← Ünite 6
Pazarlama İlkeleri

Ünite 6: Pazar Talebinin Ölçümü ve Tahmini

Delphi Yönteminin Kökeni
Delphi yöntemi 1960'lı yıllarda Helmer ve Dalkey tarafından geliştirilmiştir. Uzmanların görüşlerini anonimleştirerek grup baskısını ortadan kaldırmayı amaçlayan bir tekniktir.
Senaryo Analizinin Gelişimi
Senaryo analizi, 1967 yılında Kahn tarafından tahmin araştırmalarına kazandırılmıştır. Gelecekteki olası olaylar dizisini varsayımlara dayalı olarak kurgulayan bir yöntemdir.
Zaman Serisi Veri Gereksinimi
Zaman serisi analizi ile sağlıklı bir tahmin yapabilmek için geçmişe dönük en az 10 yıllık düzenli satış verisine ihtiyaç duyulmaktadır.
Pazar Tanımı
Bir pazar; bir mala ihtiyacı olan, onu satın alacak parası bulunan ve bu parayı harcamaya istekli kişi ve örgütlerin oluşturduğu topluluktur.

Anahtar Kavramlar

Pazar PotansiyeliBir pazarda belirli şartlar altında ulaşılabilecek en üst talep sınırıdır. Örneğin, bir ülkedeki tüm potansiyel akıllı telefon kullanıcılarının toplamı pazar potansiyelini oluşturur.
Gerçekleşen TalepPotansiyel pazar içerisinden, ürünü satın almaya niyetli ve satın alma gücü olan tüketicilerin oluşturduğu taleptir. Bir otomobil markasının yıl içinde fiilen sattığı araç sayısı buna örnektir.
İşletme TalebiToplam pazar talebinden işletmenin pazarlama çabalarıyla elde ettiği paydır. Bir içecek firmasının, toplam pazarın %20'sine sahip olması işletme talebini gösterir.
Satış TahminiTalep tahmininin bir sonucu olarak, işletmenin belirli bir dönemde satmayı hedeflediği miktardır. Şirketin gelecek yıl için belirlediği 10.000 adetlik satış hedefi bir satış tahminidir.
Delphi YöntemiUzmanların görüşlerini anonim anketler yoluyla alarak fikir birliği sağlama tekniğidir. Yeni bir teknolojik ürünün 10 yıl sonraki pazar payını tahmin etmek için uzmanlara anket gönderilmesi buna örnektir.
Zaman Serisi AnaliziGeçmişteki verilerin tarihsel sırayla incelenerek geleceğin tahmin edilmesidir. Bir mağazanın son 5 yıllık aylık satış verilerine bakarak gelecek ayın satışını tahmin etmesi buna örnektir.
TrendZaman serisinin uzun dönemli artış veya azalış eğilimidir. Türkiye'de son 20 yılda internet kullanımının sürekli artış göstermesi bir trenddir.
Mevsimsel HareketlerYılın belirli dönemlerinde düzenli olarak tekrarlanan talep değişimleridir. Dondurma satışlarının yaz aylarında artıp kış aylarında azalması mevsimsel bir harekettir.
Rassal HareketlerTalep üzerinde etkisi olan bilinen tüm faktörlerden arındırıldığında geriye kalan, tesadüfi ve açıklanamayan değişimlerdir. Beklenmedik bir doğal afet sonrası satışların aniden düşmesi buna örnektir.
Üstel DüzeltmeGeçmiş verilere farklı ağırlıklar vererek yapılan tahmin yöntemidir. Yakın tarihli verilere daha fazla ağırlık verilerek tahminin güncel tutulması sağlanır.
Regresyon AnaliziBağımlı değişken ile bir veya daha fazla bağımsız değişken arasındaki ilişkiyi matematiksel olarak inceleyen yöntemdir. Reklam harcamalarının (bağımsız) satışlar (bağımlı) üzerindeki etkisinin hesaplanmasıdır.
Korelasyon AnaliziDeğişkenler arasındaki ilişkinin derecesini belirleyen istatistiksel yöntemdir. Fiyat artışı ile talep düşüşü arasındaki ilişkinin ne kadar güçlü olduğunun ölçülmesidir.
Nominal Grup YöntemiUzmanların bir araya gelerek fikirlerini sunduğu, tartıştığı ve oylama ile karar verdiği yöntemdir. Bir ürünün fiyat stratejisini belirlemek için yöneticilerin toplantı yapmasıdır.
Box-Jenkins YöntemiKısa dönemli tahminlerde kullanılan, durağan seriler üzerinde etkili olan karmaşık bir stokastik modeldir. Mevsimsellikten arındırılmış satış verilerinin analizi için kullanılır.
Mekanik YöntemBir sonraki dönem tahminini, en son gerçekleşen değer olarak kabul eden en basit yöntemdir. Geçen ay 500 adet satıldıysa, bu ay da 500 adet satılacağının varsayılmasıdır.
Devirsel HareketlerBir trend etrafında birkaç yılda bir görülen, genellikle ekonomik konjonktüre bağlı değişimlerdir. Ekonomik kriz dönemlerinde lüks tüketim mallarına olan talebin azalması buna örnektir.

