← Ünite 3
Ticaret Hukuku

Ünite 3: Tacir Kavramı – Tacir Olmanın Hükümleri – Tacir Yardımcıları

Memurların Ticaret Yasağı
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 28. maddesi uyarınca memurların tacir sıfatını kazanacak faaliyetlerde bulunması yasaktır. Ancak bu yasağa rağmen ticari işletme işleten memur, TTK m. 14 uyarınca tacir sayılır ve disiplin cezası alsa dahi tacir sorumluluğuna tabi olur.
Ticareti Terk Edenlerin İflası
İcra ve İflas Kanunu'nun 44. maddesi uyarınca, ticareti terk eden bir tacir hakkında, ticareti terk ettiğinin ticaret sicili gazetesinde ilan edilmesinden itibaren bir yıl süreyle daha iflas yoluyla takip yapılabilmesi mümkündür.
Tescil ve İlan Süresi
TTK m. 40/1 uyarınca her tacir, ticari işletmesini açtığı günden itibaren on beş gün içinde işletmesini ve seçtiği ticaret unvanını merkezinin bulunduğu yerdeki ticaret siciline tescil ve ilan ettirmekle yükümlüdür.
Odalara Re'sen Kayıt
5174 sayılı Kanun uyarınca ticaret siciline kayıtlı tacirlerin bir ay içinde ilgili odaya kaydolmaları gerekir. Bu zorunluluğu yerine getirmeyenler, odalar tarafından bir ayın sonunda re'sen (kendiliğinden) kaydedilir.

Anahtar Kavramlar

TacirBir ticari işletmeyi, kısmen de olsa kendi adına işleten gerçek veya tüzel kişidir. Örneğin, bir şahıs şirketi açarak kendi adına tekstil ticareti yapan Ahmet Bey gerçek kişi tacirdir.
Ticari İşletmeEsnaf işletmesi için öngörülen sınırı aşan düzeyde gelir sağlamayı hedef tutan faaliyetlerin devamlı ve bağımsız şekilde yürütüldüğü organizasyondur.
Tacir Gibi Sorumlu OlanBir ticari işletme açmış gibi kendi adına veya var olmayan bir şirket adına işlemlerde bulunarak iyiniyetli üçüncü kişilere karşı tacir gibi sorumlu tutulan, ancak tacir haklarından yararlanamayan kişidir.
Donatma İştirakiBirden çok kişinin paylı mülkiyet şeklinde malik oldukları bir gemiyi, menfaat sağlamak amacıyla aralarında yapmış oldukları sözleşme gereğince hepsi adına ve hesabına suda kullanmalarıdır.
Hâkim TeşebbüsŞirketler topluluğunda diğer bağlı şirketler üzerinde doğrudan veya dolaylı olarak hakimiyet kuran ve kanunen tacir sayılan ana teşebbüstür.
Basiretli İş AdamıBir tacirin ticari faaliyetlerinde göstermesi gereken, kendi kişisel yeteneklerinden bağımsız, aynı branştaki tedbirli ve öngörülü bir profesyonelin göstermesi gereken objektif özen ölçüsüdür.
FaturaSatılan mal, yapılan iş veya sağlanan menfaat karşılığında tacir tarafından müşteriye verilen ve bedelin ödendiğini veya ödeneceğini gösteren ticari belgedir.
Teyit MektubuTelefon, telgraf veya sözlü olarak kurulan sözleşmelerin içeriğini doğrulamak amacıyla taraflardan birinin diğerine gönderdiği ve sekiz gün içinde itiraz edilmezse içeriği kesinleşen yazılı belgedir.
Ticari Temsilciİşletme sahibinin, ticari işletmeyi yönetmek ve işletmeye ilişkin işlemlerde ticaret unvanı altında kendisini temsil etmek üzere atadığı en geniş yetkili bağımlı yardımcıdır.
Ticari VekilTicari temsilciye oranla daha sınırlı yetkilere sahip olan, işletmenin sadece olağan ve günlük işlerini yürütmek üzere yetkilendirilen bağımlı yardımcıdır.
PazarlamacıSürekli olarak bir ticari işletme sahibi işveren hesabına ve işletmenin dışında, her türlü işlemin yapılmasına aracılık etmeyi veya bunları yapmayı ücret karşılığında üstlenen bağımlı yardımcıdır.
SimsarTaraflar arasında bir sözleşme kurulması imkanının hazırlanmasını veya kurulmasına aracılık etmeyi ücret karşılığında üstlenen bağımsız yardımcıdır.
AcenteBelirli bir yer veya bölge içinde sürekli olarak ticari bir işletmeyi ilgilendiren sözleşmelerde aracılık etmeyi veya bunları o tacir adına yapmayı meslek edinen bağımsız yardımcıdır.
Denkleştirme İstemiAcentelik sözleşmesi sona erdiğinde, acentenin kazandırdığı müşteriler sayesinde müvekkilin elde etmeye devam edeceği menfaatlere karşılık acenteye ödenen hakkaniyet tazminatıdır.
Alım veya Satım KomisyoncusuÜcret karşılığında, kendi adına ve müvekkili hesabına kıymetli evrak ve taşınırların alım veya satımını üstlenen dolaylı temsilci niteliğindeki bağımsız yardımcıdır.
Taşıma İşleri KomisyoncusuÜcret karşılığında eşya taşımayı kendi adına ve gönderen hesabına yaptırmayı taahhüt eden bağımsız yardımcıdır.
EsnafEkonomik faaliyeti sermayesinden fazla bedeni çalışmasına dayanan ve geliri kanuni sınırı aşmayan, sanat veya ticaretle uğraşan kişidir.
Ticari İş KarinesiBir tacirin borçlarının kural olarak ticari sayılacağını öngören, gerçek kişilerde aksinin ispatı mümkün olan ancak tüzel kişilerde mutlak uygulanan kanuni varsayımdır.

