← Ünite 13
İş Güvenliği Mevzuatı

Ünite 13: İSG Mevzuatında Risk Analizi

İş Kazalarının %88 Oranı
İşyerlerinde meydana gelen iş kazalarının yaklaşık %88 gibi çok büyük bir oranı, çalışanların güvensiz davranışları ve insan kaynaklı hatalar sebebiyle gelişmektedir. Bu nedenle otomasyon ve teknoloji kullanımıyla insanın doğrudan müdahalesinin azaltılması kaza oranlarını düşürür.
Büyük Kaza Frekans Sınırı
Büyük endüstriyel kazaya neden olabilecek tehlikeli ekipmanlar için hazırlanan senaryolarda, her bir kazanın oluşma frekans değerinin yıllık en fazla 1x10^-4 (on binde bir) veya daha küçük bir seviyeye indirilmesi yasal olarak zorunludur.
Çok Tehlikeli İşyerlerinde Yenileme Süresi
İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği uyarınca, çok tehlikeli sınıfta yer alan işyerlerinde yapılmış olan risk analizleri en geç 2 yılda bir tamamen yenilenmek zorundadır.
Tehlikeli İşyerlerinde Yenileme Süresi
Tehlikeli sınıfta faaliyet gösteren işletmelerde, risk analizi çalışmalarının güncelliğini koruması amacıyla yasal olarak en geç 4 yılda bir yenilenmesi gerekmektedir.

Anahtar Kavramlar

TehlikeÇalışma alanında bulunan veya dış kaynaklardan gelebilecek, çalışanı, işyerini ya da iş ekipmanını etkileyebilecek zarar veya hasar verme potansiyelidir. Örneğin, bir fabrikadaki açıkta duran yüksek voltaj kablosu bir tehlikedir.
RiskTehlike kaynaklı olarak ortaya çıkabilecek kayıp, yaralanma veya diğer zararlı sonuçların meydana gelme olasılığı ile şiddetinin bileşkesidir. Örneğin, açık kabloya temas edilmesi sonucu elektrik çarpması olasılığı bir risktir.
Risk Değerlendirmesiİşyerinde var olan veya dışarıdan gelebilecek tehlikelerin belirlenmesi, bu tehlikelerin riske dönüşmesine yol açan faktörlerin analizi, derecelendirilmesi ve kontrol tedbirlerinin kararlaştırılması sürecidir.
Kabul Edilebilir Risk SeviyesiYasal yükümlülüklere ve işyerinin önleme politikasına uygun olan, herhangi bir kayıp veya yaralanmaya yol açmayacak düzeydeki düşük risk derecesidir.
Ramak Kala Olayİşyerinde meydana gelen, ancak çalışana, işyerine veya iş ekipmanına zarar verme potansiyeli olduğu halde fiilen zarar vermeyen olaylardır. Örneğin, bir işçinin kafasının hemen yanına yüksekten bir aletin düşmesi fakat yaralanma olmamasıdır.
Büyük Endüstriyel KazaBir işletmenin faaliyeti sırasında kontrol edilemeyen gelişmelerden kaynaklanan, işletme içinde veya dışında insan ve çevre sağlığı için büyük tehlike oluşturan, tehlikeli maddelerin yol açtığı büyük yayılım, yangın veya patlama olaylarıdır.
Büyük Kaza Senaryo Dokümanı (BKSD)Kuruluşta büyük endüstriyel kaza tehlikelerinin tespit edilmesi ve bu tehlikelerden kaynaklanacak risklerin analizi amacıyla ulusal ve uluslararası standartlara göre hazırlanan teknik dokümandır.
Zararlılık SınıfıKimyasal maddelerin ve karışımların sahip olduğu fiziksel, insan sağlığına yönelik veya çevresel açıdan gösterdikleri zararlı özelliklerin niteliğidir.
Zararlılık KategorisiZararlılık sınıfları içerisinde yer alan ve ilgili kimyasalın veya karışımın yol açabileceği zararın önem derecesini ve şiddetini gösteren ölçütlerdir.
Zararlılık İşaretiKimyasal maddelerin ambalajlarında yer alan, belirli bir zarara ait grafiksel sembol, sınır çizgisi ve arka plan renginden oluşan uyarıcı görsel şekillerdir.
MonomerPolimerizasyon reaksiyonunda kullanılan, uygun işlem koşullarında kovalent bağlar kurarak zincirleme molekül dizileri oluşturabilen küçük ve reaktif kimyasal moleküllerdir.
PolimerEn az üç monomer biriminin kovalent bağlarla bağlanmasıyla oluşan, molekül ağırlıkları belirli bir dağılım gösteren ve ardışık molekül dizilerinden meydana gelen kimyasal maddelerdir.
Büyük Kaza Önleme Politika Belgesi (BKÖPB)Alt seviyeli kuruluşların işverenleri tarafından hazırlanan, büyük kazaları önlemek ve yüksek düzeyde koruma sağlamak amacıyla güvenlik yönetim sistemine ilişkin politikaları içeren belgedir.
Güvenlik RaporuÜst seviyeli kuruluşların hazırlamakla yükümlü olduğu, kuruluşun tanıtımını, büyük kaza risklerini, uygulanan güvenlik yönetim sistemini ve acil durum önlemlerini detaylıca açıklayan resmi rapordur.

