← Ünite 2
Medeni Hukuk 2

Ünite 2: Evliliğin Genel Hükümleri

Anayasa Mahkemesi'nin 22 Şubat 2023 Tarihli İptal Kararı
Anayasa Mahkemesi, TMK m. 187'de yer alan kadının evlenmekle kocasının soyadını alacağına ilişkin hükmü, Anayasa'nın 10. maddesindeki eşitlik ilkesine aykırı bularak iptal etmiştir. Mahkeme, kadının önceki soyadını tek başına kullanamamasını hak ihlali saymıştır.
28 Ocak 2024 Yürürlük Tarihi
Anayasa Mahkemesi'nin soyadı hükmünü iptal eden kararının Resmi Gazete'de yayımlanmasının ardından doğacak hukuki boşluğun önlenmesi için yasama organına tanınan 9 aylık süre 28 Ocak 2024 tarihinde dolmuş ve eski hüküm resmen yürürlükten kalkmıştır.
TBK m. 153/1 b. 3 Zamanaşımı Kuralı
Türk Borçlar Kanunu uyarınca, evlilik birliği devam ettiği sürece eşlerin birbirlerinden olan alacakları için zamanaşımı süreleri işlemez. Eğer zamanaşımı süresi evlilik öncesinde işlemeye başlamışsa, evliliğin kurulmasıyla birlikte durur.
TBK m. 584 Kefalette Eş Rızası
Eşlerden biri, mahkemece verilmiş bir ayrılık kararı olmadıkça veya yasal olarak ayrı yaşama hakkı doğmadıkça, ancak diğer eşin yazılı rızasıyla üçüncü kişilere kefil olabilir. Bu rızanın en geç sözleşmenin kurulduğu anda verilmesi şarttır.

Anahtar Kavramlar

Evlilik BirliğiEvlenmeyle eşler arasında kurulan, tüzel kişiliği bulunmayan ve evlilik herhangi bir sebeple sona erene kadar varlığını sürdüren, kanun koyucu tarafından yasal düzenlemelere tabi tutulmuş birlikteliktir.
Aile KonutuEşlerin evlilik birliğinin devamı süresince beraber yaşadıkları, üzerinde tasarrufta bulunulması diğer eşin açık rızasına bağlı olan ve tapu kütüğüne şerh verilebilen ortak yaşam konutudur.
Müteselsil SorumlulukEvlilik birliğini temsil yetkisinin kullanıldığı veya temsil yetkisinin üçüncü kişilerce anlaşılamayacak şekilde aşıldığı durumlarda, eşlerin üçüncü kişilere karşı borcun tamamından birlikte ve ayrı ayrı sorumlu olmaları durumudur.
Temsil YetkisiEvlilik birliğinin sürekli ve günlük olağan ihtiyaçlarının karşılanması amacıyla, eşlerden her birine tek başına diğer eşi de borç altına sokacak şekilde hukuki işlem yapabilme yetkisinin tanınmasıdır.
Olağanüstü Mal RejimiHaklı bir sebebin varlığı hâlinde, eşlerden birinin istemi üzerine mahkeme kararıyla veya iflas/haciz gibi kanuni durumlar gereği mevcut mal rejiminin kendiliğinden mal ayrılığı rejimine dönüşmesi durumudur.
Edinilmiş MalEşlerin edinilmiş mallara katılma rejiminin devamı süresince çalışmasının karşılığı olan edinimler, sosyal güvenlik ödemeleri veya kişisel mallarının gelirleri gibi karşılığını vererek elde ettiği malvarlığı değerleridir.
Kişisel MalEşlerden birinin yalnız kişisel kullanımına yarayan eşyaları, evlilik öncesi sahip olduğu veya evlilik birliği içinde miras ya da bağışlama yoluyla karşılıksız elde ettiği malvarlığı değerleridir.
Artık DeğerEdinilmiş mallara katılma rejiminin tasfiyesinde, her bir eşin edinilmiş mallarının tasfiye anındaki sürüm değerleri toplamından bu mallara ilişkin borçlar çıkarıldıktan sonra kalan net değerdir.
Mal Rejimi SözleşmesiEşlerin evlenmeden önce veya evlilik süresince, kanunda öngörülen sınırlar dahilinde diledikleri mal rejimini seçmek, değiştirmek veya kaldırmak amacıyla noterde yaptıkları resmi şekle tabi sözleşmedir.
Paylaşmalı Mal Ayrılığı RejimiEşlerin bu rejimin kurulmasından sonra edindikleri, ailenin ortak kullanımına özgülenmiş mallar ile geleceği güvence altına almaya yönelik yatırımların tasfiye anında eşit paylaşılmasını öngören seçimlik mal rejimidir.
Mal Ortaklığı RejimiEşlerin kişisel malları dışındaki tüm mallarının ve gelirlerinin ortaklık mallarını oluşturduğu, eşlerin ortaklık malları üzerinde elbirliğiyle hak sahibi olduğu seçimlik mal rejimidir.
Zamanaşımının DurmasıEvlilik birliği devam ettiği sürece, eşlerin diğer eşten olan alacakları için kanunen zamanaşımı sürelerinin işlememesi veya başlamış olan sürenin durması durumudur.
Sınırlı Sayı İlkesiEşlerin sadece kanunda açıkça düzenlenen dört mal rejiminden (edinilmiş mallara katılma, mal ayrılığı, paylaşmalı mal ayrılığı, mal ortaklığı) birini seçebileceğini, kendi aralarında yeni bir mal rejimi tipi yaratamayacaklarını ifade eden ilkedir.

