← Ünite 13
Makina ve Teçhizat

Ünite 13: İş Makineleri Makina ve Teçhizat

1834 İlk Kazı Makinesi
Sanayi Devrimi'nin etkisiyle iş makineleri alanında yaşanan en büyük dönüm noktası, 1834 yılında dünyadaki ilk mekanik kazı makinesinin icat edilmesi olmuştur.
1976 Türkiye'de Üretim
Türkiye'deki yerli firmalar, sektöre ilk olarak yedek parça üreterek giriş yaptıktan sonra 1976 yılından itibaren ilk kez iş makinesi üretimine başlamışlardır.
1/3 Bakım Maliyeti Oranı
Yapılan sektörel istatistiklere göre, bir iş makinesinin çalışma ömrü boyunca yapılan toplam bakım masrafları, makinenin ilk satın alma bedelinin yaklaşık 3'te 1'ine ulaşmaktadır.
20 km/s Hız Sınırı
İş makinelerinin trafiğe açık tüm kara yollarında uymak zorunda oldukları yasal azami hız sınırı saatte 20 kilometre olarak belirlenmiştir.

Anahtar Kavramlar

İş MakinesiTarımdan savunma sanayiine kadar çok geniş bir alanda iş ve hizmet üreten, yol yapımı, toprak kazımı, yükleme ve taşıma gibi alanlarda kullanılan çok amaçlı motorlu araçlardır.
TraktörBirçok iş makinesinin ana gövdesini oluşturan, arkasına takılan sökücü, gevşetici veya silindir gibi ekipmanları çekme ve itme işlerinde kullanılan temel araçtır.
Loder (Yükleyici)Çok sert olmayan malzemelerin kazılması, taşınması, depolanması ve taşıtlara yüklenmesinde kullanılan, kesintili veya kesintisiz çalışabilen iş makinesidir.
Beko-LoderÖn tarafında yükleme yapabilen bir kepçe, arka tarafında ise kanal ve hendek kazabilen kazıcı mekanizması bulunan çok yönlü iş makinesidir.
EkskavatörDar alanlarda, yapı temellerinde ve tünellerde kendi bulunduğu zemin seviyesinin altında veya üstünde kazı, kırma ve yükleme yapabilen hareket kabiliyeti yüksek makinedir.
GreyderYol yapımında tesviye, bombe verme, karıştırma, malzeme yayma ve kar kürüme işlerinde kullanılan, hassas bir kazıyıcı bıçağa sahip iş makinesidir.
DozerArazi temizleme, yol açma, malzeme serme, zemin gevşetme ve kaya sökme işlerinde kullanılan, paletli veya lastikli çok güçlü bir iş makinesidir.
BuldozerDozer gövdesinin önüne makine boy eksenine dik ve sadece aşağı-yukarı hareket edebilen düz bir bıçak takılmasıyla oluşturulan iş makinesidir.
TiltdozerBıçağının bir ucu diğer ucuna göre yatayla belirli bir açıda hareket ettirilebilen, şev kesme ve yamaç kazılarında etkili olan dozer türüdür.
AngıldozerBıçağı makine boy eksenine göre sağa ve sola belirli açılarla döndürülebilen, malzemenin yana serilmesini kolaylaştıran dozer çeşididir.
Finisher (Asfalt Serme)Beton, asfalt veya mekanik stabilizasyon malzemelerini istenilen kalınlık, eğim ve pürüzsüzlükte zemine sermek için kullanılan yüksek kapasiteli makinedir.
FrezeYol zeminindeki eskiyen asfalt tabakasını kazıyarak söken ve söktüğü malzemeyi konveyör yardımıyla doğrudan kamyona yükleyen asfalt sökme makinesidir.
Yol Sıkıştırma SilindiriToprak, stabilize veya asfalt gibi serili malzemeleri statik ağırlığı veya vibrasyon/osilasyon sistemleri ile sıkıştıran iş makinesidir.
ForkliftAğır yükleri önündeki çatalları vasıtasıyla kaldıran, taşıyan ve özellikle raflara veya araçlara istiflemek için kullanılan iş makinesidir.
SkreyperSert zeminleri gevşettikten sonra kazıyan, malzemeyi kendi haznesinde taşıyan ve yola düzgün ve homojen şekilde seren iş makinesidir.
G Sınıfı Sürücü Belgesiİş makinesi operatörlük belgesine sahip olanların, lastik tekerlekli iş makineleriyle trafiğe açık kara yollarına çıkabilmeleri için almaları zorunlu olan ehliyet sınıfıdır.
Günlük Çalışma Defteriİş makinesinin günlük çalışma sürelerinin, yapılan kontrollerin ve tespit edilen arızaların operatör tarafından her gün düzenli olarak işlendiği resmi kayıt belgesidir.
S.O.S. Bakımİş makinelerinde olası büyük arızaların önüne geçmek amacıyla uygulanan, erken uyarı ve kestirimci analiz yöntemlerini içeren özel bir bakım stratejisidir.