Diğer Önemli Bilgiler

Tahmin Sürecinin Aşamaları

Talep tahmin süreci toplam 7 aşamadan oluşur. Bunlar; amaç belirleme, dönem seçimi, yöntem seçimi, veri toplama, test, çözüm ve izlemedir.

Mevsimsel Hareket Örnekleri

Restoranlarda öğle saatlerinde, otellerde yaz mevsiminde ve kuaförlerde hafta sonlarında görülen talep artışları mevsimsel hareketlere somut örneklerdir.

Sayısal Olmayan Yöntemlerin Avantajı

Sayısal olmayan yöntemler, geçmiş verilerin olmadığı veya çevresel koşulların çok hızlı değiştiği durumlarda düşük maliyetle hızlı fikir üretilmesini sağlar.

Box-Jenkins'in Sınırları

Box-Jenkins yönteminin uygulanabilmesi için verilerin durağan olması gerekir. Eğer seri durağan değilse, önce periyodik dalgalanmalardan arındırılmalıdır.

Satış Gücü Grupları Yöntemi

Bu yöntem, satış elemanlarının sahadaki gözlemlerini kullanır. Ancak satış elemanlarının kotayı tutturmak için tahmini düşük gösterme riski bulunmaktadır.

Ekonometrik Modellerin Zorluğu

Ekonometrik modeller, çok bilinmeyenli denklem sistemleri içerir. Bu nedenle kullanımı uzmanlık gerektirir ve yanlış veri girişi hatalı sonuçlara yol açar.

Tahmin Hataları

Tahminlerde mükemmelliğe ulaşmak imkansızdır. Bu nedenle, 'Bu tahmin ne ölçüde hata içeriyor?' sorusu her zaman sorulmalıdır.

Pazarlama Harcamaları ve Talep

Sektörel pazarlama harcamaları talebi artırır ancak belirli bir seviyeden sonra bu harcamalar benzer düzeyde talep artışı yaratmaz, doyuma ulaşır.

Sınavda Dikkat Et

  • Tahmin yöntemlerini 'sayısal' ve 'sayısal olmayan' olarak net bir şekilde ayırın; sınavda yöntemlerin hangi gruba girdiği sıkça sorulur.
  • Zaman serisi bileşenlerini (Trend, Mevsimsel, Devirsel, Rassal) ezberleyin; her birinin tanımı ve örnekleri farklıdır.
  • Tahmin sürecinin 7 aşamasını sırasıyla bilin; özellikle ilk aşamanın 'amacın belirlenmesi' olduğunu unutmayın.
  • Delphi yöntemi ile Nominal grup yöntemi arasındaki 'etkileşim' farkına dikkat edin; Delphi anonimdir, Nominal grup tartışmalıdır.
  • Talep kavramının dar ve geniş anlamdaki tanımlarını karıştırmayın; geniş anlam 'satın alma gücü', dar anlam 'fiyat düzeyi' ile ilgilidir.
  • Tahmin yöntemlerinin seçim kriterlerini (maliyet, doğruluk, zaman, bilgisayar desteği vb.) gözden geçirin; 'kuruluş yılı' gibi çeldiricilere dikkat edin.