İnfografik
← Ünite 6
Temel Bilgi Teknolojileri 2

Ünite 6: Bilgisayar Virüsleri ve Antivirüs Programları

Melissa Virüsü (1999)
1999 yılında ortaya çıkan Melissa, en bilinen makro virüsü örneğidir. Bir Word belgesi içine gizlenen bu virüs, belge açıldığı anda kullanıcının rehberindeki ilk 50 kişiye otomatik olarak kendisini e-posta ile göndererek yayılmıştır.
WannaCry Saldırısı (2017)
2017 yılında patlak veren WannaCry fidye yazılımı saldırısı, dünya çapında hastaneleri, otomobil fabrikalarını ve devlet kurumlarını hedef alarak verileri şifrelemiş ve siber güvenliğin önemini küresel ölçekte göstermiştir.
Mirai Botneti
Mirai botneti, özellikle zayıf şifrelere sahip internete bağlı kameraları ve modemleri (IoT cihazlarını) ele geçirerek zombi cihaza dönüştürmüş ve tarihin en büyük internet kesintilerinden birine yol açmıştır.
Pegasus Casus Yazılımı
Hedeflenen mobil cihazların mikrofonuna, kamerasına ve tüm mesajlaşma uygulamalarına sızarak çalışan Pegasus, dünyanın en tehlikeli ve gelişmiş gözetleme araçlarından biri olarak kabul edilmektedir.

Anahtar Kavramlar

Kötü Amaçlı Yazılım (Malware)Kullanıcı rızası dışında sistem kaynaklarını tüketmek, hassas verileri sızdırmak veya sistem mimarisini tamamen işlevsiz kılmak üzere programlanmış tüm zararlı yazılımların genel adıdır. Klasik virüslerden otonom solucanlara kadar geniş bir yelpazeyi kapsar.
Dosya VirüsleriÖzellikle .exe ve .com uzantılı çalıştırılabilir dosyalara sızan ve bu dosyalar kullanıcı tarafından çalıştırılana kadar sessizce bekleyen virüs türüdür. Dosya açıldığı an virüs devreye girerek sisteme hızla yayılır.
Makro VirüsleriMicrosoft Word, Excel veya PowerPoint gibi ofis belgelerinin içindeki otomatik komut dizilerini (makroları) hedef alan virüs türüdür. Bu belgelerin açılması veya belirli bir tuşa basılmasıyla tetiklenirler.
Önyükleme (Boot) VirüsleriBilgisayarın başlangıç aşamasını belirleyen boot sektörüne yerleşen virüslerdir. İşletim sistemi ve antivirüs programları henüz devreye girmeden, en erken aşamada aktif hale gelerek sistem kontrolünü ele geçirirler.
Polimorfik VirüslerHer yeni dosyaya bulaştıklarında veya her kopyalamada kendi imza kodlarını ve dijital kimliklerini otomatik olarak değiştiren virüslerdir. Bu sayede imza tabanlı çalışan geleneksel antivirüs yazılımlarını atlatabilirler.
Ağ VirüsleriFiziksel bir disk veya USB belleğe ihtiyaç duymadan, doğrudan kablolu veya kablosuz ağ trafiğini kullanarak ağa bağlı diğer cihazlara çok hızlı bir şekilde sızabilen virüs türüdür.
DOS VirüsleriGenellikle metin dosyası olarak kodlanıp .bat uzantısıyla kaydedilen, Windows'un batch özelliğini kullanarak sistem dosyalarını bozan ve cihazı işlevsiz hale getiren küçük boyutlu virüslerdir.
Solucanlar (Worms)Bir dosyaya tutunma ihtiyacı duymadan ve kullanıcı müdahalesi olmadan ağlar üzerinden otonom şekilde yayılabilen kötü amaçlı yazılımlardır. Kendilerini kopyalayarak ağ trafiğini tıkar ve sistemi yavaşlatırlar.
Truva Atları (Trojans)Kendilerini faydalı veya güvenilir bir yazılım gibi maskeleyerek sisteme sızan aldatıcı yazılımlardır. Çalıştırıldıklarında arka planda saldırganların sisteme erişmesini sağlayan bir arka kapı açarlar.
Fidye Yazılımları (Ransomware)Bulaştığı sistemdeki tüm değerli dosyaları güçlü algoritmalarla şifreleyerek erişilemez kılan ve dosyaların açılması karşılığında kullanıcıdan fidye talep eden siber tehdit yazılımlarıdır.
BotnetSaldırganlar tarafından gizlice ele geçirilerek zombi cihaza dönüştürülmüş binlerce bilgisayarın tek bir merkezden yönetildiği devasa ağlardır. Genellikle büyük çaplı toplu siber saldırılarda kullanılırlar.
Reklam Yazılımları (Adware)Kullanıcının isteği dışında sürekli olarak reklam içerikleri ve pop-up pencereleri sunan, internet tarayıcı ayarlarını değiştirebilen ve sistem kaynaklarını tüketerek bilgisayarı yavaşlatan yazılımlardır.
Casus Yazılımlar (Spyware)Kullanıcının tüm dijital ayak izlerini ve klavye vuruşlarını (keylogger) gizlice takip ederek banka şifreleri gibi hassas bilgileri toplayıp uzak bir sunucuya ileten gözetleme araçlarıdır.
Güvenlik Duvarı (Firewall)Önceden tanımlanmış güvenlik kuralları çerçevesinde bir ağa gelen ve ağdan giden veri paketlerini denetleyen, yetkisiz erişimleri engelleyerek sistemi dış tehditlere karşı izole eden güvenlik sistemidir.
Karantinaya AlmaAntivirüs programlarının şüpheli veya zararlı bir dosya tespit ettiğinde, bu dosyanın diğer sistem dosyalarına zarar vermesini engellemek amacıyla onu izole edilmiş, güvenli bir alana taşıması işlemidir.

