← Ünite 3
Tıbbi Terminoloji

Ünite 3: Solunum sistemi ile ilgili tıbbi terimler

Yetişkinlerde Solunum Sıklığı
Sağlıklı ve dinlenme halindeki yetişkin bir bireyde bir dakikadaki normal solunum sayısı 12 ile 20 arasındadır. Bu sayı bebeklerde dakikada 18-24, çocuklarda ise 16-22 seviyesindedir.
Tek Nefeste Alınan Hava Hacmi
İnsan vücudunda normal bir solunum döngüsü sırasında akciğerlere alınan ve dışarı verilen hava hacmi (tidal volüm) yaklaşık olarak 500 mililitre (ml) olarak ölçülmüştür.
Trakeanın Boyutları ve Yapısı
Nefes borusu (trakea), 6. boyun omuru seviyesinden başlayan, yaklaşık 10-12 cm uzunluğunda ve 2.5 cm çapında, 16-20 adet hyalin kıkırdak halkadan oluşan bir borudur.
Sağ ve Sol Bronş Farkı
Sağ ana bronş sol ana bronşa göre daha kısa, daha geniş ve daha dik açılıdır. Bu nedenle solunum yollarına kaçan yabancı cisimler %80'in üzerinde bir oranla sağ akciğere kaçar.

Anahtar Kavramlar

AlveolBronşiyollerin uçlarında yer alan, tek katlı yassı epitelden oluşmuş ve etrafı kılcal damarlarla çevrili hava kesecikleridir. Akciğerlerde gaz alışverişinin (O2 ve CO2 değişimi) gerçekleştiği temel fonksiyonel birimlerdir.
Plevra (Pleura)Akciğerlerin dış yüzeyini ve göğüs boşluğunun iç yüzeyini saran çift katlı seröz zardır. Akciğer dokusunu saran yaprağına pleura visceralis, göğüs duvarını saran yaprağına ise pleura parietalis denir.
İnspirasyonDiyafram ve kaburgalar arası kasların kasılmasıyla göğüs boşluğu hacminin artması ve dışarıdaki havanın akciğerlere çekilmesi sürecidir. Aktif bir kas kasılması gerektiren nefes alma işlemidir.
EkspirasyonSolunum kaslarının gevşemesiyle göğüs kafesi hacminin azalması ve akciğerlerdeki havanın dışarıya verilmesi sürecidir. Dinlenme durumunda genellikle pasif bir mekanizmayla gerçekleşen nefes verme işlemidir.
EpiglottisYutkunma esnasında gırtlak (larinks) girişini kapatarak yiyecek ve içeceklerin soluk borusuna kaçmasını engelleyen yaprak şeklindeki kıkırdak kapaktır.
Bifurcatio TracheaSoluk borusunun (trakea) dördüncü göğüs omuru hizasında sağ ve sol olmak üzere iki ana bronşa ayrıldığı çatal şeklindeki anatomik bölgedir.
SürfaktanAlveollerde bulunan Tip II epitel hücreleri tarafından salgılanan, alveol içi yüzey gerilimini azaltarak akciğerlerin sönmesini (kollaps) engelleyen fosfolipid yapısındaki maddedir.
MediastinumGöğüs boşluğunda sağ ve sol akciğerler arasında kalan; kalp, büyük damarlar, trakea ve yemek borusu gibi hayati organları barındıran orta bölmedir.
Tidal VolümKişinin dinlenme halindeyken gerçekleştirdiği normal bir soluk alma veya verme işlemi sırasında akciğerlerine giren ya da çıkan hava miktarıdır; yetişkinlerde yaklaşık 500 ml'dir.
SpirometreAkciğerlerin kapasitesini, içeri giren ve dışarı çıkan hava hacmindeki değişimleri ölçmek ve kaydetmek amacıyla kullanılan tıbbi ölçüm cihazıdır.
Siyanoz (Cyanosis)Kandaki oksijen miktarının yetersiz olması veya dokularda oksijenin azalması sonucu deri ve mukozaların mavi-mor renk alması durumudur.
Dispne (Dyspnea)Kişinin nefes alıp vermede zorluk yaşaması, solunumun güçleşmesi ve buna bağlı olarak gelişen nefes darlığı semptomudur.
Atelektazi (Atelectasia)Akciğer dokusunun veya bir kısmının havasız kalarak büzüşmesi, sönmesi ve bu nedenle solunum fonksiyonunu yerine getirememesi durumudur.
Hemoptizi (Hemoptysis)Solunum yollarından veya akciğerlerden kaynaklanan kanın, öksürük eşliğinde ağız yoluyla dışarı atılması, kan tükürme durumudur.
Trakeostomi (Tracheostomy)Hava yolunun açık tutulması amacıyla soluk borusunun (trakea) cerrahi bir işlemle boyun ön duvarından dışarıya doğru ağızlaştırılması işlemidir.

