← Ünite 14
Makina ve Teçhizat

Ünite 14: Taşıma Sistemleri

Bitkisel Halat Mukavemet Kaybı
Bitkisel halatları çevresel etkilere karşı korumak amacıyla uygulanan zift emdirme işlemi, halatın mukavemetini %15 civarında azaltırken, halatın kendi ağırlığını %15 civarında artırmaktadır.
Çelik Tel Mukavemet Değerleri
Kaldırma makinalarında kullanılan çelik tel halatlar, mukavemeti 1600 ile 1800 N/mm2 arasında değişen, soğuk çekilmiş ya da haddelenmiş sade karbonlu çelik tellerden imal edilmektedir.
Çelik Halat Periyodik Kontrol Süresi
İş güvenliği standartlarına göre çelik tel halatların periyodik kontrolleri arasındaki süre kesinlikle 12 ayı aşmamalıdır. Çalışma şartlarının ağırlığına göre bu süre daha da kısaltılabilir.
Çelik Halat Aşınma Sınırı
Çelik tel halatların güvenli kullanımı için halat anma çapının en fazla %10'u kadar aşınma olmasına izin verilir. Bu aşınma sınırı aşıldığında halat derhal servisten alınmalıdır.

Anahtar Kavramlar

Taşıma TekniğiHer nevi malzemenin bir başka yere taşınmasını inceleyen bilim dalıdır. Yatay ve düşey doğrultularda yer değiştirme hareketi sağlayan sistemleri, makinaları ve yardımcı elemanları kapsar.
Kesikli TaşıyıcılarBelirli zaman aralıklarında çalışan ve iş bittikten sonra bir sonraki işe kadar durdurulan kaldırma makinalarıdır. Vinçler, krikolar, palangalar ve krenler bu gruba örnektir.
Sürekli TaşıyıcılarYükleri veya insanları kapalı devre çalışan kesintisiz aktarma mekanizmalarıyla taşıyan sistemlerdir. Konveyörler, döner tablalar ve karusel sistemleri bu grupta yer alır.
Bitkisel HalatlarMukavemetleri yüksek olmayan bitkilerin yaprak, kabuk veya köklerinden yapılan halatlardır. Kendir, manila, sisal ve pamuk gibi malzemelerden üretilerek hafif yüklerin taşınmasında kullanılırlar.
Çelik Tel HalatlarMukavemeti yüksek çelik tellerden üretilen, vinç ve kren gibi kaldırma makinalarında çekme ve kaldırma elemanı olarak geniş kullanım alanına sahip dayanıklı elemanlardır.
Kendir HalatKenevir bitkisinin liflerinden yapılan, kendi alanında yüksek çekme dayanımına sahip ancak suya karşı duyarlı olması nedeniyle kuruduktan sonra sertleşen bitkisel halat türüdür.
Manila HalatAbaka isimli bitkinin liflerinden yapılan, bal renginde ve bünyesindeki doğal yağ oranı sayesinde neme ve sıcaklığa karşı yüksek dayanım gösteren bitkisel halattır.
Sisal HalatKenevire benzeyen ve sağlam elyaf içeren, genellikle gemilerde hafif yüklerin naklinde kılavuz halatı olarak kullanılan bitkisel halat türüdür.
Pamuk HalatPamuk elyafından yapılan, manila ve sisal halatlarına göre çok daha yumuşak ve hafif olması nedeniyle gemilerde sancak savlolarında tercih edilen halattır.
KordonÇelik tel halatlarda, belirli sayıdaki tellerin bir çekirdek tel etrafında bir veya birkaç katlı olarak sarılmasıyla oluşturulan halat alt bileşenidir.
Düz Sarımlı HalatKordonların sarım yönü ile halatı oluşturan tellerin sarım yönünün aynı yönde (sS veya zZ) olduğu çelik halat sarım çeşididir.
Çapraz Sarımlı HalatKordonların sarım yönü ile halatı oluşturan tellerin sarım yönünün zıt yönlerde (sZ veya zS) olduğu çelik halat sarım çeşididir.
Kanca BloğuYük ile bağlama elemanı arasındaki irtibatı sağlayan, genellikle travers, kanca ve bağlama elemanlarından oluşan yük tutma mekanizmasıdır.
PalangaHareketli ve sabit makara gruplarından oluşan, çok büyük yüklerin küçük kuvvetlerle hareket ettirilmesini sağlayan mekanik sistemdir.
Kule VinçYüksek binaların inşaatında kullanılan, gövdesi kuleye benzeyen, bom ve denge ağırlığı yardımıyla yükleri yatay ve düşey eksende taşıyan sabit veya hareketli vinçtir.
Krenİki destek arasına asılı olan, üzerinde palangaların bulunduğu bir araba vasıtasıyla yükü hem yukarı kaldıran hem de yatay yönde hareket ettiren taşıma makinasıdır.
KonveyörDökme veya parça yükleri sabit bir hat üzerinde kesintisiz ve sürekli olarak taşımaya yarayan kapalı devre aktarma sistemidir.
Vidalı KonveyörÖzellikle kısa mesafelerde yatay, dikey veya eğimli açılarda tahıl gibi çok taneli dökme malzemelerin helezon vida yardımıyla taşınmasını sağlayan konveyör türüdür.

