← Ünite 9
Medeni Hukuk 2

Ünite 9: Saklı Pay ve Tenkis

Kardeşlerin Saklı Payının Kaldırılması
10 Mayıs 2007 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan 5650 sayılı Kanun ile Türk Medeni Kanunu'nda değişiklik yapılmış ve kardeşlerin saklı pay hakkı tamamen kaldırılmıştır. Bu sayede mirasbırakanın tasarruf alanı genişletilmiştir.
1 Ocak 2002 Öncesi Ölümler
Yeni Medeni Kanun'un yürürlüğe girdiği 1.1.2002 tarihinden önce gerçekleşen ölümlerde, saklı pay sahipleri ve oranları o tarihte yürürlükte olan 743 sayılı eski Türk Kanunu Medenisi hükümlerine göre belirlenir.
Eski Kanunda Altsoyun Saklı Payı
743 sayılı eski Medeni Kanun döneminde altsoyun saklı pay oranı yasal miras payının 3/4'ü iken, 4721 sayılı yeni Türk Medeni Kanunu ile bu oran yasal miras payının yarısına (1/2) düşürülmüştür.
Eski Kanunda Kardeşlerin Saklı Payı
743 sayılı eski Medeni Kanun'a göre kardeşlerin her biri için yasal miras payının 1/4'ü oranında saklı pay hakkı tanınmışken, günümüz hukukunda kardeşlerin saklı payı bulunmamaktadır.

Anahtar Kavramlar

Saklı PayMirasbırakanın tasarruf yetkisinin kanunla sınırlandırıldığı, yakın mirasçılarına ayrılmış ve üzerinde tasarruf edemediği asgari miras payıdır. Örneğin, mirasbırakanın çocuğu varsa, bu çocuğun saklı payı yasal miras payının yarısıdır.
Tasarruf OranıMirasbırakanın terekesi üzerinde saklı pay sınırlarına takılmaksızın serbestçe tasarrufta bulunabileceği, ölüme bağlı veya sağlar arası kazandırma yapabileceği serbest kısımdır. Saklı paylar toplamı çıkarılarak hesaplanır.
Tenkise Esas TerekeTasarruf oranının aşılıp aşılmadığını belirlemek için net terekeye kanunda öngörülen ekleme kalemlerinin ilave edilmesiyle ulaşılan fiktif/farazi terekedir. Hesaplamalar bu kâğıt üzerindeki değer üzerinden yürütülür.
Net TerekeMirasbırakanın ölüm anında geride bıraktığı tüm aktif mal varlığı değerlerinden, kanunda sayılan borç, cenaze ve geçim giderleri gibi pasif kalemlerin çıkarılmasıyla elde edilen safi terekedir.
DenkleştirmeYasal mirasçıların, miras paylarına mahsuben mirasbırakanın sağlığında ondan elde ettikleri karşılıksız kazandırmaları, mirasın paylaşımında eşitliği sağlamak amacıyla terekeye geri verme yükümlülüğüdür.
TenkisMirasbırakanın tasarruf edilebilir sınırları aşarak saklı payları ihlal etmesi durumunda, yapılan kazandırmaların saklı payı tamamlayacak ölçüde indirilmesi işlemidir.
Kıymetli Evrakİçerdikleri hakkın senetten ayrı olarak ileri sürülemediği ve başkalarına devredilemediği, çek, poliçe, bono, hisse senedi gibi terekenin aktifinde yer alan senetlerdir.
Birlikte Yaşayanların HakkıMirasbırakanın ölümünde onunla birlikte yaşayan ve onun tarafından bakılan kimselerin, ölüm tarihinden itibaren üç aylık bakım ve geçim giderlerini terekeden talep edebilme hakkıdır.
Evlatlığın Saklı PayıEvlatlık ve altsoyunun, evlat edinene kan hısımları gibi mirasçı olmaları nedeniyle sahip oldukları ve yasal miras paylarının yarısına denk gelen saklı pay hakkıdır.
İradi DenkleştirmeAltsoy dışındaki yasal mirasçılara yapılan kazandırmaların denkleştirmeye tabi tutulabilmesi için mirasbırakanın bu yönde açık veya örtülü bir irade beyanında bulunmuş olması durumudur.
Yasal DenkleştirmeMirasbırakanın altsoyuna yaptığı çeyiz, kuruluş sermayesi veya borçtan kurtarma gibi kazandırmaların, aksi açıkça belirtilmedikçe miras payına mahsuben yapıldığı yönündeki kanuni karinedir.
Tenkis DavasıSaklı payı ihlal edilen mirasçıların, tasarruf sınırını aşan kazandırmaların indirilmesi amacıyla tasarruftan yararlanan kişilere karşı açtığı yenilik doğurucu dava türüdür.
Tenkiste SıraTenkis davasında indirilecek birden fazla tasarruf olması durumunda, kanunun öngördüğü öncelikle ölüme bağlı tasarruflardan başlayıp geriye doğru giden sıralama düzenidir.
Satın Alma DeğeriÜçüncü kişi lehine yapılan hayat sigortalarında, sigorta alacağının mirasbırakanın ölüm anındaki nakde çevrilebilir veya ayrılma değerini ifade eden ve terekeye eklenen tutardır.
Tenkis DefiSaklı payı ihlal edilen mirasçının, kendisine karşı açılan bir davada veya talepte, dava açma süreleri geçmiş olsa dahi saklı payının ihlal edildiğini savunma yoluyla her zaman ileri sürebilmesidir.

