← Ünite 1
Temel Bilgi Teknolojileri 1

Ünite 1: Bilgi Teknolojilerinde Temel Kavramlar

Davenport ve Prusak (1998)
Thomas H. Davenport ve Laurence Prusak, 1998 yılında yayınladıkları çalışmada verinin enformasyona dönüşmesi için amaca yöneltme, kategorize etme, hesaplama, düzeltme ve özetleme olmak üzere 5 aşamalı bir model sunmuşlardır.
Napier Kemikleri (1614)
John Napier tarafından 1614 yılında geliştirilen bu mekanik araç, logaritma prensiplerine göre çalışmaktadır. Veri işleme tarihindeki ilk mekanik hesaplama araçlarından biri olarak kabul edilir.
Blaise Pascal (1642)
Fransız matematikçi Blaise Pascal, 1642 yılında babasının vergi hesaplamalarına yardımcı olmak amacıyla tarihteki ilk mekanik hesaplama cihazını tasarlamış ve üretmiştir.
Herman Hollerith (1887)
Herman Hollerith, 1887 yılında verilerin kartlar üzerine delikler açılarak kaydedilmesini sağlayan delikli kart sistemini geliştirmiştir. Bu sistem, nüfus sayımı gibi büyük veri işlemlerinde devrim yaratmıştır.

Anahtar Kavramlar

VeriMetinler, sözcükler, rakamlar, resimler ve semboller şeklinde temsil edilen, tek başına hiçbir anlam ifade etmeyen ham gerçekliklerdir. Örneğin, bir öğrencinin okul numarası veya doğum tarihi tek başına bir veri örneğidir.
EnformasyonHam verilerin belirli bir amaca yönelik olarak hesaplama, sınıflandırma, sıralama ve özetleme gibi işlemlerden geçirilerek anlamlı hale getirilmiş şeklidir. Verilerin analiz edilerek olayları yorumlamaya uygun hale getirilmesiyle oluşur.
BilgiEnformasyonun insan aklı, tecrübesi, gözlemi ve eğitimi doğrultusunda anlamlandırılıp biçimlendirilmiş halidir. Yaşanılan durumları ve olayları yorumlayabilmek ve yönetebilmek için uygulanan aktif bir bakış açısıdır.
BilgelikOlası problemleri önceden öngörebilme, doğru ile yanlışı ayırt edebilme ve elde edilen bilgilere dayanarak en doğru kararı verebilme yeteneğidir. Belli bir uzmanlık alanındaki uzun yıllara dayanan tecrübeyle şekillenir.
Delikli Kart SistemiVerilerin kartlar üzerine belirli düzenlerde delikler açılarak kodlandığı ve kaydedildiği elektromekanik veri işleme yöntemidir. Herman Hollerith tarafından 1887 yılında geliştirilmiş olup, manuel yöntemlere göre çok daha hızlı ve güvenilirdir.
Transistörİkinci kuşak bilgisayarların temelini oluşturan, vakumlu tüplerin işlevini çok daha az enerjiyle, ısı üretmeden ve küçük boyutlarda gerçekleştiren yarı iletken elektronik devre elemanıdır. Bilgisayarların küçülmesinde devrimsel bir rol oynamıştır.
Entegre DevreÜçüncü kuşak bilgisayarlarda kullanılmaya başlanan, yüzlerce transistörün tek bir silikon çip üzerinde bir araya getirilmesiyle oluşturulan elektronik bileşendir. Bilgisayarların hızını artırırken maliyetlerini ciddi oranda düşürmüştür.
MikroişlemciAritmetik-mantık birimi ve kontrol biriminin tek bir yonga (çip) üzerine yerleştirilmesiyle üretilen dördüncü kuşak bilgisayarların kalbini oluşturan donanımdır. Bilgisayarların kişiselleşmesini ve evlere girmesini sağlamıştır.
Analog BilgisayarSıcaklık dalgalanmaları, basınç veya voltaj değişimleri gibi sürekli değişen fiziksel değerleri ölçmek ve işlemek için üretilmiş bilgisayarlardır. Günümüzde kullanılan osiloskoplar bu bilgisayar türünün en belirgin örneğidir.
Hibrit BilgisayarHem analog hem de dijital bilgisayarların özelliklerini bünyesinde barındıran melez sistemlerdir. Hastanelerde hastanın hayati bulgularını ölçen ve bunları ekranda sayısal değerlere dönüştüren tıbbi cihazlar bu sınıfa girer.
İstemci-Sunucu MimarisiBir ana bilgisayarın (sunucu) yönetici konumunda olduğu ve diğer bilgisayarların (istemci) bu sunucudan veri talep ettiği ağ yapısıdır. İstemci ihtiyacı olan veriyi sunucudan ister, sunucu da bu isteğe yanıt vererek veriyi gönderir.
Türdeş (Peer to Peer) MimariAğda yer alan tüm bilgisayarların hiyerarşik bir yapı olmaksızın eşit konumda bulunduğu, her bilgisayarın hem istemci hem de sunucu olarak görev yapabildiği ağ mimarisidir. Kurulum maliyeti düşük ve hızlıdır ancak merkezi güvenliği zayıftır.