Diğer Önemli Bilgiler

Az Tehlikeli İşyerlerinde Yenileme Süresi

Az tehlikeli sınıfta yer alan işyerlerinde, risk analizi dokümanlarının yenilenmesi için mevzuatta öngörülen azami süre en geç 6 yıl olarak belirlenmiştir.

BKSD Hazırlama Süresi

İşyerinde bulundurulan tehlikeli maddelerin cinsi veya miktarındaki değişiklik nedeniyle kapsama giren alt veya üst seviyeli kuruluşlar, bu tarihten itibaren en geç 1 yıl içinde Büyük Kaza Senaryo Dokümanını hazırlamak zorundadır.

Acil Durum Planı Güncelleme Sıklığı

Üst seviyeli kuruluşların işverenleri, hazırladıkları acil durum planlarını en az 3 yılda bir kontrol etmek, tatbikatlarla denemek ve gerektiğinde ivedilikle güncellemekle yükümlüdür.

Bakanlık İnceleme Süresi

Güvenlik raporundaki eksikliklerin giderildiğine dair işverenin yazılı başvurusunun Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına ulaşmasını takip eden 5 iş günü içinde rapor yeniden incelenir.

Kart Güncelleme Süresi

Büyük kaza senaryolarındaki tehlikeli maddelere özgü hazırlanan müdahale kartlarındaki bilgilerde değişiklik olması halinde, kartın 1 ay içerisinde güncellenerek ilgili kurumlara gönderilmesi gerekir.

Gürültü Sınır Değeri Örneği

İş hijyeni ölçümlerinde gürültü seviyesinin 98 dB(A) gibi yüksek değerlere ulaştığı bölümlerde, kulak koruyucu donanımların kullanımı ve teknik toplu korunma önlemlerinin alınması yasal bir zorunluluk haline gelmektedir.

Sınavda Dikkat Et

  • Risk analizi yenileme yıllarını (2, 4, 6 yıl) tehlike sınıflarıyla (Çok Tehlikeli, Tehlikeli, Az Tehlikeli) doğru eşleştirdiğinizden emin olun; sınavda doğrudan soru olarak gelmektedir.
  • Risk analizi ekibinde Diğer Sağlık Personeli'nin (DSP) zorunlu bir üye olmadığını, ancak iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekiminin zorunlu olduğunu unutmayın.
  • Büyük kaza senaryoları için belirlenen yıllık frekans sınır değerinin 1x10^-4 olduğunu ezberleyin; bu sayısal değer sınavlarda sıkça sorgulanır.
  • Alt seviyeli kuruluşların 'Büyük Kaza Önleme Politika Belgesi', üst seviyeli kuruluşların ise 'Güvenlik Raporu' hazırlamakla yükümlü olduğunu karıştırmayın.
  • Risk kontrol adımlarında ilk aşamanın her zaman 'Planlama' olduğunu ve önlemlerde 'Toplu Korunma' tedbirlerinin 'Kişisel Korunma'ya göre öncelikli olduğunu aklınızda bulundurun.
  • Bakanlığın Güvenlik Raporu incelemesinin sadece içerik ve asgari bilgi yeterliliği yönünden yapıldığını, tesisin mutlak güvenliğini onaylamak anlamına gelmediğini unutmayın.