← Ünite 8
Medeni Hukuk 2

Ünite 8: Ölüme Bağlı Tasarruflar

15 Yaş Sınırı
Türk Medeni Kanunu m. 502 uyarınca vasiyetname yapabilmek için ayırt etme gücünün yanında 15 yaşını doldurmuş olmak yeterlidir. Bu yaş sınırını aşan ve temyiz kudretine sahip olan küçükler, yasal temsilcilerinin izni olmaksızın vasiyetname düzenleyebilirler.
Erginlik ve Miras Sözleşmesi
Miras sözleşmesi yapabilmek için TMK m. 503 ergin olmayı arar. 17 yaşında mahkeme kararıyla veya evlenerek ergin kılınan bir kişi, henüz 18 yaşını doldurmamış olsa dahi geçerli bir miras sözleşmesi akdedebilir.
Resmi Vasiyetnamede Yasaklılık
Mirasbırakanın eşi, üstsoyu (anne, baba, büyükanne), altsoyu (çocuklar, torunlar), kardeşleri ve bu kişilerin eşleri resmi vasiyetnamenin düzenlenmesine memur veya tanık olarak katılamazlar. Katılırlarsa tasarruf iptal edilebilir.
Uzak Hısımların Tanık Olabilmesi
Mirasbırakanın amcası, halası, dayısı ve yeğeni gibi yan soy hısımları, resmi vasiyetnamenin düzenlenmesine engel teşkil eden yasaklı akrabalar kapsamında değildir; bu kişiler tanık veya memur olarak işlemde yer alabilirler.

Anahtar Kavramlar

Ölüme Bağlı TasarrufMirasbırakanın ölümünden sonra sonuç doğurmak üzere, kanunun öngördüğü şekil şartlarına uyarak bizzat yaptığı tek taraflı veya iki taraflı hukuki işlemlerdir.
Kişiye Sıkı Sıkıya Bağlı HakBizzat hak sahibi tarafından kullanılması gereken, temsilci veya vekil aracılığıyla kullanılması mümkün olmayan haklardır; ölüme bağlı tasarrufta bulunmak bu hakların en belirgin örneğidir.
Favor TestamentiMirasbırakanın son arzularının ayakta tutulması ve korunması ilkesidir; vasiyetname yorumlanırken geçersizlik yerine geçerliliği sağlayan yorumun tercih edilmesini ifade eder.
Resmi VasiyetnameSulh hakimi, noter veya konsolos gibi resmi bir memurun katılımıyla ve iki tanığın huzurunda kanuni prosedürlere uygun olarak düzenlenen vasiyetname türüdür.
El Yazılı VasiyetnameBaşından sonuna kadar mirasbırakanın kendi el yazısıyla yazılmış, düzenleme tarihi (gün, ay, yıl) belirtilmiş ve bizzat imzalanmış olan masrafsız vasiyetname türüdür.
Sözlü VasiyetYakın ölüm tehlikesi, savaş veya salgın hastalık gibi olağanüstü durumlarda, diğer vasiyet şekillerinin yapılamaması halinde son arzuların iki tanığa sözlü beyan edilmesiyle yapılan istisnai vasiyettir.
Miras SözleşmesiMirasbırakanın diğer tarafla karşılıklı ve birbirine uygun irade beyanıyla yaptığı, resmi vasiyetname şeklinde düzenlenmesi zorunlu olan iki taraflı ölüme bağlı tasarruftur.
Mirastan Feragat SözleşmesiMirasçının, mirasbırakan ile yapacağı bir sözleşmeyle gelecekteki miras hakkından kısmen veya tamamen vazgeçmesini sağlayan olumsuz miras sözleşmesidir.
Mirasçı AtamaMirasbırakanın, terekesinin tamamını veya belirli bir kesirli oranını (örneğin üçte birini) almak üzere gerçek veya tüzel bir kişiyi halef tayin etmesidir.
Belirli Mal BırakmaMirasbırakanın bir kimseye mirasçı sıfatı vermeksizin, terekeden belirli bir malı veya hakkı cüzi halefiyet yoluyla kazandırması işlemidir.
Yedek MirasçıAsıl mirasçının mirasbırakandan önce ölmesi veya mirası reddetmesi durumunda onun yerine geçmesi için mirasbırakan tarafından atanan ikincil mirasçıdır.
Art MirasçıMirasbırakanın tasarrufuyla ön mirasçıya bıraktığı miras payını, belirli bir süre veya ön mirasçının ölümü üzerine devralmakla yükümlü kılınan sonraki mirasçıdır.
Yükleme (Mükellefiyet)Mirasbırakanın mirasçıya veya belirli mal bırakılan kişiye, karşılığında bir alacak hakkı doğurmaksızın yüklediği bir işi yapma veya yapmama borcudur.
Vasiyeti Yerine Getirme GörevlisiMirasbırakanın son arzularının yerine getirilmesi, terekenin yönetilmesi ve tasfiyesi için vasiyetname ile görevlendirdiği gerçek veya tüzel kişidir.
İvazlı Miras SözleşmesiMiras sözleşmesinde ölüme bağlı tasarrufla kendisine kazandırma yapılan tarafın, mirasbırakana karşı sağlığında bir edim (karşı edim) üstlendiği sözleşme türüdür.
İşlemde Birlik İlkesiResmi vasiyetnamenin hazırlanması, okunması, imzalanması ve tanıkların beyanlarının alınması aşamalarının kesintisiz ve tek bir oturumda tamamlanması zorunluluğudur.
Külli HalefiyetMirasçının ölümüyle birlikte terekenin bir bütün olarak (tüm hak ve borçlarıyla) mirasçılara kendiliğinden geçmesi durumudur; atanan mirasçılar külli haleftir.
Cüzi HalefiyetMirasbırakanın sadece belirli bir mal veya hakkı bıraktığı kişinin (vasiyet alacaklısının) terekeden sadece o malın teslimini isteme hakkına sahip olması durumudur.