Diğer Önemli Bilgiler

Faturaya İtiraz Süresi

TTK m. 21/2 uyarınca bir fatura alan kimse, faturayı aldığı tarihten itibaren sekiz gün içinde faturanın içeriğine itiraz etmezse, faturada yazılı olan tüm hususları ve içeriği kabul etmiş sayılır.

Ayıplı Mal İhbar Süreleri

TTK m. 23 uyarınca tacirler arasındaki satışlarda malın ayıbı teslim anında açıkça belli ise iki gün, açıkça belli değilse alıcı sekiz gün içinde malı incelemek ve ayıbı satıcıya ihbar etmek zorundadır.

İhbar ve İhtarların Şekil Şartı

TTK m. 18/3 uyarınca tacirler arasında temerrüt, fesih ve dönme ihbarları sadece noter, taahhütlü mektup, telgraf veya KEP (kayıtlı elektronik posta) yoluyla yapılabilir. Bu şekil şartı ispat kolaylığı sağlar.

Acentenin Denkleştirme Zamanaşımı

TTK m. 122/3 uyarınca, acentenin sözleşme sona erdikten sonra talep edebileceği denkleştirme (müşteri) tazminatı istem hakkı, sözleşme ilişkisinin sona ermesinden itibaren bir yıllık hak düşürücü süreye tabidir.

Denkleştirme Tazminatı Sınırı

Acentenin talep edebileceği denkleştirme tazminatının üst sınırı, acentenin son beş yıllık faaliyeti sonucu aldığı yıllık komisyon veya diğer ödemelerin ortalamasını geçemez.

Taşıma Komisyonculuğu Zamanaşımı

TTK m. 930 uyarınca taşıma işleri komisyonculuğundan doğan talepler kural olarak bir yılda zamanaşımına uğrar. Ancak zararın kast veya ağır ihmalden doğması halinde bu süre üç yıla uzar.

Simsarlık Alacakları Zamanaşımı

Türk Borçlar Kanunu m. 147/1-(5) uyarınca, simsarlık sözleşmesinden doğan her türlü ücret ve alacak davası beş yıllık zamanaşımı süresine tabidir.

Esnaf ve Sanayici Ayrımı Kararı

18.06.2007 tarih ve 2007/12362 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile esnaf ve sanayici ayrımına ilişkin parasal ve iş gücü sınırları netleştirilmiş, ekonomik faaliyeti bedeni çalışmaya dayananlar esnaf sayılmıştır.

Kamu Yararına Dernekler Muafiyeti

TTK m. 16/2 uyarınca, kamu yararına çalışan dernekler ile gelirinin yarısından fazlasını kamu görevi niteliğindeki işlere harcayan vakıflar ticari işletme işletseler dahi tacir sıfatını kazanmazlar.

Sınavda Dikkat Et

  • İhbar ve ihtarların geçerlilik şekline dikkat edin: Tacirler arasındaki fesih, dönme ve temerrüt ihbarları sadece noter, taahhütlü mektup, telgraf veya KEP ile yapılabilir. Adi yazılı veya sözlü bildirimler ispat yönünden geçersiz sayılacaktır.
  • Faturaya itiraz süresini unutmayın: 8 günlük süre hak düşürücü niteliktedir. Bu süre içinde itiraz edilmeyen faturanın içeriği aynen kabul edilmiş sayılır.
  • Ticari temsilcinin sınırlandırma hallerine odaklanın: Temsilcinin yetkisi üçüncü kişilere karşı sadece 'şube işleri' veya 'birlikte temsil' ile sınırlandırılabilir. Miktar veya konu sınırlandırmaları tescil edilse dahi geçersizdir.
  • Kamu yararına dernekler istisnasına dikkat edin: Bir dernek ticari işletme işletirse tacir olur ancak 'kamu yararına çalışan' dernekler işletme işletseler dahi asla tacir sayılmazlar.
  • Denkleştirme tazminatı süresini karıştırmayın: Acentenin denkleştirme tazminatı talep süresi sözleşmenin sona ermesinden itibaren 1 yıldır ve bu süre hak düşürücüdür.