Diğer Önemli Bilgiler

Mark-1 Bilgisayarı (1937)

Howard Hathaway Aiken öncülüğünde 1937 yılında geliştirilen Mark-1, delikli kartlarla çalışan ilk otomatik dijital bilgisayardır. Elektromekanik röleler kullanarak karmaşık trigonometrik fonksiyonları çözebilmiştir.

Atanasoff Berry Computer (1937)

John Vincent Atanasoff ve Clifford Berry tarafından 1937 yılında tasarlanan ABC, tarihteki ilk prototip elektronik bilgisayardır. Özel amaçlı matematiksel hesaplamaları gerçekleştirmek üzere üretilmiştir.

IBM'in Fiyatlandırma Kararı (1969)

IBM firması 1969 yılında donanım ve yazılım ürünlerini ayrı ayrı fiyatlandıracağını açıklamıştır. Bu karar, dünya genelinde bağımsız yazılım firmalarının kurulmasını ve yazılım sektörünün hızla gelişmesini tetiklemiştir.

BASIC Programlama Dili

Üçüncü kuşak bilgisayarlar döneminde, herkesin kolayca bilgisayar programı yazabilmesini sağlamak amacıyla geliştirilen, açılımı 'Beginner's All-Purpose Symbolic Instruction Code' olan dildir.

Victor Poor ve Mikroişlemci Fikri

Mühendis Victor Poor, her özel bilgisayar tasarımı için ayrı devre tasarlamak yerine, aritmetik-mantık ve kontrol birimlerini tek bir yongada birleştirme fikrini ortaya atarak Intel ile modern mikroişlemcilerin doğuşunu sağlamıştır.

Sınavda Dikkat Et

  • Veri, enformasyon, bilgi ve bilgelik sıralamasını (Bilgi Hiyerarşisi) mutlaka ezberleyin; sınavda hiyerarşik sıra sorulabilir.
  • Davenport ve Prusak'ın veriyi enformasyona dönüştürme aşamalarını (5 madde) isimsel olarak bilin, araya yabancı bir kavram eklenerek soru oluşturulabilir.
  • Bilgisayar kuşaklarının ayırt edici donanımlarını (1. Kuşak: Vakum Tüpü, 2. Kuşak: Transistör, 3. Kuşak: Entegre Devre, 4. Kuşak: Mikroişlemci) eşleştirme soruları için mutlaka aklınızda tutun.
  • IBM'in 1969 yılındaki yazılım ve donanımı ayrı fiyatlandırma kararı, yazılım sektörünün doğuşunu sağlayan kritik bir tarihi olaydır, sınavda çıkma ihtimali yüksektir.
  • Analog, dijital ve hibrit bilgisayarların çalışma prensiplerini ve hastane cihazı gibi somut örneklerini ayırt edin; senaryolu sorularda karşınıza gelecektir.
  • Ağ mimarilerinden İstemci-Sunucu ile Türdeş mimari arasındaki hiyerarşi farkına dikkat edin; eşitlikçi olanın Türdeş mimari olduğunu unutmayın.