Diğer Önemli Bilgiler

1,25 Katı Yük Testi

İş Ekipmanlarının Kullanımı Yönetmeliği'ne göre, kaldırma ekipmanları beyan edilen yükün en az 1,25 katını güvenli şekilde kaldırıp askıda tutabilmelidir.

TS EN 473 Standardı

Kaldırma araçlarının periyodik kontrollerini tahribatsız muayene yöntemiyle yapacak mühendis ve teknikerlerin bu standarda göre eğitim almış olmaları zorunludur.

1 Yıl Periyodik Kontrol Süresi

Standartlarda aksi belirtilmediği sürece forklift, transpalet, asansör ve yürüyen merdiven gibi kaldırma-iletme araçlarının periyodik kontrol süresi azami 1 yıldır.

6 Ay İskele Kontrolü

İnşaat şantiyelerinde kullanılan yapı iskelelerinin yasal olarak yapılması gereken periyodik kontrollerinin azami süresi 6 ay olarak belirlenmiştir.

İlkokul Mezuniyeti Şartı

2918 sayılı Trafik Kanunu uyarınca iş makinesi operatörlük belgesi alabilmek için adayların en az ilkokul mezunu olmaları yasal bir zorunluluktur.

2918 Sayılı Trafik Kanunu

27 Ekim 1996 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan bu kanunun 42. maddesiyle iş makinesi kullananların operatörlük belgesi ve G sınıfı ehliyet almaları zorunlu kılınmıştır.

10 km/s Yüklü Hız Sınırı

İş makinelerinin şantiye içi veya kapalı alanlardaki güvenli sürüş talimatlarına göre yüklü durumdaki azami hız sınırı saatte 10 kilometre ile sınırlandırılmıştır.

15 cm Güvenlik Mesafesi

Vinçten forkliftle yük alınırken yükün ağırlığı tam bilinmiyorsa, çatallar yere 15 cm yakın tutularak arka tekerleklerin kalkıp kalkmadığı test edilmelidir.

Sınavda Dikkat Et

  • İş makinelerinin trafiğe açık yollardaki hız sınırının 20 km/s, şantiye içi forklift sınırlarının ise yüklü 10 km/s ve boş 20 km/s olduğuna dikkat edin; sınavda bu hız limitleri karıştırılabilir.
  • Operatörlük belgesinin tek başına trafiğe çıkma yetkisi vermediğini, lastik tekerlekli araçlarla kara yoluna çıkmak için mutlaka 'G Sınıfı' ehliyete dönüştürülmesi gerektiğini unutmayın.
  • Kaldırma ekipmanlarının yük testlerinde yasal sınırın beyan edilen yükün '1,25 katı' olduğunu ve periyodik kontrollerinin standartta süre yoksa yılda bir kez yapılması gerektiğini aklınızda tutun.
  • Dozer çeşitlerini bıçak konumlarına göre ayırt edin: Buldozer düz bıçaklıdır, Tiltdozer dikeyde açılıdır, Angıldozer ise sağa-sola açılıdır. Sınavda bu farklar sıkça sorulur.
  • Bakım esnasında hidrolik sistemlerin hassasiyetinden dolayı üstüpü yerine bez veya kağıt peçete kullanılması kuralını ve bakım masraflarının makine bedelinin 1/3'ü olduğunu unutmayın.