← Ünite 11
Ticaret Hukuku

Ünite 11: Kıymetli Evrak Hukuku Genel Hükümler

TTK Madde 645
Kıymetli evrakın yasal tanımını yapan ve hakkın senetten ayrı ileri sürülemeyeceğini, başkalarına devredilemeyeceğini hükme bağlayan temel kanun maddesidir.
TTK Madde 1526
Poliçe, bono, çek, makbuz senedi ve varant gibi kambiyo ve benzeri senetlerin güvenli elektronik imza ile düzenlenmesini açıkça yasaklayan emredici hükümdür.
TTK Madde 646
Kıymetli evrakta borçlunun ancak senedin ibrazı ve teslimi karşılığında ödeme yapmakla yükümlü olduğunu düzenleyen, borçluyu koruyan hükümdür.
TTK Madde 654
Nama yazılı senetlerin yasal tanımını yaparak, belirli bir kişinin adına yazılı olup emre kaydı taşımayan senetlerin bu grupta yer alacağını belirten maddedir.

Anahtar Kavramlar

Kıymetli Evrakİçerdikleri hakkın senetten ayrı olarak ileri sürülemediği ve başkalarına devredilemediği, hak ile senedin birbirine sıkı sıkıya bağlı olduğu özel nitelikli senetlerdir.
SenetBir irade açıklamasını yazı veya disket, mikrofilm, manyetik bant gibi teknik araçlarla ortaya koyan, imzalayan kişiyi borç altına sokan maddi belgedir.
Soyutluk İlkesiKıymetli evrakta yer alan hakkın, senedin düzenlenmesine zemin hazırlayan temel borç ilişkisinden bağımsız olması ve temel ilişkideki sakatlıkların senedin geçerliliğini etkilememesidir.
Sınırlı Sayı İlkesi (Numerus Clausus)Kıymetli evrak türlerinin sadece kanunda sayılanlarla sınırlı olup olmadığı tartışmasını ifade eden, ancak Türk hukukunda yeni türlerin yaratılmasına engel teşkil etmediği kabul edilen ilkedir.
Alacak Senetleriİçeriğinde bir alacak hakkını barındıran, konusu bir miktar para ödenmesi (tahvil, bono) veya para dışı bir edim (konişmento) olan kıymetli evrak grubudur.
Ortaklık SenetleriSermayesi paylara bölünebilen ticaret ortaklıklarında, belirli bir sermaye payını ve bu paydan doğan yönetsel ve mali hakları temsil eden senetlerdir.
Emtia SenetleriTemsil ettikleri eşya veya emtia üzerinde mülkiyet ya da rehin gibi ayni hakların kullanılmasını ve devredilmesini sağlayan senetlerdir.
Kurucu Kıymetli EvrakSenede bağlanan hakkın senetten önce mevcut olmadığı, ancak senedin düzenlenmesi ve imzalanmasıyla ilk kez doğduğu kıymetli evrak türüdür.
Açıklayıcı Kıymetli EvrakSenedin içeriğindeki hakkın senedin düzenlenmesinden önce de var olduğu, senedin sadece bu mevcut hakkı açıklığa kavuşturduğu senet türüdür.
Nama Yazılı SenetBelli bir kişinin adına yazılı olup da onun emrine kaydını içermeyen ve kanunen de emre yazılı senetlerden sayılmayan, devri yazılı devir beyanı ve zilyetliğin teslimiyle yapılan senettir.
Emre Yazılı SenetSenedin metninde emre kaydı taşıyan veya kanun gereği emre yazılı sayılan, devri ciro ve zilyetliğin geçirilmesi yoluyla gerçekleştirilen kıymetli evraktır.
Hamile Yazılı SenetSenet metninden veya şeklinden, senedi elinde bulunduran kişinin hak sahibi sayılacağı anlaşılan ve sadece zilyetliğin devriyle el değiştiren en kolay tedavül kabiliyetine sahip senettir.
Tahvil (Tür Değiştirme)Kıymetli evrakın tedavüle çıkarılmasından sonra, kanuni veya iradi sebeplerle devir şekli bakımından nama, emre veya hamile grupları arasında dönüştürülmesidir.
Def'iKıymetli evrak borçlusunun, borcun varlığını kabul etmekle birlikte, kendisine yöneltilen ödeme talebini özel hukuki nedenlere dayanarak yerine getirmekten kaçınmasını sağlayan savunma hakkıdır.
İptal KararıKıymetli evrakın zayi olması durumunda, hak sahibinin mahkemeye başvurarak aldığı, senetsiz hak takibine veya yeni senet düzenlenmesine imkan veren karardır.

Diğer Önemli Bilgiler

TTK Madde 656

Eksik nama yazılı senetleri düzenleyerek, borçlunun alacaklı sıfatını araştırmadan hamile iyiniyetle yapacağı ödemeyle borçtan kurtulacağını belirten maddedir.

TTK Madde 824

Emre yazılı senetlerin tanımını yapan, iradi ve kanuni emre yazılı senetlerin ayrımına yasal dayanak oluşturan maddedir.

TTK Madde 658

Hamile yazılı senetlerin tanımını yapan, senedin şekil veya metninden hamile yazılı olduğunun nasıl anlaşılacağını düzenleyen hükümdür.

TTK Madde 650

İradi tahvil işlemlerinde nama veya emre yazılı senetlerin hamile yazılı senetlere dönüştürülmesi için tüm ilgililerin muvafakatının şart olduğunu düzenleyen maddedir.

TTK Madde 677

İmzaların bağımsızlığı ilkesini düzenleyerek, senetteki geçersiz veya sahte bir imzanın diğer imzaların geçerliliğini etkilemeyeceğini hükme bağlayan maddedir.

Hamile Yazılı Senetlerde İbraz Süresi

Zayi olan hamile yazılı senetlerin iptali davasında, mahkemenin senedi elinde bulunduran bilinmeyen hamile tanıdığı ibraz süresinin en az 6 ay olması zorunludur.

Emre Yazılı Senetlerde İbraz Süresi

Zayi olan emre yazılı senetlerin iptali davasında, mahkemece senedi elinde bulunduran kişiye tanınan ibraz süresi en az 3 ay, en çok 1 yıl olarak belirlenir.

Sınavda Dikkat Et

  • Kambiyo senetlerinin (poliçe, bono, çek) güvenli elektronik imza ile düzenlenemeyeceğini unutmayın; bu durum sınavda doğrudan bir yasaklama sorusu olarak karşınıza çıkabilir.
  • Poliçe ve bononun hamile yazılı düzenlenemeyeceğini, ancak çekin hamile yazılı düzenlenebileceğini aklınızda tutun; bu ayrım sınavların en sevilen çeldiricilerindendir.
  • Nama yazılı senetlerin devrinde 'yazılı devir beyanı' ve 'zilyetliğin devri' şartlarının birlikte arandığını, sadece cironun nama yazılı senetlerde geçersiz olduğunu unutmayın.
  • İmzaların bağımsızlığı ilkesini iyi kavrayın; senetteki bir imzanın geçersizliği senedin tamamını geçersiz kılmaz, diğer dürüst imzalar geçerliliğini korur.
  • Senedin kimin elinde olduğu biliniyorsa iptal davası açılamayacağını, bu durumda doğrudan 'iade davası' açılması gerektiğini sınav sorularında mutlaka kontrol edin.
  • İptal davasında ibraz sürelerine dikkat edin: Hamile yazılı senetlerde en az 6 ay, emre yazılı senetlerde ise en az 3 ay ile en çok 1 yıl arasında süre verilir.