← Ünite 12
Türk Vergi Sistemi

Ünite 12: Banka ve Sigorta Muameleleri Vergisi, Damga Vergisi ve Harçlar

6802 Sayılı Gider Vergileri Kanunu
Banka ve Sigorta Muameleleri Vergisi (BSMV), 1956 yılında yürürlüğe giren bu kanunun 28 ila 33. maddeleri kapsamında düzenlenmiş olup günümüzde de uygulanmaktadır.
Kambiyo Satışlarında BSMV Oranı
15 Mayıs 2019 tarihli Cumhurbaşkanı Kararı ile bankalar ve yetkili müesseseler tarafından yapılan kambiyo (döviz) satışlarında BSMV oranı binde 1 olarak belirlenmiştir.
BSMV Genel Oranı
BSMV'nin kanuni yasal oranı %15 olmasına rağmen, Cumhurbaşkanına verilen yetki çerçevesinde günümüzde genel uygulama oranı %5 olarak uygulanmaktadır.
Damga Vergisi Kanun Numarası
Damga Vergisi, 1 Temmuz 1964 tarihli ve 488 Sayılı Damga Vergisi Kanunu ile Türk vergi sistemine dahil edilmiş ve geniş bir mükellef kitlesine ulaşmıştır.

Anahtar Kavramlar

Banka ve Sigorta Muameleleri Vergisi (BSMV)Katma Değer Vergisi kapsamı dışında bırakılan bankacılık ve sigortacılık işlemlerinden lehe alınan paralar üzerinden hesaplanan dolaylı bir gider vergisidir.
BankerÖdünç para verme işleriyle uğraşanlar ile menkul kıymet alım satımını veya mevduat toplamayı devamlı meslek edinen ve BSMV mükellefi sayılan gerçek veya tüzel kişilerdir.
Kambiyo MuamelesiDöviz alım ve satım işlemlerini ifade eder; bu işlemlerde BSMV matrahı lehe kalan para değil, doğrudan satış tutarının kendisidir.
Finansal Kiralama (Leasing)Bir yatırım malının mülkiyetinin kiralayanda kalarak kullanım hakkının kiracıya verilmesi işlemidir; bu işlemler BSMV kapsamı dışında olup KDV'ye tabidir.
KâğıtDamga Vergisi Kanunu'na göre yazılıp imzalanan veya imza yerine geçen bir işaret konan, herhangi bir hususu ispat için ibraz edilebilecek fiziki veya elektronik belgelerdir.
Belli ParaDamga vergisine tabi kâğıtların ihtiva ettiği, yazılı olan veya bu yazılı rakamların hesaplanmasıyla ortaya çıkan ve vergi matrahını oluşturan tutardır.
Maktu Vergi/HarçBelgede yazılı tutara veya işlem değerine bakılmaksızın, doğrudan belgenin veya işlemin türüne göre kanunla belirlenmiş sabit tutarlı vergilemedir.
Nispi Vergi/HarçKâğıtta yazılı olan para tutarı veya işlem değeri üzerinden kanunda belirtilen belirli bir orana göre hesaplanan vergileme yöntemidir.
İstihkaktan KesintiKamu kurumları ve bankalar tarafından hak sahiplerine yapılan ödemeler veya avanslar sırasında damga vergisinin kaynaktan kesilerek vergi dairesine ödenmesi yöntemidir.
Müteselsil SorumlulukBirden fazla kişinin bir vergi borcunun veya cezasının tamamının ödenmesinden birlikte ve ayrı ayrı sorumlu olması durumudur.
Rücu HakkıBaşkası adına vergi veya cezayı ödemek zorunda kalan kişinin, ödediği bu tutarı asıl yükümlüsünden geri talep etme hakkıdır.
HarçDevletin sunduğu özel ve doğrudan bir kamu hizmetinden yararlanma karşılığında, kanuna dayalı olarak tahsil edilen kamusal gelirdir.
Yeniden Değerleme OranıMaktu harç ve damga vergisi üst sınırlarının her yıl enflasyon ve ekonomik göstergelere göre artırılmasında esas alınan resmi katsayıdır.
RetrosesyonSigorta şirketlerinin üstlendikleri riskleri tekrar sigortalatması (reasürans) işlemidir ve bu muameleler BSMV'den istisna edilmiştir.
ArbitrajFarklı piyasalardaki fiyat farklılıklarından yararlanmak amacıyla para, döviz veya menkul kıymet alıp satma işlemidir ve BSMV'den istisnadır.

Diğer Önemli Bilgiler

Damga Vergisi Sorumluluk Sınırı (2019)

2019 yılı için bir tek kâğıttan alınabilecek azami damga vergisi tutarı 2.642.810,00 TL olarak sınırlandırılmıştır ve bu tutar her yıl yeniden değerleme oranında artırılır.

Maaş Bordrolarında Damga Vergisi Oranı

Çalışanların maaş ödemelerini gösteren ücret bordroları üzerinden binde 7.59 oranında nispi damga vergisi kesintisi yapılmaktadır.

Asgari Ücret Damga Vergisi Örneği (2019)

2019 yılında 2.558,40 TL olan brüt asgari ücret üzerinden binde 7.59 oranı uygulanarak aylık 19,42 TL damga vergisi hesaplanmaktaydı.

Pul Yapıştırma Yönteminin Kaldırılması

Damga vergisinin fiziki pul yapıştırılarak ödenmesi yöntemi, vergilendirmede modernizasyon amacıyla 1 Ocak 2005 tarihinden itibaren tamamen yürürlükten kaldırılmıştır.

492 Sayılı Harçlar Kanunu

Türkiye'deki harç uygulamalarının yasal dayanağı olan bu kanun, 2 Temmuz 1964 tarihinde kabul edilmiş ve harca tabi işlemleri 9 ayrı tarife cetvelinde toplamıştır.

Tapu Harcı Oranı

Nispi harçların en yaygın örneği olan tapu harcı işlemlerinde, gayrimenkulün beyan edilen değeri üzerinden alıcıdan binde 20 ve satıcıdan binde 20 olmak üzere ayrı ayrı tahsilat yapılır.

2019 Yılı Yeniden Değerleme Oranı

Kasım 2018'de açıklanan ve 2019 yılı maktu harç ve vergilerinin artışında esas alınan yeniden değerleme oranı %23,73 olarak uygulanmıştır.

Sınavda Dikkat Et

  • BSMV ve KDV ayrımına dikkat edin; finansal kiralama (leasing) işlemleri KDV'ye tabi olduğu için BSMV kapsamı dışındadır.
  • Kambiyo muamelelerinde BSMV matrahının lehe kalan para değil, doğrudan 'satış tutarı' olduğunu unutmayın.
  • Damga vergisinde pul yapıştırma yönteminin 2005 yılında kaldırıldığını, güncel yöntemlerin makbuz, istihkak kesintisi ve basılı damga olduğunu bilin.
  • Bir kâğıtta birden fazla bağımsız akit varsa her birinden ayrı ayrı; birbirine bağlı akitler varsa sadece en yüksek olanından vergi alınacağını unutmayın.
  • Harçlar ile vergiler arasındaki en temel farkın 'hizmet karşılığı olma' (karşılıklılık) ilkesi olduğunu sınavda mutlaka hatırlayın.
  • Gençlere yönelik pasaport harcı istisnasında yaş sınırının '25 yaş' ve şartın 'tahsilde olmak' olduğunu aklınızda tutun.