Diğer Önemli Bilgiler

Halat Tambur Güvenlik Rezervi

Kaldırma makinalarında kanca bloğu en alt seviyeye indirildiğinde dahi, halatın tambura bağlantı noktasına gelen yükü azaltmak amacıyla tambur üzerinde en az 2 sarım halatın çözülmeden kalması zorunludur.

Kule Vinç Rüzgar Çalışma Sınırı

Kule vinçler, yüksek yapıları ve geniş rüzgar maruziyet alanları nedeniyle rüzgar hızının 50 km/h ve üzerine çıktığı hava koşullarında iş güvenliği gereği kesinlikle çalıştırılmamalıdır.

Kule Vinç Taşıma Kapasiteleri

Yaygın olarak kullanılan standart kule vinçler, bomun en uç noktasında maksimum 1250 kg yük taşıyabilirken, gövdeye en yakın konumda bu taşıma kapasitesi 6000 kg seviyesine kadar çıkmaktadır.

Kurtarıcı Vinç Teknik Özellikleri

Dizel motorlu araçlara monte edilen kurtarıcı vinçlerin bom uzunlukları 10 ile 40 metre arasında değişmekte olup, kaldırma kapasiteleri ise 10 tondan 60 tona kadar ulaşabilmektedir.

Portal Kren Tasarım Sınırları

Liman ve tersanelerde kullanılan portal krenler, 120 metre açıklığa kadar inşa edilebilmekte ve bu devasa yapılar sayesinde tek seferde 800 tona kadar olan yükleri taşıyabilmektedir.

Bantlı Konveyör Eğim Açıları

Bantlı konveyörlerde bant yüzeyine uygulanan özel kaplamalar ve geometriler sayesinde normalde 22 derece olan maksimum taşıma eğimi, nemli malzemelerin taşınmasında 45 dereceye kadar yükseltilebilmektedir.

Konveyör ve Kamyon Maliyet Analizi

Gelişen teknoloji sayesinde bantlı konveyör sistemleri, bin kamyonluk bir yükü 50 kilometrelik bir mesafeye taşırken kamyonla taşımaya kıyasla tam 10 kat daha düşük maliyet sunmaktadır.

Zincir Aşınma ve Değişim Kriteri

Yuvarlak halkalı zincirlerin bakla kalınlığındaki aşınma miktarı anma çapının %10'unu (veya dörtte birini) geçtiğinde ya da toplam uzama miktarı %5'i aştığında zincir derhal değiştirilmelidir.

Yasal Kontrol Yönetmeliği

İş ekipmanlarının periyodik kontrolleri, 11/2/2004 tarihli ve 25370 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 'İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği' Madde 7 uyarınca yürütülür.

Sınavda Dikkat Et

  • Kule vinçlerin 50 km/h ve üzeri rüzgar hızlarında çalıştırılmaması gerektiğini unutmayın; sınavda iş güvenliği sınır değerleri sıklıkla sorulur.
  • Halat tamburunda kanca en alt seviyedeyken en az 2 sarım kalması kuralını aklınızda tutun; bu, mekanik emniyet sorularında kritik bir bilgidir.
  • Vinçlerin sadece dikey, krenlerin ise hem dikey hem yatay yönde hareket kabiliyeti olduğunu bilmek iki makine grubu arasındaki fark sorularını çözdürür.
  • Zift emdirilen bitkisel halatların mukavemetinin %15 azaldığını, ağırlığının ise %15 arttığını unutmayın; ters orantılı şıklar yanıltıcı olabilir.
  • Çelik halat aşınma sınırının anma çapının %10'u olduğunu ezberleyin; bu oran standart dışı kullanım sınır sorularında karşınıza çıkar.
  • Silikon bandın şekerleme/gıda, teflon bandın yüksek sıcaklık, kauçuk bandın ise ağır sanayi için kullanıldığını eşleştirerek çalışın.