Diğer Önemli Bilgiler

Sözlü Vasiyette 1 Aylık Hak Düşürücü Süre

Olağanüstü koşullarda yapılan sözlü vasiyetten sonra, mirasbırakan için diğer vasiyet türlerini yapma imkanı doğarsa, bu imkanın doğduğu tarihten itibaren 1 ay geçmekle sözlü vasiyet kendiliğinden hükümsüz hale gelir.

Vasiyeti Yerine Getirme Görevlisinin 15 Günlük Süresi

Sulh hakimi tarafından kendisine vasiyeti yerine getirme görevi tebliğ edilen kişi, tebliğ tarihinden itibaren 15 gün içinde bu görevi reddettiğini mahkemeye bildirmezse görevi kabul etmiş sayılır.

İrade Sakatlığında 1 Yıllık Süre

Mirasbırakan yanılma veya aldatıldığını öğrendiği ya da korkutmanın etkisinden kurtulduğu tarihten itibaren 1 yıl içinde vasiyetnameden dönmezse, sakat olan tasarruf tamamen geçerli hale gelir.

İptal Davasında 1 Yıllık Nisbi Süre

Ölüme bağlı tasarrufun iptali davası açma hakkı, davacının tasarrufu, iptal sebebini ve kendisinin hak sahibi olduğunu öğrendiği tarihten itibaren 1 yıllık hak düşürücü süreye tabidir.

İyi Niyetli Davalılara Karşı 10 Yıllık Süre

İptal davasında, vasiyetnamenin açıldığı veya mirasın davalıya geçtiği tarihten itibaren iyi niyetli davalılara karşı dava açma süresi en fazla 10 yıldır. Bu sürenin geçmesiyle dava hakkı düşer.

Kötü Niyetli Davalılara Karşı 20 Yıllık Süre

İptal davasında, vasiyetnamenin açıldığı tarihten itibaren kötü niyetli davalılara (iptal sebebini bilen veya bilmesi gereken kişilere) karşı dava açma süresi 20 yıllık mutlak hak düşürücü süreye tabidir.

İvazlı Feragatin Altsoya Etkisi

Bir karşılık (ivaz) alınarak yapılan mirastan feragat sözleşmesi, aksi kararlaştırılmadıkça feragat edenin altsoyunu da etkiler; yani feragat edenin çocukları ve torunları da mirasbırakana mirasçı olamazlar.

İvazsız Feragatte Halefiyet

Herhangi bir karşılık alınmaksızın yapılan mirastan feragat sözleşmesinde feragat, feragat edenin altsoyuna etki etmez. Feragat edenin payı, sanki kendisi mirasbırakandan önce ölmüş gibi halefiyet yoluyla altsoyuna geçer.

Sözlü Vasiyette Okuryazarlık Şartı

Resmi vasiyetnamede tanıkların okuryazar olması zorunlu iken, olağanüstü durumlarda yapılan sözlü vasiyette tanıkların okuryazar olması şartı aranmaz; bu durum acil hallerin getirdiği bir istisnadır.

Sınavda Dikkat Et

  • Vasiyet ehliyeti (15 yaş + ayırt etme gücü) ile miras sözleşmesi ehliyeti (erginlik + ayırt etme gücü + kısıtlı olmama) arasındaki farkları sınavda karıştırmayın; sınavda sıklıkla yaş sınırları üzerinden yanıltıcı sorular sorulur.
  • Resmi vasiyetnamede tanık olamayacak yasaklı kişileri (eş, üstsoy, altsoy, kardeşler ve bunların eşleri) ezberleyin; amca, hala, dayı gibi yan soyların tanık olabileceğini unutmayın.
  • El yazılı vasiyetnamede imza ve tarihin de mutlaka el yazısıyla atılması gerektiğini, daktilo veya bilgisayar çıktısının şekil noksanlığı sebebiyle iptal davasına yol açacağını aklınızda tutun.
  • İvazlı mirastan feragatin altsoya sirayet ettiğini, ivazsız feragatin ise altsoya etki etmediğini ve payın halefiyetle altsoya geçtiğini sınav senaryolarında mutlaka kontrol edin.
  • İptal davasındaki hak düşürücü süreleri (öğrenmeden itibaren 1 yıl, iyi niyetliye 10 yıl, kötü niyetliye 20 yıl) ve bu sürelerin hakim tarafından resen dikkate alınacağını unutmayın.