Ünite 1: Milli Mücadele’de Cepheler I (Askeri ve Siyasi Gelişmeler) — Önemli Kavramlar

Mondros Mütarekesi'nden sonra başlayan işgallere karşı halkın can, mal ve namusunu korumak amacıyla kendi imkanlarıyla kurduğu düzensiz silahlı direniş güçleridir. Bölgesel olarak faaliyet gösteren bu milis güçler, düzenli ordu kurulana kadar düşman ilerleyişini yavaşlatmıştır.

Çerkez Ethem liderliğindeki mobil, gezici milis kuvvetlerine verilen isimdir. İç isyanların bastırılmasında büyük faydalar sağlamış ancak daha sonra Batı Cephesi Komutanlığı'nın düzenli ordu disiplinine girmeyi reddederek TBMM'ye karşı ayaklanmıştır.

15 Eylül 1919'da İngiltere ile Fransa arasında imzalanan ve Orta Doğu'daki işgal alanlarının yeniden paylaşılmasını öngören antlaşmadır. Bu antlaşma ile Antep, Maraş ve Urfa İngilizler tarafından Fransızlara devredilmiştir.

Osmanlı idari yapılanmasında Kars, Ardahan ve Batum şehirlerini ifade eden 'Üç Liva' anlamına gelen kavramdır. Mondros sonrasında Ermeni ve Gürcü işgaline uğrayan bu bölge, Doğu Cephesi harekatıyla kurtarılmaya çalışılmıştır.

Erzurum, Van, Bitlis, Harput, Sivas ve Diyarbakır olmak üzere Doğu Anadolu'daki altı vilayeti kapsayan bölgedir. Sevr Antlaşması'nda bu bölgede bağımsız bir Ermenistan kurulması planlanmış, ancak Gümrü Antlaşması ile Ermeniler bu iddialarından vazgeçmiştir.

Osmanlı askeri teşkilatında tuğgeneral rütbesine karşılık gelen askeri unvandır. Albay İsmet Bey, I. İnönü Muharebesi'nde gösterdiği üstün başarı ve kazandığı zaferin ardından bu rütbeye terfi ettirilmiştir.

Milli Mücadele'nin siyasi hedeflerini, sınırlarını ve bağımsızlık şartlarını belirleyen ulusal yemindir. Londra Konferansı ve Moskova Antlaşması gibi diplomatik süreçlerde TBMM heyeti bu kararlardan taviz verilmeyeceğini dünyaya ilan etmiştir.

Milli Mücadele döneminde eğitim ve kültür işlerinden sorumlu olan bakanlıktır. İstiklal Marşı'nın yazılması için 1921 yılı başında ödüllü güfte yarışmasını düzenleyerek milli marşın seçilme sürecini yönetmiştir.

Rusya'da 1917 yılında gerçekleşen Ekim Devrimi ile iktidara gelen komünist siyasi akım ve yönetim şeklidir. Sovyet Rusya, bu ideolojiyi yaymak ve emperyalizme karşı cephe oluşturmak amacıyla Anadolu'daki Milli Mücadele'ye ilgi göstermiştir.

Bir devletin diğer devletlere verdiği adli, mali ve ekonomik ayrıcalıklardır. Moskova Antlaşması ile Sovyet Rusya, kapitülasyonların Türkiye'nin egemenlik haklarını engellediğini kabul ederek bunları geçersiz sayan ilk büyük devlet olmuştur.

Savaşan tarafların barış antlaşması imzalanana kadar çatışmaları durdurmak amacıyla yaptığı ateşkes anlaşmasıdır. Mondros Mütarekesi buna en somut örnektir ve haksız işgallerin hukuki kılıfı olarak kullanılmıştır.

Resmi askeri ordunun dışında kalan, sivil halktan oluşan ve gönüllülük esasına dayalı silahlı savunma güçleridir. Güney Cephesi'ndeki savunmalar tamamen bu milis güçlerin azmiyle gerçekleştirilmiştir.

İki veya daha fazla devlet arasında imzalanan resmi sözleşme, antlaşma belgesidir. 1 Mart 1921'de Türkiye ile Afganistan arasında imzalanan dostluk belgesi metinde ahitname olarak adlandırılmıştır.

Ters giden, kötü giden şans veya kader anlamına gelir. Mustafa Kemal Paşa, II. İnönü Zaferi'nden sonra İsmet Paşa'ya çektiği telgrafta bu ifadeyi kullanarak Türk milletinin yüzyıllardır süren gerileyişinin durdurulduğunu belirtmiştir.

Kuva-yı Seyyare'nin Türkçe karşılığı olup, sabit bir cepheye bağlı kalmaksızın ihtiyaç duyulan her bölgeye hızla intikal edebilen mobil milis birliklerini tanımlar.