Diğer Önemli Bilgiler

Akciğer Lob Sayıları

İnsan vücudunda sağ akciğer üst, orta ve alt olmak üzere 3 lobdan oluşurken; sol akciğer kalbe komşu olması ve yer açması amacıyla sadece üst ve alt olmak üzere 2 lobdan oluşur.

Alveol Sayısı ve Yüzey Alanı

İnsan akciğerlerinde gaz alışverişini sağlayan alveol sayısı 200 ile 600 milyon arasındadır. Bu alveollerin toplam gaz değişim yüzey alanı yaklaşık 200 metrekareye ulaşmaktadır.

Adli Tıpta Akciğer Yüzme Testi

Hiç nefes almamış bir bebeğin akciğeri suda batarken, bir kez bile nefes almış bebeğin akciğerinde hava kalacağı için suda yüzer. Bu durum adli tıpta bebeğin canlı doğup doğmadığını belirlemede kullanılır.

Karbondioksit ve Kan pH İlişkisi

Kandaki karbondioksit miktarı arttığında kanın pH değeri düşer ve asitlik artar. Beyindeki solunum merkezi bu düşüşü algılayarak solunumu hızlandırır ve CO2'in dışarı atılmasını sağlar.

Bronkoskopi İşlemi

Bronchoscope adı verilen bükülebilir ışıklı bir aletle solunum yollarına girilerek bronşların içinin doğrudan görsel olarak incelenmesi ve yabancı cisimlerin çıkarılması işlemine bronchoscopy denir.

Pneumoconiosis Hastalığı

Kömür, asbest veya silis gibi belirli endüstriyel tozların uzun süre boyunca solunması sonucunda akciğer dokusunda birikerek harabiyet yaratmasıyla oluşan meslek hastalığı grubudur.

Torasentez İşlemi (Thoracentesis)

Tanı koymak veya akciğeri rahatlatmak amacıyla göğüs duvarından özel bir iğneyle girilerek plevra yaprakları arasında biriken sıvının çekilmesi işlemidir.

Sınavda Dikkat Et

  • Sağ ve sol ana bronşların anatomik farklarına çok dikkat edin; sağ bronş daha dik, kısa ve geniş olduğu için yabancı cisimler buraya kaçar.
  • Epistaxis (burun kanaması) ile Hemoptysis (öksürükle ağızdan kan gelmesi) terimlerini karıştırmayın, sınavlarda sıkça ayırt edici soru olarak gelir.
  • Solunum sayılarının yaş gruplarına göre dağılımını iyi ezberleyin; yetişkinlerde 12-20, bebeklerde 18-24, çocuklarda 16-22'dir.
  • Plevra yapraklarını karıştırmayın; akciğere yapışık olan iç yaprak 'visceralis', göğüs duvarını döşeyen dış yaprak ise 'parietalis'tir.
  • Solunum merkezini uyaran temel faktörün oksijen azlığı değil, karbondioksit artışına bağlı kan pH'ının düşmesi (asitlik artışı) olduğunu unutmayın.
  • Akciğer lob sayılarını karıştırmayın; sol akciğer kalbe yer açmak için 2 loblu, sağ akciğer ise daha büyük olup 3 lobludur.