← Ünite 5
Türk Vergi Sistemi

Ünite 5: Gelir Vergisinde Beyan Tarh ve Ödeme

Zarar Mahsubunda 5 Yıllık Sınır
Gelir vergisinde bir yıl içinde oluşan zararlar diğer gelirlerden mahsup edilir. Kapatılamayan zarar kısmı gelecek yıllara devredilir ancak bu devir süresi en fazla 5 yıldır. Arka arkaya 5 yıl içinde mahsup edilemeyen zarar bakiyesi gelecek yıllara aktarılamaz ve silinir.
Bağış ve Yardımlarda %5 Sınırı
Kamu idarelerine, belediyelere ve kamu yararına çalışan derneklere makbuz karşılığı yapılan bağışların yıllık toplamı, beyan edilecek gelirin %5'ini aşamaz. Ancak bu oran kalkınmada öncelikli yörelerde yapılan bağışlar için %10 olarak uygulanır.
Okul ve Sağlık Tesisi Bağışlarında Sınırsız İndirim
Milli Eğitim Bakanlığına okul yapımı amacıyla bağışlanan paralar ile üniversitelere veya hastane gibi sağlık kurumlarının inşasına harcanmak üzere yapılan bağışların tamamı, herhangi bir oran sınırlaması olmaksızın beyan edilen gelirden sınırsızca düşülebilir.
2019 Yılı Gelir Vergisi Tarifesi
2019 yılı gelir vergisi tarifesinde ilk dilim 18.000 TL'ye kadar %15 olarak belirlenmiştir. İkinci dilim 40.000 TL'ye kadar %20, üçüncü dilim 98.000 TL'ye kadar %27 ve bu tutarı aşan matrahlar ise %35 oranında vergilendirilmektedir.

Anahtar Kavramlar

Beyan İlkesiGelir vergisinin, aksine bir hüküm bulunmadıkça mükellefin veya vergi sorumlusunun kendi beyanı üzerine tarh edilmesi kuralıdır. Mükelleflerin bir takvim yılındaki safi gelirlerini kendilerinin hesaplayıp bildirmesini esas alır.
Yıllık BeyannameMükelleflerin bir takvim yılı içinde elde ettikleri farklı kaynaklardaki kazanç ve iratları bir araya getirerek topluca bildirmelerini sağlayan beyannamedir. Gelirlerin toplanması ilkesinin uygulandığı temel belgedir.
Muhtasar Beyannameİşverenlerin veya vergi kesintisi (tevkifat) yapan diğer vergi sorumlularının, yaptıkları ödemelerden kestikleri vergileri toplu olarak vergi dairesine bildirmek için kullandıkları beyannamedir.
Münferit BeyannameDar mükellefiyete tabi gerçek kişilerin yıllık beyanname ile bildirmek zorunda olmadıkları, üzerinden vergi kesintisi yapılmamış diğer kazanç ve iratlarını bildirdikleri özel beyannamedir.
Geçici VergiGerçek usulde vergilendirilen ticari kazanç sahipleri ile serbest meslek erbabının cari yıl kazançları üzerinden üçer aylık dönemler itibarıyla %15 oranında ödedikleri peşin vergi türüdür.
Dar MükellefiyetTürkiye'de yerleşik olmayan gerçek kişilerin sadece Türkiye sınırları içinde elde ettikleri kazanç ve iratlar üzerinden vergilendirilmesini öngören mükellefiyet şeklidir.
Tam MükellefiyetTürkiye'de ikametgahı olan veya bir takvim yılı içinde Türkiye'de devamlı olarak altı aydan fazla oturan gerçek kişilerin, hem Türkiye'de hem de yurt dışında elde ettikleri tüm gelirler üzerinden vergilendirilmesidir.
Vergi Tevkifatı (Kesintisi)Gelir henüz sahibinin eline geçmeden önce, ödemeyi yapan vergi sorumluları tarafından kanuni oranlar dahilinde verginin kesilerek doğrudan vergi dairesine yatırılması işlemidir.
Zarar MahsubuMükelleflerin gelir kaynaklarının bir kısmından doğan zararlarını, diğer kaynaklardan elde ettikleri kazançlardan düşebilmesi ve kalan zararı en fazla 5 yıl süreyle gelecek yılların gelirinden indirebilmesi hakkıdır.
Vergi MatrahıVergi oranının veya tarifesinin uygulanacağı, safi gelirden kanuni indirimler yapıldıktan sonra kalan vergiye tabi ekonomik değerdir.
Artan Oranlı Vergi TarifesiMatrah tutarı yükseldikçe uygulanacak vergi oranının da kademeli olarak arttığı, Gelir Vergisi Kanunu'nun 103. maddesinde düzenlenen vergilendirme tablosudur.
Vergi SorumlusuVerginin ödenmesi bakımından alacaklı vergi dairesine karşı muhatap olan, mükellef adına vergiyi kesip ödemekle yükümlü kılınan gerçek veya tüzel kişidir.

