Ünite 6: Kurumlar Vergisinin Konusu, Mükellefleri, Muafiyet ve İstisnalar

5422 Sayılı KVK

Türkiye'de kurumlar vergisini ilk kez düzenleyen kanundur. 3 Haziran 1949 tarihinde kabul edilmiş ve 1 Ocak 1950 tarihinde yürürlüğe girerek 56 yıl boyunca uygulanmıştır.

5520 Sayılı KVK

Eski kanunun yetersiz kalması üzerine 21 Haziran 2006 tarihinde yürürlüğe giren ve 1 Ocak 2006 tarihinden itibaren geçerli olan güncel Kurumlar Vergisi Kanunu'dur.

Kurumlar Vergisi Oranı

Kurum kazançları üzerinden alınan vergi oranı, gelir vergisindeki artan oranlı tarifenin aksine, metinde belirtilen dönem itibarıyla %22 sabit (düz) oran olarak uygulanmaktadır.

Yurt Dışı İştirak Sınırı

Yurt dışı iştirak kazançları istisnasından yararlanabilmek için iştirak edilen yabancı kurumun ödenmiş sermayesinin en az %10'una sahip olunması zorunludur.

Anahtar Kavramlar

Kurum KazancıKurumlar vergisi mükelleflerinin Gelir Vergisi Kanunu'nda sayılan yedi gelir unsurundan elde ettikleri kazançların tamamının bir bütün olarak ticari kazanç hükümlerine göre vergilendirilen toplamıdır.

Tam MükellefiyetKanuni veya iş merkezinden en az biri Türkiye'de bulunan kurumların, hem Türkiye içinde hem de yurt dışında elde ettikleri tüm kazançlar üzerinden vergilendirilmesini öngören mükellefiyet şeklidir.

Dar MükellefiyetKanuni ve iş merkezlerinin her ikisi de Türkiye dışında bulunan kurumların, sadece Türkiye sınırları içinde elde ettikleri kazançlar üzerinden vergilendirilmesini esas alan mükellefiyet türüdür.

Kanuni MerkezKurumların kuruluş kanunlarında, tüzüklerinde, ana statülerinde veya sözleşmelerinde resmi olarak merkez olarak gösterilen ve tescil edilen yerdir.

İş MerkeziKurumun iş bakımından muamelelerinin fiilen toplandığı, yönetildiği ve idari kararların alındığı gerçek yönetim merkezidir.

MuafiyetVergi kanunlarına göre mükellef olması gereken bir kurumun veya kuruluşun, kanun koyucu tarafından getirilen özel hükümlerle vergi ödeme yükümlülüğünün dışında tutulmasıdır.

İstisnaVerginin konusuna giren belirli bir kazanç, irat veya hasılat unsurunun kısmen veya tamamen vergilendirme dışında bırakılmasıdır.

İştirak Kazançları İstisnasıBir kurumun, tam mükellef başka bir kurumun sermayesine katılması sonucu elde ettiği kar paylarının, çifte vergilendirmeyi önlemek amacıyla kurumlar vergisinden muaf tutulmasıdır.

Emisyon PrimiAnonim şirketlerin gerek kuruluşlarında gerekse sermaye artırımlarında çıkardıkları hisse senetlerinin, itibari (nominal) değerinin üzerinde bir bedelle elden çıkarılması sonucu oluşan kazançtır.

RisturnKooperatiflerde ortaklarla yapılan işlemlerden doğan gelir-gider farkının (olumlu farkın) ortaklara iade edilmesi işlemidir ve kar dağıtımı hükmünde sayılmaz.

Yurt Dışı Şube Kazançları İstisnasıKurumların yurt dışındaki iş yerleri veya daimi temsilcileri aracılığıyla elde ettikleri ve belirli oranda vergi yükü taşıyan kazançlarının Türkiye'de kurumlar vergisinden istisna edilmesidir.

Teknoloji Geliştirme Bölgesi4691 sayılı Kanun kapsamında kurulan, yazılım ve Ar-Ge faaliyetlerinin teşvik edilmesi amacıyla vergi istisnaları barındıran özel alanlardır.

Sermaye ŞirketiTürk Ticaret Kanunu'na göre kurulan anonim şirketler, limited şirketler ve sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketleri kapsayan kurumlar vergisi mükellefi gruptur.

İktisadi Kamu KuruluşuDevlete, il özel idarelerine, belediyelere ve diğer kamu kuruluşlarına ait olan, faaliyetleri devamlılık arz eden ticari, sınai ve zirai işletmelerdir.

İş OrtaklığıKurumlar vergisi mükelleflerinin kendi aralarında veya şahıs şirketleriyle belirli bir işin birlikte yapılmasını üstlenmek üzere kurdukları ortaklıklardır.

