Ana Sayfa » Atatürk Üniversitesi ATA AÖF » İşletme Lisans Programı » Türk Dili 2

Ünite 1: Yazım Kuralları — Doğru/Yanlış

Gösterilen tanım o kavrama ait mi? 17 soru var.

1 / 170 doğru

Düzeltme İşareti (Nispet İnceltme)

Yazılışları aynı, anlamları ve okunuşları farklı olan kelimeleri ayırt etmek veya yabancı dillerden geçen kelimelerdeki ince sesleri belirtmek için harflerin üzerine konulan işarettir. Metindeki 'hâl' (durum) ve 'hal' (sebze satılan yer) kelimeleri arasındaki farkı göstermek için kullanılır.

Düzeltme İşareti (Nispet İnceltme) — Yazılışları aynı, anlamları ve okunuşları farklı olan kelimeleri ayırt etmek veya yabancı dillerden geçen kelimelerdeki ince sesleri belirtmek için harflerin üzerine konulan işarettir. Metindeki 'hâl' (durum) ve 'hal' (sebze satılan yer) kelimeleri arasındaki farkı göstermek için kullanılır.

Bulunma Hâli Eki (-da / -de) — Cümlede nesne veya yüklemin gerçekleştiği yeri ya da zamanı bildiren, eklendiği isme bitişik yazılan ve ünsüz benzeşmesine uğrayarak '-ta / -te' şeklini de alabilen çekim ekidir. 'Evde kalmak', 'ayakta durmak' ve 'yurtta sulh' ifadelerinde bulunma hâli eki kullanılmıştır.

Standart Yazı Dili — Bölgeler arasındaki ağız ve söyleyiş farklılıklarını ortadan kaldırarak ulusal çapta dilde birlik ve tutarlılık sağlamak amacıyla kuralları belirlenmiş resmî iletişim aracıdır. Türkçede yazı dili İstanbul ağzı ve TDK Yazım Kılavuzu ilkeleri doğrultusunda şekillenmiştir.

Büyük Ünlü Uyumu — Türkçe bir kelimenin ilk hecesinde kalın bir ünlü (a, ı, o, u) varsa sonraki hecelerin de kalın, ince bir ünlü (e, i, ö, ü) varsa sonraki hecelerin de ince ünlüyle devam etmesi kuralıdır. 'Adım' ve 'beşik' kelimeleri bu uyuma uyarken, 'elma' ve 'anne' kelimeleri aykırıdır.

Yazım (İmla) Kuralları — Bir dilin yazılı kullanımında tutarlılık sağlamak, bölgeler arası ağız farklılıklarından doğabilecek karmaşayı önlemek ve anlam karışıklıklarının önüne geçmek amacıyla belirlenmiş kurallar bütünüdür. Örneğin 'kar' ve 'kâr' kelimelerinin ayırt edilmesi bu kurallarla sağlanır.

Kalıplaşmış 'ki' Bağlacı — Normal şartlarda bir bağlaç olarak ayrı yazılması gereken 'ki'nin, zamanla bazı kelimelerle bütünleşerek kural dışı biçimde bitişik yazılmasını ifade eder. Metinde 'belki, çünkü, hâlbuki, mademki, meğerki, oysaki, sanki' kelimeleri bu kavramın somut örnekleridir.

Kısaltma — Bir kelime, terim veya özel adın, içerdiği harflerden biri veya birkaçı kullanılarak simgeleştirilmesi ve daha kısa bir formda yazıya aktarılmasıdır. Büyük harflerle yapılanlar (TBMM, TDK) ve küçük harflerle yapılanlar (cm, kg, sok.) farklı yazım ve ek alma kurallarına tabidir.

Bağlaç Olan 'da / de' — Cümleleri veya aynı görevdeki sözcükleri birbirine bağlayan, 'dahi, bile' anlamına gelen ve her zaman ayrı bir kelime olarak yazılan sözcüktür. Kendisinden önceki kelimenin son ünlüsüne göre büyük ünlü uyumuna uyar ancak sertleşmeye uğrayıp asla 'ta / te' olamaz.

Düzeltme İşareti (^) — Yazılışları bir, anlamları ve okunuşları farklı olan sözcükleri ayırt etmek ve inceltme veya uzatma ses değerlerini belirtmek için kullanılan işarettir. Metinde Türkçe 'kar' ile Farsça kökenli 'kâr' sözcüklerinin ayırt edilmesi örneğinde gösterilmiştir.

Yardımcı Fiille Kurulan Birleşik Fiil — İsim soylu bir sözcüğün 'etmek, eylemek, olmak, kılmak' yardımcı fiilleriyle bir araya gelmesiyle oluşan fiil yapısıdır. İki sözcük arasında ses düşmesi veya türemesi yoksa ayrı (dans etmek), ses olayı varsa bitişik (affetmek) yazılır.

Kurallı Birleşik Fiil — Bir fiil kök veya gövdesine belirli kurallarla eklenen yardımcı fiiller vasıtasıyla yeterlik (-ebilmek), sürerlik (-akalmak) veya yaklaşma (-ayazmak) anlamı katan ve daima bitişik yazılan fiil grubudur. 'Bakakalmak' ve 'düşeyazmak' metindeki tipik örneklerdendir.

Soru Eki (mı/mi) — Cümleye soru, pekiştirme, zaman veya koşul anlamı katan, kendinden önceki kelimeden her zaman ayrı yazılan ancak kendisinden sonra gelen eklerle bitişik yazılan işlevsel ektir. 'Verecek misin?' ve 'Güzel mi güzel' ifadelerindeki 'mi' bu ek türüne örnektir.

Bağlaç olan 'de' — Cümleye 'dahi, bile, üstelik' anlamları katan, kendinden önceki kelimeden her zaman ayrı yazılan ve hiçbir zaman 'ta, te' şeklini almayan sözcüktür. Cümleden çıkarıldığında cümlenin anlamında bozulma meydana gelmez; 'Sen de mi geliyorsun?' cümlesindeki 'de' bağlaçtır.

Bulunma Hâli Eki — Eklendiği isme bulunma, zaman veya durum anlamı katan, kelimeye bitişik yazılan ve ses uyumlarına göre '-da, -de, -ta, -te' şekillerini alabilen ektir. Cümleden çıkarıldığında anlam tamamen bozulur; 'evde kalmak' veya 'ayakta durmak' ifadelerindeki ekler bulunma hâlidir.

Heceleme Kuralı (Satır Sonu) — Satır sonuna sığmayan sözcüklerin alt satıra bölünerek geçirilmesinde esas alınan fonetik bölme sistemidir. Bu kurala göre birleşik kelimeler birleşim yerlerinden değil, okunuştaki hece yapısından bölünür ve hiçbir satırda tek harf bırakılamaz.

Ünsüz Türemesi — Yabancı kökenli bazı tek heceli sözcüklerin ünlüyle başlayan bir ek alması veya yardımcı fiille birleşmesi sırasında kelimenin aslında bulunan ikiz sesin yeniden ortaya çıkması hadisesidir. 'His-etmek' birleşirken 'hissetmek' veya 'zan-etmek' birleşirken 'zannetmek' olması bu duruma örnektir.

Özel İsim — Dünyada tek olan, benzeri bulunmayan varlıkları, kişileri, kurumları, coğrafi yapıları ve milletleri karşılayan isimlerdir. Bu isimlerin ilk harfi her zaman büyük yazılır ve Ağrı Dağı, Türk Dil Kurumu gibi örnekler bu gruba girer.