← Ünite 3
İşletme Bilimlerine Giriş

Ünite 3: İşletmelerin Sınıflandırılması

SGK'nın Kuruluşu
16 Mayıs 2006 tarihinde 5502 sayılı kanunla Bağ-Kur, SSK ve Emekli Sandığı tek çatı altında toplanmıştır.
KOSGEB Küçük İşletme Tanımı
2022 yönetmeliğine göre çalışan sayısı 50 kişiden az ve yıllık net satış hasılatı 100 milyon TL'yi aşmayan işletmelerdir.
TÜBİTAK'ın Statüsü
TÜBİTAK, özel yasalarla kurulan ve tüzel kişiliğe sahip olan 'Özel Bütçeli Devlet İşletmeleri' kategorisindedir.
Yabancı Sermaye Örnekleri
Türkiye'de faaliyet gösteren Unilever Türkiye, Toyota Türkiye ve Marshall Boya yabancı sermayeli işletmelere örnektir.

Anahtar Kavramlar

Sanayi İşletmesiHam maddeyi fiziksel veya kimyasal süreçlerden geçirerek yeni bir ürün ortaya çıkaran işletmedir. Örnek: Otomobil montaj fabrikaları.
Ticaret İşletmesiÜretilmiş malların toptan veya perakende satışını yaparak üretici ile tüketici arasında aracılık eden işletmedir. Örnek: Süpermarketler.
Hizmet İşletmesiSomut olmayan, dokunulamayan ve biriktirilemeyen faydalar üreten işletmedir. Örnek: Bankalar ve hastaneler.
Özel İşletmeSermayesinin tamamı veya büyük bölümü özel kişilere ait olan, kâr amacı güden işletmedir.
Kamu İşletmesiSermayesinin büyük çoğunluğu devlete ait olan ve toplumsal faydayı gözeten işletmedir. Örnek: Posta işletmeciliği.
Karma İşletmeKamu ve özel sektörün ortak sermaye ile kurduğu ve yönetimi paylaştığı işletmedir.
Tek Kişi İşletmesiSahipliğin ve yönetimin tek bir kişide toplandığı, en basit ve eski işletme türüdür.
Kollektif ŞirketOrtakların sorumluluğunun sınırsız olduğu, birbirini tanıyan kişilerce kurulan şahıs şirketidir.
Anonim ŞirketSermayesi paylara bölünmüş, ortakların sorumluluğunun koydukları sermaye ile sınırlı olduğu sermaye şirketidir.
KooperatifOrtakların ekonomik çıkarlarını korumak için karşılıklı yardım ve dayanışma amacıyla kurulan kuruluştur.
Cüce İşletmeTek bir çalışanı dahi tam gün çalıştıramayacak kadar dar iş hacmine sahip işletmedir.
Küçük İşletmeKOSGEB kriterlerine göre çalışan sayısı 50'den az olan, esnek karar alma yeteneğine sahip işletmedir.
Dev İşletmeÇalışan sayısı 2000'den fazla olan, büyük çaplı yatırım gerektiren işleri yapan işletmedir.
Emek Yoğun İşletmeÜretim maliyetlerinde işçilik giderlerinin ve insan gücünün baskın olduğu işletmedir. Örnek: Tekstil atölyeleri.
Sermaye Yoğun İşletmeTesis, donanım ve otomasyonun üretimde baskın olduğu işletmedir. Örnek: Petrol rafinerileri.

Diğer Önemli Bilgiler

Vakıf İşletmesi Örneği

TED Kolejleri, Türk Eğitim Derneği'ne bağlı olarak faaliyet gösteren bir vakıf iktisadi işletmesidir.

Kooperatif Ortak Sayısı

Kooperatiflerin kurulabilmesi için yasal olarak en az yedi ortağın bir araya gelmesi gerekmektedir.

Büyük İşletme Ölçeği

Çalışan sayısı 250 ile 1999 arasında olan işletmeler, büyük işletme olarak sınıflandırılmaktadır.

Dev İşletme Örneği

Koç Holding, TÜPRAŞ, ASELSAN ve Ford Otosan, dev işletme kategorisinde değerlendirilen büyük ölçekli yapılardır.

Risturn Kavramı

Kooperatiflerde yıl sonu gelir-gider farkının, ortakların alışveriş oranına göre dağıtılması işlemidir.

Sermayesi Paylara Bölünmüş Komandit Şirket

En az beş kişiyle kurulan, yönetimi sınırsız sorumlu ortaklara ait olan ve Türkiye'de nadir kullanılan bir modeldir.

Orta Büyüklükteki İşletme Tanımı

KOSGEB'e göre çalışan sayısı 250'den az ve yıllık net satış hasılatı 500 milyon TL'yi aşmayan işletmelerdir.

Sınavda Dikkat Et

  • Sınıflandırma kriterlerini birbirine karıştırmayın; faaliyet alanı ile mülkiyet yapısı farklı kategorilerdir.
  • Anonim şirket ile Limited şirket arasındaki en temel farkın 'pay senedi' ve 'ortak sayısı' olduğunu unutmayın.
  • KOSGEB'in küçük ve orta ölçekli işletme sınırlarını (50 ve 250 çalışan) mutlaka ezberleyin.
  • Sermaye yoğun ve emek yoğun işletmelerin karşılaştırma tablosundaki 'temel girdi' farkına dikkat edin.
  • Kooperatiflerin kâr amacı gütmediğini ve 'risturn' kavramının sadece onlara özgü olduğunu hatırlayın.
  • Komandit şirketlerdeki 'komandite' (sınırsız) ve 'komanditer' (sınırlı) ayrımını karıştırmayın.