← Ünite 3
Medeni Hukuk 2

Ünite 3: Evlilik Birliğinin Sona Ermesi

Ölüm Karinesinde İkinci Evlilik Riski
Ölüm karinesiyle öldüğü varsayılan A'nın eşi B, C ile evlendikten sonra A'nın sağ olduğu ortaya çıkarsa, B ve C'nin evliliği mutlak butlanla sakat olur. Çünkü A fiilen sağ olduğu için ilk evlilik hukuken sona ermemiştir.
Cinsiyet Değiştirme Sınırı
TMK m. 40/1 uyarınca evli bir kişi cinsiyet değiştiremez. Ancak her nasılsa evli bir kişi cinsiyetini değiştirirse, aynı cinsiyetten kişilerin evliliği kamu düzenine aykırı olduğundan evlilik kendiliğinden sona erer.
Gaiplikte Evliliğin Feshi Şartı
TMK m. 131/1'e göre gaipliğine karar verilen kişinin eşi, mahkemece evliliğin feshine karar verilmedikçe yeniden evlenemez. Fesih kararı alınmadan yapılan ikinci evlilik mutlak butlanla sakat kabul edilir.
Nispi Butlanda Hak Düşürücü Süreler
Nispi butlan davası açma hakkı, iptal sebebinin (yanılma veya aldatmanın) öğrenildiği veya korkunun etkisinin ortadan kalktığı tarihten başlayarak 6 ay ve her halde evlenmenin üzerinden 5 yıl geçmekle düşer.

Anahtar Kavramlar

Ölüm KarinesiBir kimsenin ölümüne kesin gözle bakılmayı gerektiren durumlar içinde kaybolması halinde, cesedi bulunamamış olsa bile mahkeme kararına gerek kalmaksızın hukuken ölmüş sayılması durumudur. Örneğin, denizde batan bir gemide kaybolan ve cesedine ulaşılamayan kişinin durumu bu kapsamda değerlendirilir.
GaiplikÖlüm tehlikesi içinde kaybolan veya kendisinden uzun süredir haber alınamayan bir kimsenin ölme olasılığının yüksek olması durumunda, mahkeme kararıyla kişiliğinin sonlandırılmasıdır. Gaibin eşi, mahkemeden evliliğin feshini talep etmedikçe yeniden evlenemez.
Mutlak ButlanKanunda öngörülen emredici hükümlere ve kamu düzenine aykırı olarak kurulan bir evliliğin, başlangıçtan itibaren sakat olması ve mahkeme kararıyla iptal edilmesidir. İki kardeşin evlenmesi veya evli birinin tekrar evlenmesi mutlak butlan sebebidir.
Nispi ButlanEvlenme iradesinin sakatlandığı veya kanuni şartların eksik olduğu durumlarda, sadece menfaati zedelenen tarafların dava açarak evliliği iptal ettirebilmesidir. Korkutularak veya aldatılarak evlendirilen eşin açtığı iptal davası buna örnektir.
ZinaEşlerden birinin evlilik birliği devam ederken kendi rızasıyla karşı cinsten bir kişiyle cinsel ilişkide bulunmasıdır. Zina mutlak bir boşanma sebebi olup, öğrenilmesinden itibaren 6 ay ve her halde 5 yıl içinde dava açılmalıdır.
Hayata KastEşlerden birinin, diğer eşin yaşam hakkına yönelik olarak onu öldürme niyetiyle gerçekleştirdiği fiillerdir. Eşini zehirlemeye çalışmak veya intihara sürüklemek hayata kast kapsamında mutlak boşanma sebebi oluşturur.
Pek Kötü DavranışEşin vücut bütünlüğüne, sağlığına veya ruhsal dengesine yönelik olarak yapılan ağır eziyet ve işkence niteliğindeki fiillerdir. Eşi dövmek, odaya kilitlemek veya aç bırakmak bu kavrama örnek teşkil eder.
Onur Kırıcı DavranışEşin şeref, haysiyet ve toplumsal saygınlığına yönelik olarak gerçekleştirilen ağır ve haksız saldırılardır. Toplum içinde eşe hakaret etmek veya mahrem sırlarını ifşa etmek bu kapsamdadır.
TerkEşlerden birinin evlilik birliğinden doğan yükümlülükleri yerine getirmemek amacıyla ortak konuttan ayrılması veya haklı sebep olmadan dönmemesidir. Terk durumunda en az 6 ay ayrılık süresi ve usulüne uygun ihtar şartı aranır.
Anlaşmalı BoşanmaEn az bir yıl sürmüş bir evlilikte, eşlerin boşanma ve boşanmanın mali sonuçları ile çocukların durumu hakkında anlaşarak birlikte başvurması veya birinin davasını diğerinin kabul etmesidir. Bu durumda evlilik birliği temelinden sarsılmış sayılır.
Tedbir NafakasıBoşanma veya ayrılık davası açıldıktan sonra, davanın devamı süresince eşlerin geçimi, barınması ve çocukların bakımı için hakimin resen veya talep üzerine hükmettiği geçici nafakadır.
Yoksulluk NafakasıBoşanma yüzünden yoksulluğa düşecek olan tarafa, kusuru daha ağır olmamak şartıyla, diğer tarafın mali gücü oranında süresiz olarak ödenmesine hükmedilen nafakadır.
İştirak NafakasıBoşanma sonrasında velayeti kendisine verilmeyen eşin, çocuğun bakım, eğitim ve korunma giderlerine kendi mali gücü oranında katılmasını sağlayan nafaka türüdür.
İrat Şeklinde ÖdemeMaddi tazminat veya nafakanın toptan tek seferde değil, belirli zaman aralıklarıyla (örneğin her ay düzenli olarak) taksitler halinde ödenmesine karar verilmesidir.
Bekleme Süresi (İddet Müddeti)Boşanan veya evliliği son bulan kadının, olası bir hamilelik durumunda soybağının karışmasını önlemek amacıyla yeniden evlenebilmesi için beklemek zorunda olduğu 300 günlük yasal süredir.

