Ünite 7: Kurumlar Vergisinde Matrahın Tespiti

Kurumlar Vergisi Oranı

Metinde belirtilen dönem itibarıyla kurumlar vergisi oranı %22 olarak uygulanmaktadır. Bu oran, safi kurum kazancına kanuni indirimler ve istisnalar uygulandıktan sonra kalan net matraha tatbik edilir.

Özel Hesap Dönemi Örneği

Turizm işletmeciliği yapan bir kurumun Hazine ve Maliye Bakanlığına başvurarak talep etmesi üzerine belirlenen 01.04.2019 - 31.03.2020 tarihleri arasındaki 12 aylık süreç, özel hesap dönemine somut bir örnektir.

Geçmiş Yıl Zararlarının Sınırı

Kurumlar vergisi beyannamesinde geçmiş yıl zararlarının mahsup edilebilmesi için zararın oluştuğu yılı izleyen en fazla 5 yıllık sürenin aşılmamış olması ve her yılın zararının beyannamede ayrı ayrı gösterilmesi şarttır.

Ar-Ge İndirimi Oranı

Mükelleflerin işletmeleri bünyesinde gerçekleştirdikleri münhasıran yeni teknoloji ve bilgi arayışına yönelik Ar-Ge harcamalarının %100'ü oranında indirim hakkı tanınmıştır.

Anahtar Kavramlar

Hesap DönemiKurumlar vergisinde vergilendirme dönemi olarak kabul edilen ve kural olarak 12 ayı kapsayan süredir. Genellikle takvim yılı ile örtüşmekle birlikte, işin niteliğine göre kıst veya özel hesap dönemi şeklinde de belirlenebilir.

Normal Hesap DönemiTakvim yılının ilk günü olan 1 Ocak'ta başlayıp son günü olan 31 Aralık'ta sona eren standart 12 aylık vergilendirme dönemidir. Çoğu kurumlar vergisi mükellefi bu dönemi kullanır.

Kıst Hesap DönemiKurumların takvim yılı içinde yeni işe başlamaları veya işi tasfiye/devir gibi nedenlerle bırakmaları durumunda ortaya çıkan, 12 aydan daha kısa süren geçici hesap dönemidir.

Özel Hesap Dönemiİşlerinin niteliği gereği takvim yılı esasına uymayan mükelleflere, Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından on ikişer aylık dönemler halinde verilen ve bir takvim yılında başlayıp sonraki yılda biten dönemdir.

Safi Kurum KazancıKurumların bir hesap dönemi içinde elde ettikleri gayrisafi hasılattan, kanunen indirilmesi kabul edilen giderlerin düşülmesi sonucu kalan net vergiye tabi kazanç tutarıdır.

Ar-Ge İndirimiMükelleflerin işletmeleri bünyesinde yeni teknoloji ve bilgi arayışına yönelik yaptıkları araştırma ve geliştirme harcamalarının %100'ü oranında beyanname üzerinde uygulanan ve yetersizlik durumunda sonraki yıllara devredebilen indirimdir.

Sponsorluk HarcamalarıKurumların spor kulüplerine veya sporculara yaptıkları, amatör spor dallarında tamamı (%100), profesyonel spor dallarında ise yarısı (%50) oranında kurum kazancından indirilebilen harcamalardır.

Girişim Sermayesi FonuVergi Usul Kanunu'nun 325/A maddesine göre kurulan, ayrılan tutarların beyan edilen kurum kazancının %10'unu aşmayan kısmının beyanname üzerinde indirimine izin verilen fondur.

Öz Sermayeİşletme sahip veya ortaklarının işletmeye koydukları sermaye ile işletme bünyesinde bırakılan kârlar ve ihtiyatlar toplamını gösteren, aktif toplamı ile borçlar arasındaki farktır.

Örtülü SermayeKurumların ortaklarından veya ilişkili kişilerden doğrudan/dolaylı temin ederek işletmede kullandıkları borçların, hesap döneminin herhangi bir tarihindeki öz sermayelerinin üç katını aşan kısmıdır.

Hazırlık Devresi FaiziSermaye şirketlerinin faaliyete geçmesine kadar olan sürede tesisat hesabına geçirilmek üzere pay sahiplerine ödedikleri, ticari açıdan gider yazılsa da mali açıdan indirimi kabul edilmeyen faizdir.

Transfer FiyatlandırmasıKurumların ilişkili kişilerle yaptıkları mal veya hizmet alım ya da satımlarında, emsallere uygunluk ilkesine aykırı fiyat belirlemek suretiyle kazancı örtülü olarak dağıtması işlemidir.

Emsallere Uygunluk İlkesiİlişkili kişilerle yapılan mal veya hizmet alım ya da satımında uygulanan fiyat veya bedelin, aralarında hiçbir ilişkinin bulunmadığı bağımsız kişilerin uygulayacağı fiyatla aynı olması kuralıdır.

Yedek AkçeTürk Ticaret Kanunu veya kurumların ana sözleşmeleri uyarınca kardan ayrılan, safi kurum kazancının tespitinde gider olarak indirilmesi kanunen yasaklanmış olan ihtiyat tutarlarıdır.

Kanunen Kabul Edilmeyen Gider (KKEG)Ticari kazancın tespiti sırasında işletme kayıtlarında gider olarak gösterilen ancak vergi kanunları gereğince matrahın tespitinde indirilmesine izin verilmeyen harcamalardır.

Kontrol Edilen Yabancı Kurum (KEYK)Tam mükelleflerin yurt dışında en az %50 oranında sermaye, kâr payı veya oy hakkına sahip olarak kontrol ettikleri ve belirli şartlar altında kazancı dağıtılmasa da Türkiye'de vergilendirilen iştirakleridir.