Diğer Önemli Bilgiler

Storm Worm ve Virlock

Polimorfik yapıları sayesinde her bulaşmada imza kodlarını değiştirerek geleneksel antivirüs yazılımlarına yakalanmadan uzun süre yayılmayı başarmış en bilinen polimorfik virüs örnekleridir.

Nimda ve SQLSlammer

Fiziksel bir taşıyıcıya ihtiyaç duymadan, doğrudan ağ trafiği ve açık kapılar üzerinden yayılarak dünya genelinde bilgisayar ağlarını felç etmiş en ünlü ağ virüsü örnekleridir.

MS-Blaster ve Sasser

Bilgisayarlardaki sistem açıklarını bularak bir cihazdan diğerine otonom şekilde geçiş yapan ve internet trafiğini tıkayarak sistemleri yavaşlatan en bilinen solucan (worm) örnekleridir.

Zeus (Zbot) Truva Atı

Dünya genelinde en yaygın bilinen Truva Atı yapılarından biri olup, sisteme sızdıktan sonra saldırganların uzaktan erişimi için arka kapılar açan tehlikeli bir kötü amaçlı yazılımdır.

Polyboot.B ve AntiEXE

Sabit diskin başlangıç kodlarını (boot sektörünü) manipüle ederek işletim sistemi henüz yüklenmeden belleğe yerleşen ve bilgisayarın temel işleyişini kontrol altına alan önyükleme virüsleridir.

Randex, Meve ve MrKlunky

Çalıştırılabilir .exe ve .com uzantılı dosyaların içerisine gizlenerek yayılan ve siber güvenlik literatüründe en sık karşılaşılan klasik dosya virüsü örnekleri arasında yer alan yazılımlardır.

Trend Micro Kurulumu

Antivirüs programlarının kurulum aşamalarını gösteren Trend Micro örneğinde, kurulum tamamlandıktan sonra yazılımın sisteme tam entegre olabilmesi için bilgisayarın yeniden başlatılması (Restart) zorunludur.

Sınavda Dikkat Et

  • Dosya virüslerinin .exe ve .com uzantılı dosyaları hedef aldığını unutmayın. Sınavda dosya uzantıları üzerinden soru gelebilir.
  • Melissa'nın bir makro virüsü, WannaCry'ın bir fidye yazılımı ve Mirai'nin bir botnet örneği olduğunu mutlaka hafızanızda tutun.
  • Önyükleme (boot) virüslerinin işletim sisteminden ve antivirüslerden bile önce aktif olduğunu bilin; bu, ayırt edici bir sınav bilgisidir.
  • Solucanların (worms) otonom yayılma özelliğine sahip olduğunu ve bir dosyaya tutunma ihtiyacı duymadığını unutmayın.
  • Polimorfik virüslerin her kopyalamada imza kodunu değiştirdiğini ve bu yüzden geleneksel antivirüsleri atlattığını aklınızda bulundurun.
  • Antivirüslerin en büyük dezavantajının sistem kaynaklarını (CPU ve RAM) tüketerek bilgisayarı yavaşlatması olduğu bilgisini unutmayın.