsan Kaynaklı Afetlerİnsan faaliyetleri, ihmaller, dikkatsizlikler veya teknolojik sistemlerin arızalanması sonucu ortaya çıkan nükleer kazalar, endüstriyel patlamalar ve savaşlar gibi yapay afetlerdir. Fukuşima nükleer kazası bu sınıfa girer.
Karmaşık AfetlerDoğal afetlerin tetiklemesiyle ortaya çıkan teknolojik kazalar veya savaş gibi insan kaynaklı durumların bir arada yaşandığı çok boyutlu afet türüdür. Deprem sonucu bir barajın yıkılması veya nükleer sızıntı olması buna örnektir.