Diğer Önemli Bilgiler

Zamanaşımının Durması

TBK m. 153 b. 3 uyarınca evlilik devam ettiği sürece eşlerin birbirlerinden olan alacakları için zamanaşımı işlemez. Butlan veya boşanma kararının kesinleştiği günün bitiminde zamanaşımı kaldığı yerden işlemeye başlar.

Zina ve Hayata Kastta Süre Sınırı

Zina ve hayata kast sebeplerine dayalı boşanma davası açma hakkı, boşanma sebebinin öğrenilmesinden başlayarak 6 ay ve her halde eylemin üzerinden 5 yıl geçmekle düşer; affeden tarafın dava hakkı yoktur.

Terkte İhtar ve Bekleme Süreleri

Terk sebebine dayalı dava açabilmek için ayrılığın en az 6 ay sürmüş olması gerekir. Terkin 4. ayı bitmeden ihtar çekilemez ve ihtardan sonra eşe dönmesi için en az 2 ay süre verilmesi zorunludur.

Anlaşmalı Boşanmada Süre Şartı

Eşlerin anlaşmalı olarak boşanabilmeleri ve hakimin protokolü onaylayabilmesi için evlilik birliğinin en az 1 yıl sürmüş olması yasal bir zorunluluktur.

Ortak Hayatın Yeniden Kurulamaması

Açılan bir boşanma davasının reddedilmesi ve bu kararın kesinleşmesinden itibaren 1 yıl geçmesine rağmen ortak hayatın yeniden kurulamaması durumunda, eşlerden birinin talebiyle boşanmaya karar verilir.

Kayın Hısımlığının Devamı

TMK m. 18/2 uyarınca, evlilik butlan veya boşanma ile sona erse dahi, evlilikle kurulmuş olan kayın hısımlığı ortadan kalkmaz. Bu nedenle eski eşler birbirlerinin altsoy ve üstsoyu ile evlenemezler.

Manevi Tazminatta Ödeme Biçimi Sınırı

TMK m. 176 uyarınca maddi tazminat ve yoksulluk nafakası irat (düzenli gelir) şeklinde ödenebilirken, manevi tazminatın irat şeklinde ödenmesine karar verilemez; toptan ödenmesi zorunludur.

Sınavda Dikkat Et

  • Ölüm karinesi ile gaiplik arasındaki farka dikkat edin; ölüm karinesinde evlilik kendiliğinden sona ererken, gaiplikte mahkemeden evliliğin feshinin talep edilmesi zorunludur.
  • Nispi butlan davası açma sürelerini (6 ay ve 5 yıl) unutmayın; bu süreler hak düşürücü süreler olup sınavda doğrudan sorulabilir.
  • Zina, hayata kast ve terk mutlak boşanma sebepleridir; bu sebeplerde ortak hayatın çekilmez hale gelip gelmediği araştırılmaz, sadece eylemin varlığı yeterlidir.
  • Boşanma davasında eşlerin ikrarının hakimi bağlamadığı kuralının tek istisnası anlaşmalı boşanmadır; bu istisnai durum sınavda yanıltıcı soru olarak gelebilir.
  • Evlilik sona erse bile kayın hısımlığının devam ettiğini unutmayın; eski eşlerin birbirlerinin altsoy veya üstsoyu ile evlenmesi ömür boyu yasaktır.
  • Manevi tazminatın irat şeklinde ödenemeyeceğini, sadece toptan ödenebileceğini aklınızda bulundurun; maddi tazminat ve nafaka ise irat şeklinde ödenebilir.