Diğer Önemli Bilgiler

Ücret Gelirlerinde Üçüncü Dilim Avantajı

2019 yılı gelir vergisi tarifesinde, ücret dışındaki gelirler için %27'lik oran 98.000 TL sınırından itibaren başlarken, ücret gelirlerinde bu sınır 148.000 TL olarak uygulanarak ücretlilerin daha geç üst dilime girmesi sağlanmıştır.

Yıllık Beyanname Verme Süreleri

Yıllık gelir vergisi beyannamesi genel olarak izleyen yılın Mart ayının başından yirmi beşinci günü akşamına kadar verilir. Sadece basit usulde vergilendirilen ticari kazanç sahipleri için bu süre Şubat ayının yirmi beşinci günü akşamıdır.

Memleketi Terk ve Ölüm Hallerinde Beyan

Takvim yılı içinde memleketi terk eden mükelleflerin beyannameleri terke takaddüm eden (önce gelen) 15 gün içinde, ölüm halinde ise ölüm tarihinden itibaren 4 ay içinde mirasçılar tarafından vergi dairesine verilmelidir.

Zirai Kazançlarda Taksit Kolaylığı

Kazancının %75'inden fazlası zirai kazançtan ibaret olan mükellefler için Maliye Bakanlığı ödeme kolaylığı sağlamıştır. Bu mükelleflerin Mart ayında tahakkuk eden vergileri, genel kuraldan farklı olarak Kasım ve Aralık aylarında iki eşit taksitte ödenir.

Geçici Vergi Beyan ve Ödeme Günleri

Geçici vergi mükellefleri, üçer aylık dönemleri izleyen ikinci ayın 14. günü akşamına kadar beyanname vermek ve hesaplanan vergiyi de aynı ayın 17. günü akşamına kadar ödemekle yükümlüdürler.

Sınavda Dikkat Et

  • Tacir, çiftçi ve serbest meslek erbabının hiç gelir elde etmese dahi yıllık beyanname vermek zorunda olduğunu unutmayın; sınavda bu muafiyet yanılgısı sıkça sorulur.
  • Geçici vergi mükelleflerinin sadece ticari kazanç sahipleri (basit usul hariç) ve serbest meslek erbabı olduğunu, gayrimenkul sermaye iradı veya ücret geliri elde edenlerin geçici vergi ödemediğini aklınızda tutun.
  • Zarar mahsubunda 5 yıllık süre sınırına dikkat edin; 5 yılı aşan geçmiş yıl zararlarının hiçbir şekilde gelirden indirilemeyeceğini unutmayın.
  • Genel bütçeli idarelerin muhtasar beyanname vermediğini, sadece kesinti yapıp ödediklerini bilmek sınavda büyük avantaj sağlar.
  • Münferit beyannamenin sadece dar mükellefler tarafından kullanıldığını ve beyan süresinin 15 gün olduğunu mutlaka ezberleyin.
  • Gecikme faizi, gecikme zammı ve vergi cezalarının gelir vergisi matrahından indirilmesinin kesinlikle yasak olduğunu unutmayın.