Ünite 1: Bilim ve Bilimlerin Sınıflandırılması — Önemli Kavramlar

Doğru bilgiye ulaşmak için kullanılan, deney ve gözleme dayalı, sistemli ve denetlenebilir prosedürler bütünüdür. Örneğin, bir araştırmacının hipotezini test etmek için kontrollü deneyler yapması bu yöntemin bir parçasıdır.

Bilimsel önermelerin doğrudan veya dolaylı olarak gözlenebilir gerçekliklere dayanmasıdır. Örneğin, 'su 100 derecede kaynar' önermesi gözlemlenebilir bir olguya dayandığı için olgusaldır.

Tekil olaylardan hareketle genel yasalara ulaşma sürecidir. Bilimde gözlemlerden genel bir teoriye geçişte sıkça kullanılır.

Genel ilkelerden veya yasalardan hareketle özel durumlar hakkında çıkarım yapma sürecidir. Matematiksel ispatlarda temel yöntemdir.

Sadece gözlemlenebilir ve ölçülebilir olguların gerçek bilgi olduğunu savunan bilim anlayışıdır. Metafiziksel çıkarımları bilim dışı kabul eder.

Konusunu doğadan almayan, tamamen soyut ve zihinsel üretimler olan matematik ve mantık gibi alanlardır. Sembolik bir dil kullanırlar.

Canlı ve cansız varlıkları, evrenin işleyişini inceleyen fizik, kimya ve biyoloji gibi alanlardır. Kesin ve değişmez yasalara ulaşmayı hedeflerler.

Toplum içindeki insan davranışlarını, kültürel ve ekonomik yapıları inceleyen bilimlerdir. İnsanın iradesi nedeniyle değişkenlik gösterebilirler.

Araştırmanın başında ortaya atılan, doğruluğu henüz test edilmemiş geçici önermedir. Deneylerle doğrulanırsa teoriye dönüşebilir.

Olgular arasındaki ilişkileri açıklayan, sistemli ve kanıtlanmış genel açıklama modelidir. Bilimde son nokta değil, sürekli geliştirilmeye açıktır.

Doğa olaylarının belirli koşullar altında nasıl gerçekleştiğini ifade eden değişmezlik gösteren genel ilişkilerdir. Newton'ın hareket yasaları buna örnektir.

Bilimsel çalışmanın kişisel önyargılardan, duygulardan ve değer yargılarından arındırılarak yürütülmesidir. Bilim insanının tarafsız kalma çabasıdır.

Bir olgunun ne olduğunu, özelliklerini ve yapısını ayrıntılı olarak tanımlama sürecidir. Bilimin ilk aşamalarından biridir.

Bilimsel yasalardan hareketle, gelecekte meydana gelebilecek olaylar hakkında tahminde bulunma yetisidir. Bilimin kontrol işleviyle doğrudan ilişkilidir.

Bilimsel yöntemleri kullanmayan, doğrulanabilirliği olmayan ve bilimsel görünmeye çalışan ancak bilimsel ölçütleri karşılamayan alanlardır (örneğin astroloji).