Pasif Nitelikli GelirKontrol edilen yabancı kurum analizinde önem arz eden; faiz, temettü, kira, menkul kıymet satış kazancı gibi aktif bir ticari veya sınai faaliyet gerektirmeden elde edilen gelirlerdir.

Vergi YüküYurt dışındaki iştirakin elde ettiği ticari kâr üzerinden ödediği gelir ve kurumlar vergisi benzeri vergilerin, bu kâra oranını ifade eden ve KEYK uygulamasında sınır değeri %10 olan orandır.

Gıda BankacılığıGıda, temizlik, giyecek ve yakacak maddelerinin bağışlanması yoluyla ihtiyaç sahiplerine ulaştırılmasını sağlayan dernek ve vakıflara yapılan bağışların maliyet bedeliyle gider yazılması faaliyetidir.

Mahsup Edilecek VergilerKurumlar vergisi matrahı üzerinden hesaplanan vergiden, yıl içinde tevkif yoluyla ödenen veya yurt dışında ödenen vergilerin düşülerek ödenecek net verginin bulunması işlemidir.

Diğer Önemli Bilgiler

Sponsorlukta Amatör ve Profesyonel Ayrımı

3289 ve 3813 sayılı kanunlar kapsamında yapılan sponsorluk harcamalarının amatör spor dalları için %100'ü, profesyonel spor dalları için ise %50'si beyannameden indirilebilir.

Kurum Kazancının %5'i Sınırı

Kamu idarelerine, belediyelere ve kamu yararına çalışan derneklere makbuz karşılığı yapılan genel bağışların indirilebilecek maksimum tutarı, o yıla ait kurum kazancının %5'i ile sınırlandırılmıştır.

Öğrenci Yurdu ve Sağlık Tesisi Bağışları

Kamu kurumlarına bağışlanacak en az 100 yatak (kalkınmada öncelikli yörelerde 50 yatak) kapasiteli öğrenci yurtları ile okul ve sağlık tesislerinin inşası için yapılan harcamaların %100'ü sınırsızca indirilebilir.

Hizmet İhracatı Kazanç İndirimi

Yurt dışındaki müşteriler için Türkiye'de verilen mimarlık, yazılım, tasarım ve çağrı merkezi gibi hizmetlerden elde edilen kazançların %50'si beyanname üzerinden indirim konusu yapılabilmektedir.

Örtülü Sermaye Borç/Öz Sermaye Oranı

Kurumların ortaklarından veya ilişkili kişilerden yaptıkları borçlanmaların, hesap dönemi başındaki öz sermayelerinin 3 katını aşan kısmı örtülü sermaye kabul edilerek gider yazılması engellenir.

Alkol ve Tütün Reklamlarının Yasaklanması

5727 sayılı Kanun ile yapılan değişiklik uyarınca, 19.05.2008 tarihinden itibaren her türlü alkollü içki ve tütün mamullerine ait ilan ve reklam giderlerinin kurumlar vergisinde gider yazılması tamamen yasaklanmıştır.

Motorlu Taşıtlar Vergisi Gider Kısıtlaması

MTVK'nın 14'üncü maddesine göre otomobil, arazi taşıtı gibi I ve IV sayılı tarifelerdeki araçların MTV'si gider yazılamazken; minibüs, otobüs, çekici gibi II sayılı tarifedekiler doğrudan gider yazılabilir.

KEYK Kontrol Oranı Eşiği

Yurt dışındaki bir iştirakin Kontrol Edilen Yabancı Kurum sayılabilmesi için Türkiye'deki tam mükelleflerin bu iştirakte en az %50 oranında sermaye, kâr payı veya oy hakkına sahip olması gerekir.

KEYK Pasif Gelir Sınırı

Yurt dışı iştirakin KEYK kapsamında Türkiye'de vergilendirilebilmesi için, ilgili yıldaki toplam gayrisafi hasılatının en az %25'inin pasif nitelikli (faiz, temettü vb.) gelirlerden oluşması şarttır.

KEYK Asgari Hasılat Sınırı

Yurt dışındaki iştirakin KEYK kapsamında değerlendirilerek Türkiye'de vergiye tabi tutulabilmesi için ilgili yıldaki toplam gayrisafi hasılatının en az 100.000 TL'yi aşması gerekmektedir.

KEYK Vergi Yükü Sınırı

Yurt dışı iştirakin bulunduğu ülkede taşıdığı gelir ve kurumlar vergisi benzeri toplam vergi yükünün %10'dan az olması, KEYK kapsamında Türkiye'de vergilendirilmesi için aranan temel şartlardan biridir.

Sınavda Dikkat Et

Ar-Ge indiriminin, kazanç yetersiz olsa dahi sonraki yıllara devredebilen tek indirim türü olduğunu unutmayın; sponsorluk ve bağışlar devretmez.
Örtülü sermaye hesaplanırken borç tutarının, dönem başındaki öz sermayenin 3 katını aşıp aşmadığına dikkat edin; aşan kısım KKEG'dir.
Alkol ve tütün mamullerine ait ilan ve reklam giderlerinin tamamının 19.05.2008 tarihinden itibaren gider yazılmasının yasaklandığını aklınızda tutun.
Yönetim kurulu üyelerine ödenen kâr payları gider yazılamazken, kurum çalışanlarına ödenen temettü ikramiyelerinin ücret sayılarak gider yazılabileceğini karıştırmayın.
KEYK uygulamasında iştirakin vergi yükünün %10'dan az, pasif gelir oranının %25 veya daha fazla ve hasılatının 100.000 TL'den yüksek olması şartlarının birlikte aranacağını unutmayın.