Diğer Önemli Bilgiler

TMK m. 196 Katkı Payı Talebi

Eşlerden birinin istemi üzerine hâkim, ailenin geçimi için her birinin yapacağı parasal katkıyı belirler. Bu katkı payı ödemeleri, davanın açıldığı tarihten geriye dönük olarak en fazla geçmiş bir yıl ve gelecek yıllar için talep edilebilir.

TMK m. 198 Borçlulara Talimat Verilmesi

Eşlerden biri evlilik birliğinin giderlerine katılma yükümlülüğünü yerine getirmezse, hâkim onun borçlularına (örneğin maaş aldığı işverenine), ödemeyi tamamen veya kısmen diğer eşe yapmalarını emredebilir.

TMK m. 206 Olağanüstü Mal Rejimine Geçiş

Haklı bir sebebin varlığı hâlinde, eşlerden birinin veya kısıtlılık durumunda yasal temsilcisinin istemi üzerine, aile mahkemesi hâkimi mevcut mal rejiminin mal ayrılığı rejimine dönüştürülmesine karar verebilir.

TMK m. 209 İflas Hâlinde Kendiliğinden Dönüşüm

Eşler arasında mal ortaklığı rejimi kabul edilmişse ve eşlerden birinin iflasına karar verilirse, ortaklık rejimi mahkeme kararına gerek kalmaksızın kanun gereği kendiliğinden mal ayrılığı rejimine dönüşür.

TMK m. 236/2 Zina ve Hayata Kast İstisnası

Zina veya hayata kast nedenlerine dayalı olarak boşanmaya hükmedilmesi hâlinde, hâkim tasfiye sırasında kusurlu eşin artık değerdeki pay oranının hakkaniyete uygun olarak azaltılmasına veya tamamen kaldırılmasına karar verebilir.

TMK m. 222/3 Edinilmiş Mal Karinesi

Edinilmiş mallara katılma rejiminde, bir eşin sahip olduğu tüm mallar, aksini gösteren güçlü bir delil sunularak ispat edilene kadar kanunen edinilmiş mal olarak kabul edilir.

Sınavda Dikkat Et

  • Eşlerin üvey çocuklara karşı da özen ve ilgi gösterme yükümlülüğü olduğunu unutma; sınavda sadece öz çocuklarla sınırlı olduğu yönündeki yanıltıcı seçeneklere dikkat et.
  • Kadının soyadı konusundaki TMK m. 187 hükmünün Anayasa Mahkemesi tarafından eşitlik ilkesine aykırılık nedeniyle iptal edildiğini ve yürürlükten kalktığını aklında tut.
  • Ailenin sürekli ihtiyaçları için tek başına temsil yetkisi ve müteselsil sorumluluk varken, olağanüstü (diğer) ihtiyaçlar için kural olarak birlikte hareket edilmesi gerektiğini unutma.
  • Kefalet sözleşmesinde eşin yazılı rızasının aranması kuralının istisnasını 'mahkemece verilmiş ayrılık kararı' veya 'yasal ayrı yaşama hakkı' oluşturur; bu detay sınavda soru olarak gelebilir.
  • Kişisel malların gelirlerinin (örneğin miras kalan evin kira geliri) aksi sözleşmeyle kararlaştırılmadıkça edinilmiş mal sayılacağı kuralı en çok karıştırılan ve sorulan konulardan biridir.
  • Edinilmiş mallara katılma rejiminde 'ispat edilemeyen' tüm malların paylı mülkiyette sayılacağını ve her malın aksi ispatlanana kadar edinilmiş mal karinesine tabi olduğunu unutma.