Katılım Bankası5411 sayılı Bankacılık Kanunu uyarınca anonim şirket şeklinde kurulması zorunlu olan ve faizsiz bankacılık esaslarına göre çalışan özel finans kurumlarıdır.

Döner Sermaye İşletmesiKamu kuruluşlarına bağlı olarak kurulan, genel bütçe dışında kendilerine tahsis edilen sermaye ile ticari faaliyet gösteren ve kurumlar vergisine tabi olan işletmelerdir.

Yurt Dışı İnşaat İşleri İstisnasıKurumların yurt dışında gerçekleştirdikleri inşaat, onarım, montaj ve teknik hizmetlerden elde ederek Türkiye'deki genel sonuç hesaplarına aktardıkları kazançların vergisiz bırakılmasıdır.

Diğer Önemli Bilgiler

Yurt Dışı İştirak Süresi

Yurt dışı iştirak kazançları istisnasında, iştirak payının kazancın elde edildiği tarih itibarıyla kesintisiz olarak en az 1 yıl (365 gün) süreyle elde tutulmuş olması gerekir.

Yurt Dışı Vergi Yükü Sınırı

Yurt dışı iştirak ve şube kazançlarının istisnadan yararlanabilmesi için faaliyette bulunulan ülkede en az %15 oranında gelir ve kurumlar vergisi benzeri vergi yükü taşıması şarttır.

Taşınmaz Satış Kazancı İstisnası

Kurumların en az iki tam yıl (24 ay) süreyle aktiflerinde yer alan taşınmazların satışından doğan kazançların %50'lik kısmı kurumlar vergisinden istisna edilmiştir.

İştirak Hissesi Satış Kazancı İstisnası

Kurumların en az iki tam yıl süreyle aktiflerinde bulundurdukları iştirak hisselerinin satışından doğan kazançların %75'lik kısmı vergiden istisna tutulmuştur.

Eğitim Kurumları İstisna Süresi

Özel okul öncesi, ilköğretim ve ortaöğretim okulları ile rehabilitasyon merkezlerinin işletilmesinden elde edilen kazançlara 5 vergilendirme dönemi boyunca istisna uygulanır.

Teknoloji Geliştirme Bölgeleri Süresi

4691 sayılı Kanun kapsamında bölgede faaliyet gösteren mükelleflerin yazılım ve Ar-Ge kazançları için öngörülen istisna süresi 31 Aralık 2023 tarihine kadar uzatılmıştır.

Lisanslı Depoculuk İstisnası

5300 sayılı Kanun kapsamında düzenlenen ürün senetlerinin elden çıkarılmasından doğan kazançlar, teşvik amacıyla 31 Aralık 2023 tarihine kadar kurumlar vergisinden istisna edilmiştir.

Gemi Sicili İstisnası

4490 sayılı Kanun uyarınca Türk Uluslararası Gemi Siciline kayıtlı gemi ve yatların işletilmesinden ve devrinden elde edilen kazançlar kurumlar vergisinden tamamen istisnadır.

KVK Madde 35 Sınırı

1 Ocak 2007 tarihinden itibaren yürürlüğe giren bu maddeyle, kurumlar vergisine ilişkin muafiyet ve istisnaların sadece KVK, GVK ve VUK'a hüküm eklenerek yapılabileceği kuralı getirilmiştir.

Sınavda Dikkat Et

Şahıs şirketlerinin (kollektif ve adi komandit) kurumlar vergisi mükellefi olmadığını, kazançlarının ortaklar düzeyinde gelir vergisine tabi olduğunu unutmayın.
Tam mükellefiyette hem yurt içi hem yurt dışı kazançların vergilendirildiğini, dar mükellefiyette ise sadece Türkiye'de elde edilen kazançların esas alındığını aklınızda tutun.
Yurt içi iştirak kazançları istisnasında asgari bir iştirak oranı veya süre şartı aranmazken, yurt dışı iştirak kazançlarında en az %10 ortaklık ve 1 yıl elde tutma şartı olduğunu karıştırmayın.
Taşınmaz satış kazancı istisna oranının %50, iştirak hissesi satış kazancı istisna oranının ise %75 olduğunu ve her ikisinde de 2 yıl aktifte bulundurma şartı arandığını unutmayın.
Risturn istisnasından yararlanabilmek için kooperatifin ortaklarına risturn dağıtması veya en azından hesaplamış olması gerektiğini, dağıtılmayan durumlarda istisna uygulanmayacağını unutmayın.
1 Ocak 2007'den sonra diğer kanunlara eklenen muafiyet ve istisna hükümlerinin KVK, GVK veya VUK'ta değişiklik yapılmadığı sürece geçersiz sayılacağını dikkate alın.