Diğer Önemli Bilgiler

Üç Aylık Geçim Gideri Hakkı

Türk Medeni Kanunu m. 645 uyarınca, mirasbırakanla birlikte yaşayan ve onun tarafından bakılan kişiler, ölüm tarihinden itibaren 3 aylık bakım ve geçim giderlerinin terekeden karşılanmasını isteyebilirler.

Eğitimini Tamamlamamış Çocukların Korunması

Eğitim ve öğrenimini tamamlamamış çocuklar için, miras paylaşımından önce hakkaniyete uygun bir eğitim bedeli terekeden pasif kalem olarak indirilir ve kendilerine ayrıca ödenir.

Engelli Çocukların Paylaşmadaki Önceliği

TMK m. 674/II hükmü uyarınca, engelliliği bulunan çocuklara mirasın paylaşılmasında hakkaniyete uygun bir ödeme yapılır ve bu miktar terekenin pasifinden düşülür.

Gebe Kadının Doğum Giderleri

Mirasın açıldığı tarihte mirasçı olabilecek bir cenin varsa paylaşma doğuma kadar ertelenir; muhtaç olan anne doğuma kadarki geçim giderlerini terekeden talep edebilir (TMK m. 643).

Ölüm Halinde Vergi Cezalarının Düşmesi

Vergi Usul Kanunu m. 372 uyarınca ölüm hâlinde vergi cezaları düşer. Bu nedenle mirasbırakanın sorumlu olduğu vergi cezaları terekenin pasif kalemleri arasında yer almaz.

Tenkis Davasında 1 ve 10 Yıllık Süreler

Tenkis davası açma hakkı, mirasçıların saklı paylarının zedelendiğini öğrendikleri tarihten itibaren 1 yıl ve her hâlde mirasın açıldığı tarihten itibaren 10 yıl geçmekle düşer.

Kamu Kurumlarına Yapılan Tasarrufların Korunması

Kamu tüzel kişileri ile kamuya yararlı dernek ve vakıflara yapılan ölüme bağlı tasarruflar ve sağlar arası kazandırmalar, tenkiste en son sırada indirilecek kazandırmalar olarak korunmuştur.

Sınavda Dikkat Et

  • Kardeşlerin saklı payının olmadığını unutmayın; sınav sorularında kardeşlerin saklı pay hesabı üzerinden yanıltıcı şıklar kurulabilir.
  • Muvazaalı işlemler ile saklı payı etkisiz kılma amaçlı tasarrufları karıştırmayın; muvazaalı işlemler tenkise değil, doğrudan kesin hükümsüzlüğe tabidir.
  • Ölüme bağlı tasarrufların net terekeye eklenecek değerler arasında yer almadığını, çünkü zaten aktif mal varlığı içinde bulunduğunu aklınızda tutun.
  • Tenkis davası açma sürelerinin (1 ve 10 yıl) hak düşürücü süreler olduğunu, ancak tenkis definin (savunmasının) süre sınırı olmaksızın her zaman ileri sürülebileceğini unutmayın.
  • Sağ kalan eşin saklı pay oranının, birlikte mirasçı olduğu zümreye göre değiştiğini; altsoy veya ana-baba ile mirasçı olduğunda yasal payının tamamı (%100) olduğunu unutmayın.
  • Tenkiste sıranın emredici olduğunu; önce ölüme bağlı tasarrufların, yetmezse en yeni tarihlisinden eskiye doğru sağlar arası kazandırmaların tenkis edileceğini unutmayın.